jak napisać

Jak analizować i interpretować temat rozprawki, eseju, felietonu itp.

Streszczenie

Jak napisać bibliografię?

Matura ustna z języka polskiego

Bibliografia do matury ustnej z języka polskiego to jeden z elementów, z którymi przychodzi maturzyście się zmierzyć. Z całą pewnością nie jest to najważniejszy element części ustnej egzaminu maturalnego z języka polskiego, co więcej nie jest nawet bardzo ważny (choć obecność bibliografii na maturze ustnej już jest znacząca). Niestety jest widoczny i jako taki staje się bardzo poważnym świadectwem twojego przygotowania do matury. Warto więc przyłożyć się do jego poprawności, tym bardziej, że niewiele wysiłku to kosztuje. Wystarczy tylko odrobina konsekwencji i... chęci.

Egzamin ósmoklasisty - umiejętność pisania - mapa myśli

Dowiedz się, co na egzaminie ósmoklasisty należy umieć napisać i jak to napisać (charakterystyka, CV, dedykacja, dialog, list, list, notatki, ogłoszenie, opis, opowiadanie, parafraza, plan, podanie, podziękowanie, przemówienie, recenzja, rozprawka, sprawozdanie, streszczenie, wywiad, zaproszenie, życzenia).

Zobacz też do działu: Pisanie i na stronę Egzamin ósmoklasisty

W

Esej. Jak pisać esej?

Celem tego artykułu jest dać odpowiedź na pytania: jak napisać esej? Jak pisać esej? Co to jest esej? Rozstrzygnąć podstawowe wątpliwości związane z tym gatunkiem, który poznaje się na języku polskim.

Zanim przeczytasz resztę artykułu...

Jak widzisz, esej nie jest najłatwiejszym gatunkiem do uprawiania, jeśli nie czujesz się na siłach spróbuj napisać rozprawkę, a jeśli uważasz, że podołasz czytaj dalej. Nim przejdziesz do dalszej lektury upewnij się, że przeczytałeś dwa artykuły znajdujące się w tej sekcji:

Jak uzyskać spójność w wypracowaniu?

Jak cytować w wypracowaniu?

Poruszone w nich kwestie uznaj za istotne dla wszystkich prac pisemnych, a niezwykle istotne dla umiejętności pisania dobrego eseju. Dlatego upewnij się, ze posiadasz już tę wiedzę.

Jak napisać rozprawkę – okiem ucznia

Jestem zeszłorocznym maturzystą, który ma już za sobą dwie ostateczne rozprawki – z poziomu podstawowego i rozszerzonego.

W moim osobistym doświadczeniu, rozprawka „idealna” różni się znacząco od rozprawki maturalnej. Oczywiście rozprawka napisana na miarę dobrej pracy naukowej będzie bardzo wysoko oceniona, jednakże łatwiejszym sposobem na uzyskanie jak największej ilości procentów jest pisanie konkretnie pod maturę.

Poradnik

Celem tego poradnika jest ułatwienie czytelnikowi napisania wypracowania maturalnego na jak największą ilość punktów i tym samym uzyskania wymarzonego wyniku na maturze. Na poziomie podstawowym, praca pisemna stanowi co prawda tylko część wyniku, ale na rozszerzeniu jest już jedynym kryterium oceny.

Warto zaznaczyć, że artykuł skupia się głównie na technicznych elementach pisania rozprawki, takich jak organizacja pracy czy „podrasowywanie” wyniku. Jeśli chodzi o podstawowe umiejętności zwiazane z pisaniem rozprawki, jak i z pisaniem w ogóle, tekst daje tylko instrukcje postępowania. Jest to zabieg zamierzony, gdyż prawdziwa umiejętność przychodzi wraz z praktyką.

