Jak napisać dobre wypracowanie maturalne?

Faktem jest, że na maturze z języka polskiego musisz napisać wypracowanie. Faktem jest, że nie masz narzuconej formy (w poleceniu nie ma terminów: rozprawka, esej, felieton, reportaż, list, opowiadanie, wywiad, sprawozdanie, opis, charakterystyka itp.). Wielu maturzystów uważa jednak, że skoro nie ma narzuconej formy wypracowania maturalnego, to mogą pisać jak im się żywnie podoba. Nic bardziej mylnego.

Pisząc, mówiąc, śpiewając czy nawet grając zawsze realizujemy jakieś normy gatunkowe. Możemy to robić nieświadomie, czyli nieudolnie, popełniając liczne błędy, ale możemy to robić świadomie (korzyści są oczywiste). Jeśli chcesz napisać wypracowanie na maturze z języka polskiego, które nie jest ani rozprawką, ani esejem, ani felietonem, ani reportażem, ani opowiadaniem, masz do tego prawo – możesz tak postąpić. Nikt Ci tego zabronić nie może. W dalszej części artykułu podpowiem Ci, co zrobić żeby poszło Ci jak najlepiej. Jednakże musisz zdawać sobie sprawę, że konsekwencje tej decyzji poniesiesz najprawdopodobniej w postaci zaniżonej oceny kompozycji, stylu i wniosków twojego wypracowania maturalnego z języka polskiego.

Dlatego gorąco namawiam Cię do napisania wypracowania maturalnego, w którymś z dwóch najodpowiedniejszych do tego gatunków: rozprawka, esej. Odradzam pisanie felietonów, gdyż z zasady dążą one do subiektywizmu, a matura oczekuje od Ciebie obiektywizmu w trakcie analizy i syntezy.

Jeśli mało piszesz i dużo nie czytasz najlepiej będzie dla Ciebie, jeśli zdecydujesz się pisać rozprawkę. W tej sytuacji nie pozostaje mi nic innego jak polecić Ci artykuły, które są nieodpłatnie udostępnione w tym serwisie: jak napisać rozprawkę?; rozprawka-streszczenie oraz jak napisać plan rozprawki? Z nich dowiesz się podstawowych informacji o rozprawce i ważnych informacji o tym, jak napisać rozprawkę na przyzwoitym poziomie.

Jeden z moich absolwentów, który napisał maturę z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, zechciał się podzielić swoimi uwagami dotyczącymi jak napisać maturę z języka polskiego. Sądzę, że powinno Cię to zainteresować: Jak napisać rozprawkę na maturze z języka polskiego - okiem ucznia.

Jeśli zaś dużo piszesz i jeszcze więcej czytasz, ponadto chcesz, aby Twoje wypracowanie wyróżniało się pozytywnie na tle innych wypracowań maturalnych, zachęcam do pisania eseju, bo to gatunek stworzony dla Ciebie. Esej wymaga jednak od autora poza erudycją, dużej dojrzałości intelektualnej i emocjonalnej oraz, co niezwykle istotne, wprawy w pisaniu. W tej sytuacji zachęcam do lektury artykuł: jak napisać esej?

Gdybym jednak Cię nie przekonał, to poniżej znajdziesz istotne informacje i cenne wskazówki, dotyczące tego, co należy zawrzeć w wypracowaniu maturalnym. Każdy egzamin maturalny z języka polskiego (lub prościej: matura z języka polskiego) ma sprawdzić, poza wiedzą, pewne umiejętności, co do których nie wszyscy maturzyści zdają sobie sprawę. Wszystkie oczywiście wynikają z podstawy programowej z języka polskiego, którą każdy polonista ma obowiązek zrealizować na lekcjach. Jak zatem ugryźć temat maturalny i napisać dobrze wypracowanie maturalne?

Analiza tematu wypracowania maturalnego

Analiza tematu stanowi kluczowy i najważniejszy element pracy nad wypracowaniem. Błąd popełniony tutaj zadecyduje w dużym stopniu o wyniku Twojego egzaminu maturalnego z języka polskiego.

Jakie są kluczowe słowa w tym temacie?

Z ilu zdań składa się Twój temat?

Jeśli z kilku – zastanów się nad tym, jakie polecenia są zawarte w każdym zdaniu.

