„Topielec”  Bolesław Leśmian – Analiza i Interpretacja

1.       Biografia autora i cechy twórczości

Bolesław Leśmian i jego twórczość przypada na XX-lecie międzywojenne. Czerpał z twórczości baroku, romantyzmu, Młodej Polski. Bolesław Leśmian w „Topielcu” odnosi się do filozofii Henriego Bergsona. W wierszu można odnaleźć wyraźne  wpływy symbolizmu. Koncepcja symbolu łączyła się też z celami filozoficznymi, a poezja Leśmiana to niewątpliwie poezja filozoficzna. Leśmian w swej poezji wskrzesił świat fantastyczny, w tej ucieczce od rzeczywistości można doszukać się buntu szczególnie względem nudnego, stereotypowego mieszczaństwa. Jako pasjonat Nietzschego Leśmian czuł niechęć do ludzi biernych, przeciętnych.

2.       Analiza wstępna

• Tytuł:

Tytuł „Topielec” oznacza człowieka skuszonego przez demona zieleni (szatana)  do zatapiania się we własnych marzeniach, pragnieniach. Z tytułu możemy dowiedzieć się o kim będzie utwór.

• Data utworu:

Wiersz ten rozpoczyna tom „Łąka” (1920) i cykl „W zwiewnych nurtach kostrzewy”. Łąka – drugi zbiór wierszy Bolesława Leśmiana, wydany w Warszawie w 1920 roku. Poeta poruszył w nim problematykę filozoficzną, odnosząc się do natury i ludowego folkloru. Utwory ze zbioru charakteryzuje nowatorstwo w zakresie słownictwa (neologizmy) i wersyfikacji.

• Trudne pojęcia :

§  Kurhan - mogiła w kształcie stożkowatego kopca z elementami drewnianymi

§  Kostrzewa – rodzaj roślin

• Słowa kluczowe:

§  Szatan

§  Demon

§  Zieleń

§  Natura

§  Zatracenie

3.       Analiza właściwa

o    Nadawca :

- podmiot liryczny pełni funkcje narratora

- relacjonuje nam historię wędrowca, który kuszony przez demona poniósł śmierć

- ukazuje przyrodę i relację między człowiekiem, a naturą

- ostrzega nas przed łatwawiernością, nawinością i pokusą

- „zatopienie się w zieleni” porównuje ze śmiercią, ponieważ wędrowiec w swej podróży doświadcza świata od   wewnątrz

- wykorzystuje motyw kuszenia człowieka przez szatana

- próbuje nam pokazać odmienność natury

- ,,odczłowiecza duszę i oddech wśród kwiatów” – narrator pokazuje wędrowce, któremu ku poznaniu przyrody     umiera świadomość

- naturę nazywa demonem

- ukazuje rytm jako światopogląd

o    Odbiorca :

- przypomina ciekawego świata turystę

- próbuje poznać istotę świata

- pragnie poznać naturę

- doświadcza wielkiej żądzy poznania, że nie potrafi nad nią zapanować

- za próbę zgłębienia natury płaci śmiercią

- naprzeciw niemu wychodzi demon zieleni i pcha go w zieleń

- doświadcza świata od wewnątrz

- z jego ciała ucieka materia życia, ale on nadal tkwi w zieleni

o    Środki stylistyczne:

Ø  Epitety- „zwiewnych nurtach kostrzew”; służą do uczłowieczenia przyrody.

Ø  Neologizmy- „tajemny bezśmiech”; wzmacniają ekspresję wypowiedzi, poznania istoty rzeczy

Ø  Porównania- „ cienisty, jak bór w borze”; wskazanie podobieństwa

Ø  Metafora- „ topielec  zieleni”; przekracza coraz to inne przestrzenie

Ø  Wyrazy dźwiękonaśladowcze- „rozdzwonione dzbany”; wzmagają rytmiczność wiersza.

Ø  wykrzyknienie: "w tę zieleń, w tę zieleń!"

Ø  anafora (powtórzenie na początku wersu):
"I wabił nieustannych rozkwitów pośpiechem,
I nucił ust zdyszanych tajemnym bezśmiechem,
I czarował zniszczotą wonnych niedowcieleń,
I kusił coraz głębiej - w tę zieleń, w tę zieleń!"

o    Budowa tekstu :

§  jedna strofa.

§  Strofa ta liczy dwadzieścia wersów.

§  W wierszu występują rymy parzyste aa bb, żeńskie np. bezdeni- zieleni. Rymy są dokładne(wyrazy mające identyczne zakończenia) np: żałobie- sobie .

§  Wiersz jest pisany trzynastozgłoskowcem (tzn., że w każdym wersie zdanie ma trzynaście sylab).

o    Treść :

Podmiot liryczny „Topielca” pełni funkcję narratora. Tytułowym topielcem może być wędrowiec, istota ciekawa świata. Na swej drodze spotyka „demona zieleni”. Owym demonem może być szatan, który prowadzi go w miejsce, gdzie przestaje być człowiekiem. Z jego cielesnej formy zostają tylko zwłoki, czyli topielec. Wędrowiec mógł  poszukiwać swojego miejsca na ziemi, dążyć za czymś co kocha. W wiersz odnajdujemy również przestrogę, która mówi o łatwowierności oraz słuchaniu innych ludzi i robieniu jak oni powiedzą.

4.       Interpretacja:

Dzieło pozwala  zrozumieć sens przysłowia "licz siły na zamiary". Dzięki temu wiemy, ze podążanie za marzeniami, chęć odkrycia i poznania otaczającego świata i siebie, jest możliwe tylko wtedy, kiedy zachowujemy rozsadek, odpowiedzialność pewna dozę sceptycyzmu i ufamy samemu sobie. "Topielec" uświadamia, ze pogoń za marzeniami i chęć poznania jest bardzo ważna, jednak nie ważniejsza niż życie, które w wyniku takiej pogoni, często można stracić.