Strategia nauki

Przeglądając internet w poszukiwaniu porad i strategii pisania rozprawek, natknąłem się na wypowiedź osoby, która pisała rozprawkę trzy razy w tygodniu. Jest to oczywiście świadectwo wielkiej pracowitości, ale lepiej jest stawiać na jakość niż na ilość. Dla przykładu, w swojej całej „karierze” napisałem około 7-8 rozprawek. Nie jest to imponująca liczba, biorąc pod uwagę czas, jaki miałem na przygotowanie się. Jednakże każda z tych rozprawek była napisana najlepiej jak potrafiłem. Nad każdą przesiedziałem jakieś 3 godziny (początkowo nawet i 4); po napisaniu każdej byłem totalnie wyczerpany umysłowo. Każda z tych rozprawek została sprawdzona przez mojego polonistę. Na początku poprawek było oczywiście najwięcej; dla przykładu, pierwszą rozprawkę poprawiałem 3 razy. Potem było już lepiej. W ostatniej błędy były tylko kosmetyczne.

Na początku zapragnąłem ogarnąć wszystko. Przeczytałem artykuł "Jak napisać rozprawkę" i wydrukowałem go sobie, by spełnić w swojej rozprawce każde założenie. Rozprawka, którą napisałem w klasie, była bardzo mierna (dostała 2, o ile mnie pamięć nie myli). Wprawy nie można osiągnąć za jednym zamachem; moim błędem była zła organizacja pracy. Potem zmieniłem podejście. Na przykład w kolejnej rozprawce skupiłem się tylko na akapitach. W następnej koncentrowałem się na innej rzeczy. Polecam Ci robić tak samo.

Z perspektywy czasu, najważniejszą, podstawową umiejętnością jest budowanie akapitów. Akapity są jak osie w zegarku; jeśli nie są dobre, cały mechanizm nie działa. Akapity to podstawa kompozycji. Najpierw najlepiej przeczytać artykuł [Rozprawka. Jak napisać rozprawkę?] i napisać rozprawkę, by wiedzieć, na czym się stoi. Następnie wykonać ćwiczenia [Rozprawka]. Te niepozorne zadania tak naprawdę są bardzo ważne. Sam zrobiłem je wszystkie i była to opłacalna inwestycja w swoje umiejętności.

Umiejętność sprawnego pisania, czy tak zwana „lekkość pióra”. Jak ją zdobyć? Przede wszystkim, należy dużo czytać. Jeśli stosunek czasu przeznaczonego na czytanie do czasu przeznaczonego na pisanie będzie wyniosił 3:1, to idealnie. Umiejętność sprawnego pisania jest ważna, ale ważniejsze jest powiększanie swojego zasobu słownictwa przez czytanie.

Organizacja pracy

Na nasze szczęście, czasu na rozszerzony polski jest pod dostatkiem. To 180 minut, czyli aż trzy godziny! Dlatego nie trzeba się śpieszyć. Zalecana jest przesadna dokładność i drobiazgowość, dopracowanie najlepszych szczegółów. Dołóżcie wszelkich starań, by ta ostatnia, maturalna rozprawka, była najlepszą, jaką kiedykolwiek napisaliście. Jeśli po tych trzech godzinach będziecie maksymalnie zmęczeni, ale i zadowoleni z wykonanej pracy, przepowiadam wam dobry wynik.

Brak potrzeby do pośpiechu nie oznacza braku potrzeby do dobrej organizacji pod względem czasowym. Ja przeznaczałem zwykle maksymalnie półtorej godziny na przygotowania. Po upływie tego czasu zaczynałem pisać, tak więc miałem na to kolejne półtorej godziny. Polecam przećwiczyć sobie pisanie rozprawek z zegarkiem w ręku, a potem zrobić próbę generalną na maturze próbnej. Wtedy podczas tej najważniejszej, decydującej rozprawki, nie będzie ogromnej paniki, gdy upłynie połowa czasu, a wy nie zaczniecie jeszcze pisać. Będziecie wiedzieć, że spokojnie zdążycie, i zostanie wam jeszcze nawet do 15-30 minut.

