Współczesność - epoka literacka

Co to jest nowomowa?

4 1 1 1 1 1 Rating 80%

Nowomowa - co to jest?

Nowomowa to termin wprowadzony na oznaczenie procesu deformacji, degeneracji języka w państwie totalitarnym, zachodzącego wskutek ideologizacji i upolitycznienia języka. Pojęcie: "nowomowa" to swoista kalka językowa angielskiego wyrazu: "newspeak" – terminu wymyślonego przez Georga Orwella w powieści: „Rok 1984”; w odniesieniu do hitlerowskich Niemiec funkcjonuje jako LTI (Lingua Tertii Imperii). Za synonimiczne (w odniesieniu do nowomowy państwowej) uznaje się wyrażenie: "mowa państwowotwórcza". Nowomowa nie jest tylko wytworem totalitaryzmów, ale funkcjonuje również jako produkt różnych żargonów: biurokratycznego, politycznego, dziennikarskiego, prawnego

Cechy nowomowy:

  • zlepki wyrazów ważnych dla ideologii
  • przekształcanie znaczeń istniejących do tej pory znaczeń na prawomyślne (neologizm semantyczny)
  • nasycenie słownictwem wartościującym (język nie nazywa rzeczywistości, ale wskazuje co jest dobre, a co złe)
  • oderwanie od funkcji poznawczej i informacyjnej, na rzecz funkcji magicznej, rytualnej języka
  • istnienie tabu językowego (są słowa nieprawowite, których nie wolno używać)
  • eufemizacja rzeczywistości
  • szablonowość
  • monotonia
  • ubóstwo leksykalne – usuwanie wyrazów nieprawomyślnych
  • zawężenie kręgów tematycznych
  • nasycenie sloganami i frazesami
  • oderwanie od funkcji komunikacyjnej – antykomunikacyjność (komunikacja jednostronna, niesymetryczna)
  • wykluczenie krytyki, dialogu, wymiany myśli - odbiorca ma się podporządkować:
  • rozkazy
  • nakazy
  • kategoryczne stwierdzenia
  • brak argumentacji
  • slogany

Destruktywny wpływ nowomowy na społeczeństwo:

  • brak konfrontacji odmiennych systemów wartości
  • schematyzacja myślenia
  • ograniczenie poznawcze
  • podporządkowanie narzuconym dyrektywom
  • brak zaufania ludzi do języka
  • powstanie dwumowy – mówienie w sytuacjach nieoficjalnych i w sytuacjach oficjalnych
  • powstanie dwumyślenia – myślenie kategoriami nieoficjalnymi i kategoriami oficjalnymi

 

Bibliografia:
  • Słownik terminów literackich, red. Janusz Sławiński, Wrocław 2000, s. 288, 346-7.
  • Andrzej Chojecki, Mowa mowy. O języku współczesnej humanistyki, 1997.
  • Michał Głowiński, Nowomowa po polsku, 1990
Serwis rozdaje przeglądarkom bezpieczne ciasteczka.