Rozprawka - jak pisać?

Czynności wstępne

Analiza i interpretacja tematu rozprawki- jak?

Pomyśl, jeżeli wiesz (po analizie tematu rozprawki), ile zadań musisz wykonać aby zrealizować temat, jaki ma sens byś czytając, analizując i wypisując sobie informacje robił to chaotycznie? Czy nie lepiej podzielić sobie stronę na tyle części, ile zadań masz wykonać przed sporządzaniem notatki, a efekty analizy wpisywać w przygotowane wcześniej odpowiadające im miejsca? Dzięki temu prostemu zabiegowi twoja notatka będzie już wstępnie uporządkowana, co znacznie ułatwi dalsze prace. Nie padła tu jeszcze odpowiedź na najistotniejsze pytanie: Jak analizować? Najpierw czytając całość spróbuj wypisać główne myśli kolejnych akapitów. Następnie analizuj nie akapit po akapicie, ale zdanie po zdaniu z każdego wybierając wszystkie informacje jakie się da. Dzięki temu mniej szczegółów umknie twojej uwadze. Kiedy już dokończysz analizę fragmentu tekstu, koniecznie przywołaj z pamięci inne fakty z całej lektury, korespondujące z tematem, wnoszące do niego coś nowego.

Poza informacjami związanymi z tematem odnajdź na podstawie tekstu formę wypowiedzi, czyli cechy języka narratora, bohaterów, określ typ narracji, rodzaj i gatunek. Opisz również zawarte we fragmencie zachowania, wygląd, poglądy bohaterów oraz więzi ich łączące. Odwołaj się zawsze również do całości utworu poprzez opisanie ich przeszłości i dalszych losów.

Powinieneś również dokładnie opisać scenę, usytuować ją w utworze określając nie tylko poprzedzające ją wydarzenia, ale także te będące jej konsekwencją. Kiedy to wszystko już będziesz miał za sobą możesz być pewny, że najtrudniejsze już za tobą.

Nim przejdziesz do planu powinieneś jeszcze zastanowić się nad tym z jakimi dziełami literatury, kultury ten tekst prowadzi dialog. Nie mniej istotne wydaje się odnalezienie związków lektury z epoką w postaci odnalezionych w niej nurtów, postaw właściwych czasowi, w którym powstała. Im więcej takich spostrzeżeń dokonasz i opiszesz, tym większą wartość nadasz swojej rozprawce.

Pisanie rozprawki

Jeśli wykonałeś wszystkie zadania w poprzednich etapach, pisanie rozprawki staje się już praktycznie formalnością. Tym przyjemniejszą, im łatwiej i szybciej przybywa sensownych treści ułożonych w logicznym porządku.

Warto również, w myśl zasady: jak cię widzą, tak cię piszą, zadbać o czytelność i ograniczyć do minimum ilość skreśleń. Estetyka pracy wprawdzie nie jest oceniana, ale korzystne wrażenie zawsze jest pożądane w każdej formie komunikacji.

Pisząc pamiętaj także o wyraźnym graficznym wyróżnieniu akapitów poprzez stosowane głębokiego wcięcia tekstu. Nie jest to szczególnie trudne wyzwanie, kiedy korzysta się z przygotowanego wcześniej planu. Przestrzeganie tej prostej zasady może znacząco zwiększyć ilość uzyskanych na maturze punktów.

Zadbaj o poprawność gramatyczną, stylistyczną i ortograficzną; stanowi ona ok. 50% punktów na maturze!!! Możesz to osiągnąć niewielkim wysiłkiem. Po pierwsze: używaj zdań krótkich, najwyżej dwukrotnie złożonych. Ten prosty zabieg w znaczący sposób ograniczy ilość popełnianych błędów składniowych (oczywiście musisz pamiętać, że zgrabne wielokrotnie złożone zdania świadczą o wysokich umiejętnościach pisarskich, a krótkie nie). Po drugie: unikaj przypadkowych powtórzeń wyrazów, wyrażeń, zwrotów (w trakcie przygotowań wypisz sobie synonimy). Po trzecie: unikaj zdań z czasownikiem być. Czasownik ten pod względem nośności znaczeniowej i ekspresywności trzeba zaliczyć do najuboższych, gdyż nie informuje o niczym poza faktem istnienia przedmiotu, do którego się odnosi. Każdy inny czasownik użyty zamiast niego wnosi dodatkowe informacje, emocje co czyni zdanie dynamiczniejszym i ciekawszym w odbiorze. Na przykład: zamiast zdania: Janek jest w szkole możesz napisać: Janek kształci się/uczy się/zakuwa/męczy się w szkole. Różnica jest zauważalna. Idąc dalej trzeba powiedzieć, że unikanie tego kłopotliwego czasownika prowadzi do większej kondensacji znaczeń, do większej treściwości pracy. Ponadto należy mieć świadomość, że jeden czasownik ma ograniczone możliwości tworzenia różnych związków składniowych; jego nadużywanie prowadzi więc do sytuacji, w której powtarzane są w wypracowaniu zdania o tej samej budowie. Nie trzeba chyba tutaj nikogo specjalnie uświadamiać, że permanentne paralelizmy są uznawane za błąd stylistyczny, nie świadczący najlepiej o umiejętności budowania zdań.