Poradnik „Jak napisać rozprawkę” (link podany wcześniej) zakłada dwie czynności przed rozpoczęciem pisania:  analizę i sporządzenie planu. Ja natomiast omijałem zawsze pisanie planu, gdyż był on dla mnie pustą formalnością, z której i tak nie korzystałem. Mój plan pisania był zawarty w analizie. Oznaczałem i numerowałem ją, gdy była już gotowa, a następnie korzystałem z niej jak z planu. Ja, i tylko ja mogłem się w tym wszystkim zorientować. Wyglądało to bardzo chaotycznie, ale był w tym zrozumiały dla mnie wzór. Udawało mi się nie utonąć w tych wszystkich zapiskach, dlatego że każdą cząstkę analizy zapisywałem w osobnym polu – bohaterowie w tej wydzielonej kratce, język w  tej... Gdybym chciał na podstawie mojej analizy napisać plan, straciłbym bardzo dużo czasu na porządkowanie, no i myślę, że nie miałbym cierpliwości tego wszystkiego przepisywać.

Podaję tutaj swoje własne doświadczenia zamiast określonych wskazówek, gdyż ta część rozprawki jest sprawą indywidualną. Z moim charakterem najlepiej pracowało mi się w opisany wyżej, chaotyczny sposób. Z twoim może być inaczej, choć nie musi. Dlatego eksperymentuj. Jedynym wyjściem, którego absolutnie nie możesz wybrać, jest pisanie rozprawki bez rozpisania sobie uprzednio analizy, czyli tego, na podstawie czego będziesz  pisać. Zrobienie analizy w głowie jest niedopuszczalne. Zbyt wiele szczegółów umknie twojej uwadze. Gdy zaczniesz pracować nad kolejnym i kolejnym zagadnieniem, stopniowo będziesz zapominać szczegóły poprzedniego. Analizy nie można robić na bieżąco – za bardzo ucierpi na tym struktura pracy. Nikt nie jest bezbłędny. Musisz pamiętać, że rozprawka to test dla twojej umiejętności ogranizacji pracy. Nawet jeśli jesteś głównie spontaniczną osobą, warto tutaj wszystko dokładnie rozplanować.

Czasu jest na rozszerzeniu pod dostatkiem, miejsca na tekst i notatki – wręcz przeciwnie. Od razu podzielę się z czytelnikiem ważną wskazówką. Jeśli planujesz stworzyć bardzo bogatą pracę, pewnie  będzie ona bardzo długa i tym samym zajmie dużo miejsca. No chyba, że jesteś osobą, która potrafi pisać bardzo zwięźle – to cenna umiejętność, której nie posiadam. Wszystkich innych, bez naturalnej umięjętności do pisania zwięźle, proszę o zapamiętanie: absolutnie nie notować w brudnopisie. Praca wasza przekroczy wyznaczone na nią miejsce. Przekreślicie wtedy napis „Brudnopis” i dopiszecie obok „ciąg dalszy czystopisu”. Strona A4 może być zbawienna. Gdzie w takim razie notować? W przestrzeniach obok tekstów źródłowych. Jeśli jednym z nich będzie wiersz, miejsca będzie więcej. Przygotujcie się na pisanie małą czcionką. Plusem pisania w tych przestrzeniach jest naturalne rozdzielenie zagadnień, o którym pisałem wcześniej. Pod tekstem analizujesz bohatera, po prawej tekstu język, po lewej wypisujesz konteksty itd. Pod koniec arkusz będzie wyglądał jakby przeszła nad nim burza, ale notowanie na tekście jest dozwolone i nie ma wpływu na estetykę pracy. Ważne, żeby właściwy tekst był schludny.