Jeśli z jednego – zastanów się nad poleceniami zawartymi w każdej (wydzielonej znakami interpunkcyjnymi) części zdania.

Sprawdź, co masz zrobić – opisać, scharakteryzować, porównać, przedstawić?

Sprawdź z iloma obiektami (bohaterami, miastami, scenami, problemami) masz przeprowadzić dany zabieg?

Sprawdź do jakich epok i tekstów musisz się odwołać?

Jeśli masz porównać/zestawić coś ze sobą – scharakteryzuj najpierw pierwszy element, potem scharakteryzuj drugi, a na końcu porównaj je ze sobą, wskazując podobieństwa i różnice. We wnioskach określ przyczyny, mechanizmy oraz konsekwencje tych podobieństw i różnic.

Analiza tekstu/tekstów załączonych do tematu maturalnego.

Pamiętaj żeby dla każdego zadania (wiązki tematycznej) wyznaczyć pole do analizy w brudnopisie i w wolne miejsce wpisywać efekty analizy. To ważne, bo pozwala na eliminację elementów streszczenia w Twoim wypracowaniu. Jeśli zrobisz to dobrze, zamiast planu wystarczy ponumerować wiązki i poszczególne argumenty w ich obrębie.

Czytając zdanie po zdaniu wypisz wszystkie informacje, by je potem wykorzystać we wstępie i rozwinięciu.

Plan wypracowania maturalnego

Najlepiej dwustopniowy, w którym punkty arabskie, będą rozbudowane później do akapitów, a podpunkty, będą oddawały strukturę myśli np.:

1 punkt = argument = myśl

1a wprowadzenie i utrzymanie spójności z poprzednim akapitem, z problemem, z tematem

1b rozwinięcie – dowody

1c wniosek cząstkowy

Wprowadzenie do wypracowania maturalnego

Pamiętaj, że we wstępie jest miejsce dla kilku akapitów.

Postaraj się, by we wstępie Twojego wypracowania znalazły się następujące informacje:

• definicje, zajęcie stanowiska wobec pojęć wieloznacznych i określenie w jakim znaczeniu zamierzasz się nimi posługiwać w pracy
• opisanie tego, jak rozumiesz temat oraz.
• określenie synonimiki (pojęć, którymi będziesz posługiwał się zamiennie)
• konteksty tematu wypracowania maturalnego: filozoficzny, biograficzny, historyczno-literacki, historyczny
• miejsce fragmentu w utworze (początek, środek, koniec, punkt kulminacyjny, kluczowa scena etc.), bohaterów występujących we fragmencie i całości (ich przeszłość, charakterystyka, przyszłość, relacje między nimi) i wreszcie język bohaterów – zwróć uwagę czy jest zróżnicowany;
• typ i język narracji.
• przestrzeń fragmentu i całego dzieła literackiego (czy jest określona, jak bardzo, czy prawdziwa, czy realistyczna, etc.)
• czas fragmentu i całego dzieła literackiego (jaki czas został wykorzystany, czy masz tu do czynienia z retrospekcją, inwersją czasową, etc.)
• teza, którą chcesz udowodnić w wypracowaniu maturalnym.
• możesz jeszcze przywołać w skrócie kolejne argumenty, które pojawią się w rozwinięciu. Takie streszczenie kompozycji rozwinięcia robi dobre wrażenie, podkreślając przemyślenie go przez autora.

Rozwinięcie wypracowania maturalnego

To najważniejsza część wypracowania, ponieważ ona przekonuje do słuszności tezy. Wszystkie akapity rozwinięcie wypracowania maturalnego muszą być związane z tezą i tematem.

Kolejne akapity niech będą tutaj kolejnymi argumentami popartymi dowodami i podsumowane wnioskami cząstkowymi. Dowód stanowi cytat, parafraza, trawestacja.

Im więcej argumentów, tym więcej punktów uzyskasz.

Unikaj powtórzeń. Pomogą Ci w tym następujące artykuły: Jak cytować?

Zakończenie wypracowania maturalnego

Pamiętaj, aby w zakończeniu było odniesienie do każdej części tematu!!!

Zbierz wszystkie wnioski cząstkowe w jedną całość.

Opisz przyczyny

Opisz mechanizmy danego zjawiska

Opisz konsekwencje

Na końcu możesz napisać, co Ty o tym sądzisz.