Nie należy również nadużywać zaimków: to, który. Ich obecność w składni powoduje tzw. łamanie zdania, co przy sporadycznym stosowaniu nie szkodzi jakości pracy, natomiast przy nazbyt częstym nie tylko razi w oczy, ale przede wszystkim przyczynia się do powstawania błędów stylistycznych, będących konsekwencją niekończących się paralelizmów składniowych, a to powoduje, iż tekst staje się dla odbiorcy zabójczo nudny.

Znacznie lepszym zabiegiem na poziomie składni jest stosowanie konstrukcji imiesłowowych, które pozwalają autorowi przy użyciu mniejszej ilości słów zawrzeć w zdaniu więcej znaczeń, czyli nadają tekstowi cechę treściwości. Podobny efekt uzyskasz stosując równoważniki zdań i zdania wtrącone w nawiasach.

Częstym grzechem popełnianym w rozprawkach jest nadużywanie typowo metatematycznych pojęć jak: argument, teza, rozprawka, akapit etc. Najlepiej je w ogóle wyeliminować z rozprawki, albo przynajmniej ograniczyć ich obecność do minimum. One kapitalnie nadają się do mówienia o rozprawce, do analizy czyjegoś tekstu. Za najokropniejszą chyba manierę uchodzą wyrażenia typu: moim pierwszym argumentem jest, moim drugim argumentem jest etc., lub chcę udowodnić tezę, że... Powinieneś również unikać jak ognia równie popularnego błędu stylistycznego, a mianowicie używania identycznych pojęć lub pochodzących z tej samej rodziny (o tym samym temacie słowotwórczym) w sąsiadujących zdaniach. Lekarstwo na to podałem już we fragmencie poświęconym analizie i interpretacji tematu.

Fatalną manierą w rozprawce jest rozpoczynanie kolejnych akapitów od tych samych słów, wyrażeń. Stosuj różne formuły rozpoczynające akapit i jednocześnie zwiększające spójność tekstu: Z kolei przejdę do; Z drugiej strony; Teraz przedstawię/omówię;

Podobnie sytuacja kształtuje się w przypadku wprowadzania cytatów i również tu należy unikać za wszelką cenę monotonii: Odwołam się do słów; Potwierdzają to słowa; Oto co na ten temat mówi; Zgadzam się z; Powołam się na słowa/opinię/komentarz/zdanie; Świadczą o tym; Dowodzą tego słowa; Najlepiej potwierdzają to słowa; Świadczą o tym słowa; Ilustrują to słowa; Dowodząc;

Innym powtarzającym się elementem w rozwinięciu, z którym autorzy często mają kłopoty są wnioski cząstkowe; również tu należy stosować zróżnicowane formuły wprowadzające: Świadczy to o tym, że; Dowodzi to tego, że; Potwierdza to; Wynika z tego, że; Na podstawie tego można stwierdzić, że; Na zakończenie; Z całą pewnością można stwierdzić, że; Niewątpliwie;Z pewnością; Na podstawie powyższych dowodów można stwierdzić, że; Uważam, że; Jestem przekonany/pewien, że; Sądzę, że; Wierzę, że; Według mnie; Mogę stwierdzić, że; Zauważ, że tę różnorodność możesz wykorzystać również w zakończeniu.

Na końcu trzeba powiedzieć sobie szczerze, że rozprawka to nie przygoda, ale ciężka praca, której efekty nie są efektowne. Stąd zapewne wynika częste zniechęcenie uczniów do tego gatunku na długo przed tym, jak opanują tę umiejętność. Trudność pisania rozprawki jest tym większa, że trzeba się tutaj zdobyć na obiektywizm, a zatem uwolnić od osobistych przekonań, prywatnego zdania, własnej opinii, która jeśli już się może pojawić, to dopiero na samym końcu pracy. Nie ułatwia tego także zakaz powtarzania myśli, stosowania dygresji rozbijających logiczność wywodu.

Zobacz także:

Ćwiczenia z pisania rozprawki

Jak analizować i interpretować poezję

Jak napisać dobry esej w 7 krokach?

Jak napisać felieton?

Jak napisać opis?

Jak napisać opowiadanie?

Jak napisać recenzję?

Jak napisać reportaż?

Jak napisać wywiad?