Przestrzegam przed wcięciami akapitów. Być może, ostrzeżeni przed ograniczonym miejscem na tekst, będziecie zwężać zdania. Być może będziecie chcieli zaoszczędzić na wcięciach akapitów. To niestety, jeśli popełnicie błąd, o który bardzo łatwo (mając bardzo wąskie akapity, możecie nieumyślnie stworzyć kolejny akapit w miejscu, w którym nie zamierzaliście), może was kosztować kilka cennych procentów. Także nie polecam wyjeżdzania tekstem spoza przeznaczonych na niego linijek. Na próbnej maturze sam „poszerzałem” sobie w ten sposób linijki i niestety, w pewnym momencie zapomniałem poszerzyć kolejne kilka, w rezultacie czego moje wcześniejsze akapity przestały na nie wyglądać... Może trudno to sobie wyobrazić, ale rezultatem było odjęcie punktów za kompozycję (z powodu braku akapitów, które jednak tam były).

Swp czyli szczególne walory pracy

Punktów za walor możemy uzyskać na maturze pięć. Dodają się one do końcowego wyniku. Weźmy dla przykładu poziom rozszerzony. Jeśli uzyskaliśmy 25 punktów (62,5%) za treść i język, oraz do tego udało nam się zdobyć 5 punktów za walor, ostateczny wynik wyniesie 30 punktów (75%). Jeśli nasza praca była świetna pod względem treści, ale słabsza językowo, bardzo możliwe, że naszym wynikiem będzie 35 punktów (87,5%). Dodajmy do tego pięć punktów za walor, a nasz wynik będzie równy 40 punktom (100%). Z drugiego przykładu wynika, iż możliwe jest zdobycie maksimum punktów nawet przy popełnieniu kilku błędów. Jeśli uda się nam uzyskać komplet punktów za szczególne walory pracy, za każdym razem, niezależnie od tematu, nasz wynik będzie wyższy o 12,5 procenta.

Walor to coś dodatkowego, rzecz spoza wymaganych od maturzysty w określonym zadaniu. Na poziomie podstawowym, czymś ponadprogramowym będzie na przykład analiza języka. Z kolei na rozszerzeniu rozpracowanie języka to norma; tutaj walor dadzą nam na przykład konteksty.

Można to porównać do zadania na szóstkę; musisz popisać się czymś spoza programu lub po prostu być lepszym od rówieśników. Na maturze oba warianty znajdują zastosowanie. W teorii swp otrzymamy za rzeczy o których wspomniałem w poprzednim akapicie. W praktyce natomiast, punkt za walor można otrzymać nawet za cytat – i to na poziomie rozszerzonym. Po prostu w natłoku wypracowań, które przechodzą przez ręce egzaminatora, praca z cytatami bardzo się wyróżnia. Jeśli, do tego, wypracowanie będzie nimi wręcz najeżone, autor pracy ujdzie za erudytę. Tymczasem, będzie to po prostu sprytny maturzysta, który przeczytał ten poradnik.

Już się domyślasz? Pierwszym sposobem na swp jest nauczenie się wielu cytatów i użycie ich w swojej rozprawce. Musimy znaleźć 40 aforyzmów na różne tematy: miłość, dobro i zło, natura, wojna, śmierć, człowiek itd. Dostępne są gotowe publikacje ze zbiorami aforyzmów – dostępne nawet na stoisku tanich książek w hipermarketach. Najbardziej uniwersalne są sentencje myślicieli antyku, takich jak Seneka Młodszy czy Seneka Starszy. Dobrze jest też mieć w swoim zbiorze cytaty lubianego przez nas autora/autorki, łatwiej jest się wtedy ich nauczyć. Najważniejsza jest różnorodność. Nie znamy tematu matury, dlatego warto mieć cytaty do różnych motywów literackich.

Następnie „wkuwamy” cytaty. Zadanie pozornie trudne, w praktyce wyzywające jedynie dla pamięci. „Wkuwamy” dlatego, by sentencje zapisały się w pamięci krótkotrwałej. Nie ma sensu poświęcać zbyt wielu sił i czasu na to zadanie. Musimy pamiętać, że naszym głównym celem jest dobra praca maturalna, nie swp, które są tylko dodatkiem. Dlatego cytatów najlepiej zaczać uczyć się dzień przed maturą, a bezpośrednio przed egzaminem (mam na myśli oczekiwanie pod salą) powtórzyć je sobie. Teraz nasuwa się pytanie: Jak ogarnąć taki natłok? Cytaty są w naszej „bazie danych”, naszym umyśle, ale jak nimi żonglować? Warto skorzystać w tym celu z mnemotechnik. Zainteresowanych odsyłam na bloga. Po wejściu na salę od razu zapisujemy cytaty, tak by nie musieć się nimi dłużej przejmować.

