Konrad Wallenrod Adama Mickiewicza

Dwa są sposoby prowadzenia walki

1. Miecz i sztylet

   1. dostrzec tu trzeba koniecznie nawiązanie do Il Principe (Księcia) N. Machiavellego, który jako pierwszy dał władcy przyzwolenie do walki niehonorowe, podstępu i zdrady, gdy dobro kraju tego wymaga:

      • miecz to symbol walki honorowej, rycerskiej, równej i uczciwej (u Machiavellego - lew)

      • sztylet to broń skrytobójców, symbol walki podstępnej, zdradzieckiej, prowadzonej z ukrycia (u Machiavellego - lis)

2. Epoka spisków

   1. romantyzm jest epoką spisków, temat dosyć popularny w kulturze (od zabójstwa Cezara i Chrystusa aż po książki Machiavellego) w tych czasach staje się niezwykle popularny

      • Sprzysiężenie Fiesca w Genui Friedricha Schillera

      • Szpieg Jamesa Fenimoore'a Coopera

   2. pojawiają się niespotykane dylematy moralne spiskowców występujących przeciw legalnej władzy, tajemniczość prowadzi wręcz do alienacji, to bardzo duży ciężar

3. Podstęp i zemsta

   1. Wallenroda można odczytać jako:

      • zapis doświadczeń pokolenia spiskowców

      • zapis doświadczeń życiowych Mickiewicz jako przestępcy politycznego (proces Filomatów i Filaretów)

   2. słowa Tyś niewolnik, jedyna broń niewolników – podstępy przedstawiają

      • najważniejszy konflikt między świętym celem (wolność ojczyzny) a niegodnymi środkami (niehonorowa walka) decydujący o wewnętrznym rozdarciu i tragizmie bohatera

      • całe życie rezygnuje ze szczęścia, żyje w kłamstwie, jedynie popełniając samobójstwo staje się wolnym człowiekiem

4. Konrad Wallenrod

   1. wychowany do zdrady

      • sierota wychowany na obczyźnie w miłości do kraju przez wajdelotę

      • od dzieciństwa podsycano w nim nienawiść do Niemców

      • od dzieciństwa uczono go skrywania swych uczuć i mysli

   2. wyrzeczenie się szczęścia osobistego

      • zostawiając ukochaną Aldonę prosi ją, by o nim zapomniała i żyła własnym życiem

      • jest świadomy:

        • tego, że będzie żył i umrze w samotności

        • sławy jaką przyniesie mu czyn

   3. konflikt między patriotyzmem a człowieczeństwem

      • chwila dumy z ostatecznego zwycięstwa nad zakonem

      • jednocześnie rozpacz powodowana świadomością:

        • bycia mordercą

        • kłamcą i zdrajcą

        • nieludzkimi czynami zasługującymi na potępienie

   4. rozpoznanie

      • chwila śmierci samobójczej to moment zwycięstwa osobistego, wyzwolenia się Alfa

        • zrzuca z siebie płaszcz (symbol obłudy, zdrady) depcze go, ukazując swą wyższość

        • tylko on podnosi głos objawiając prawdę oraz pokazując ogrom zniszczeń i strat zadanych wrogom, porównując się przy tym do Heraklesa i Samsona

   5. wallenrodyzm

      • metoda walki w obronie ojczyzny, posługująca się nieetycznymi sposobami walki: zdrady, kłamstwem i podstępem.