Natura, opisy przyrody w „Panu Tadeuszu” Adama Mickiewicza

O naturze pisze się, że to - po szlachcie - drugi bohater "Pana Tadeusza" (romantycznego eposu).

Apoteozę swojskiego krajobrazu (litewskiej przyrody natury), Adam Mickiewicz zawarł już w inwokacji. Znajduje się ona w wyraźnej opozycji względem pięknej, ale obcej natury znanej z krajobrazów Krymu i Odessy (opisy przyrody w "Sonetach krymskich i odeskich"), które nie potrafiły stłumić tęsknoty za rodzinnymi stronami (nie tylko za ludźmi, językiem i kulturą, ale również za przyrodą, naturą) autora "Pana Tadeusza".

Przyroda nie odgrywa w epopei roli ozdobnika, ani tła (jak to w romantycznej literaturze zazwyczaj się bywało). Natura jest zespolona nie tylko z duszą bohaterów "Pana Tadeusza" (oba światy (ludzie i przyroda / natura) przenikają się – zobacz niżej: Stylistyczne ukształtowanie opisów przyrody / natury w "Panu Tadeuszu" ), ale także z akcją eposu:

• gdy bohaterowie żyją w spokoju i zgodzie, pojawiają się opisy natury/przyrody (zachód słońca, wypogodzenie);
• kiedy dochodzi do zajazdu, podobne zjawiska zachodzą w przyrodzie/naturze: dzień jest deszczowy i chłodny, wschód słońca krwawy;
• po walce nadchodzi burza (stanowi ona analogię w świecie natury / przyrody do wydarzeń ze świata ludzi);
• również optymistyczne zakończenie "Pana Tadeusza" podkreślają liryczne opisy antury/przyrody: wschodu i zachodu słońca.

Stylistyczne ukształtowanie opisów przyrody / natury w "Panu Tadeuszu"

• bogactwo roślin, zwierząt (mnóstwo elementów natury przejawiające się zarówno w ilości opisów przyrody, jak i w ilości elementów natury opisywanych przez Adama Mickiewicza w "Panu Tadeuszu")
• realizm ich opisu (szczegółowość wyglądu elementów natury, opisy zachowań przyrody)
• regionalizmy, dialektyzmy w nazewnictwie świata przyrody / natury

wpływ folkloru na obraz przyrody / natury:

• obraz matecznika na wzór legendy;
• niektóre opisy oddają poglądy lokalnych społeczności – opis zazdrości Tadeusza porównanej do żmii, co, gdy ukąsi, leży zwinięta w kłębek na ziemi, aż ją ktoś nadepnie, astronomia Wojskiego,)

impresjonizm opisów natury / przyrody:

• dynamizm opisów, nieustający ruch (animizacja przyrody, epitety)
• duża rola kolorów i światła (epitety, gradacja)

przenikanie się świata człowieka i świata przyrody

• personifikacja przyrody (inwokacja, apostrofy, epitety metaforyczne)
• porównania ludzi do zwierząt (Hrabia jak kot lub czapla)
• przyroda metaforą np. myśli
• części ciała metaforą elementów przyrody