Kolejną kwestią jest sposób używania cytatów. Dobrym pomysłem jest zatytułowanie wypracowania pasującym do tematu aforyzmem. Jednakże szansa na to, że któryś z cytatów będzie odpowiadał od razu naszej tezie, jest mała. Nie ma zatem sensu robić niczego na siłę. Mocą naszych sentencji jest możliwość używania ich na zasadzie wolnych skojarzeń. Nie muszą nawet mieć nic wspólnego z głównym tematem! Kiedy będziemy analizować, wdrobnimy się w szczegóły i konteksty, do których pasować będą niektóre cytaty. Co więcej, już podczas pisania, sentencje będą wchodziły w idealne związki ze zdaniami i sformułowaniami, których używamy. Po prostu wyrazy ułożą nam się tak, że cytat będzie pasował idealnie. W ten sposób użyjemy jakichś 8-15 cytatów w całej pracy.

Kolejnym sposobem na walor jest szczególny wymiar kontekstu: filozoficzny. Skupimy się tylko na filozofii antycznej. Cała nasza kultura opiera się na tym dorobku, tak więc szansa, że tekst maturalny będzie można przyrównać do jednej z filozofii, jest ogromna. Zaryzykowałbym stwierdzenie, że można to zrobić w 70% przypadków. Stoicy, cynicy, epikurejczycy, Heraklit z Efezu, Sokrates, Platon, Arystoteles. Filozofii Sokratesa i Arystotelesa być może trudniej będzie użyć, gdyż ich myśl obejmowała wiele zagadnień i dlatego nie są wystarczająco charakterystyczni. Platon natomiast to dualizm, jaskinia platońska. Tak samo charakterystyczni będą Heraklit, epikurejczycy i stoicy.

To byłoby na tyle, jeśli chodzi o łatwe punkty za walor. Konteksty biograficzne, literackie i historycznoliterackie muszą po prostu stanowić naszą bazę danych, którą wynieśliśmy ze szkoły. Warto się uczyć biografii każdej poznawanej na języku polskim postaci, dobrze jest też mieć wiedzę o nurtach literackich. Jeśli naprawdę zależy Ci na dobrym wyniku z matury z języka polskiego i uczysz się w miarę systematycznie, do każdego tematu powinieneś mieć 2-4 konteksty.

Stosując się do tych zaleceń, zdobędziesz 5 punktów za walor, czyli 12,5 procent. Nie gwarantuję, że same cytaty i konteksty filozoficzne wystarczą byś zdobył wymarzony wynik, ale jest taka możliwość.

Ostatnie uwagi

Jestem świadomy „podstępności” mojej filozofii pisania wypracowania maturalnego, lecz wychodzę z założenia, iż liczy się końcowy wynik, nie sposób jego osiągnięcia. Tak jak wielokrotnie wspominałem, poradnik ów nie powinen być traktowany samodzielnie, ale jako suplement do „Jak napisać rozprawkę”.

Powodzenia na maturze!

Felieton. Jak pisać felieton?

Pisanie interpretacji porównawczej

Jak analizować wiersz? Jak interpretować wiersz?

Poradnik zawierający instrukcje, rady, propozycje i wiele innych informacji dotyczących analizy i interpretacji jest wynikiem moich studiów nad tym tematem. Odpowiada na pytania: jak analizować wiersz? Jak interpretować wiersz? (analiza i interpretacja - jak?). Jest też odpowiedzią na prośbę pewnego ucznia. Przede wszystkim jednak jest wynikiem mojej wieloletniej praktyki nauczycielskiej w zakresie nauczania języka polskiego.

Charakterystyka. Jak napisać charakterystykę?

Artykuł poświęcony jest gatunkowi: charakterystyka. Jak napisać charakterystykę? - to pytanie, na które odpowiada.

Jak powinna wyglądać dobra prezentacja na maturze z polskiego?

Na początku polecam się zaznajomić z Przebieg matury ustnej z języka polskiego. Potem musisz sobie uświadomić, że Twoje wystąpienie składa się z dwóch podstawowych komponentów: to, co mówisz (treść) i to, jak mówisz (forma). Przy czym forma wystąpienia ustnego jest bardzo złożona. Zawiera się w niej kształt językowy i kompozycja wypowiedzi. Składa się jednak na nią również Twoje zachowanie przed prezentacją, w jej trakcie i po prezentacji (zwłaszcza rozmowa - przygotuj sobie odpowiedzi na pytania na maturę ustną). To wszystko wpływa na Twoją ostateczną ocenę na egzaminie, jakim jest matura ustna. Gdybyś chciał jeszcze popracować nad treścią swojego wystąpienia proponuję sięgnąć tu: bibliografia podmiotowa; bibliografia przedmiotowa; mapy mentalne z epok; opracowania lektur; testy z treści lektur.

Jak napisać dobre wypracowanie maturalne?

Faktem jest, że na maturze z języka polskiego musisz napisać wypracowanie. Faktem jest, że nie masz narzuconej formy (w poleceniu nie ma terminów: rozprawka, esej, felieton, reportaż, list, opowiadanie, wywiad, sprawozdanie, opis, charakterystyka itp.). Wielu maturzystów uważa jednak, że skoro nie ma narzuconej formy wypracowania maturalnego, to mogą pisać jak im się żywnie podoba. Nic bardziej mylnego.

Opis - jak napisać?

Krótkie streszczenie: na samym początku znajdziesz kilka podstawowych informacji o opisie: co to właściwie jest, jakie ten gatunek ma cechy, po co potrzebna jest umiejętność opisywania, jakie ten gatunek pełni funkcje w tekście i jakie mamy rodzaje opisów. Etapy pisania opisu (wraz ze spisem technik uiększających  i ułatwiających uprawianie tego gatunku) stanowią ostatnią część tego artykułu. A wszystko po to, by łatwiej w języku polskim (i nie tylko) opisywać przeróżne obiekty.

Co to jest opis? (definicja opisu)

1. w liryce element monologu lirycznego;
2. w epice obok opowiadania najważniejszy element narracji; przedstawia pozazdarzeniowe składniki świata przedstawionego (tło wydarzeń, wygląd postaci, wygląd świata przedstawionego);

Dobry opis

Musi być kompletny, niepowtarzalny i ciekawy. Aby taki był najlepiej posłużyć się subiektywizacją, czyli pokazać go tak, jak Ty go widzisz. Jakie budzi w Tobie uczucia?

Dlaczego umiejętność pisania dobrych opisów jest taka ważna?

Ponieważ jest on wykorzystywany w całym cyklu edukacji w bardzo wielu sytuacjach:

1. opisy budowy wiersza(jeśli wzbogacony o funkcje wówczas = interpretacja)
2. opisy walorów artystycznych tekstu
   1. bohatera
   2. świata
   3. podmiotu lirycznego
   4. odbiorcy wirtualnego
3. opisy elementów świata przedstawionegow monologu, opowiadaniu, opowieści, powieści

Znajdziesz tu informacje o tym jak pisać opowiadanie - wypowiedź twórczą na sprawdzian ósmoklasisty, cechy opowiadania, elementy opowiadania, kryteria oceny opowiadania.

Jak napisać dobre opowiadanie?

Celem artykułu jest odpowiedzieć między innymi na pytania: co to jest opowiadanie? Czym różni się opowiadanie z dialogiem od innych opowiadań? Jakie są rodzaje opowiadań? Jak pisać opowiadanie? Jakie mogą być opowiadania? Tekst ten ma jednak służyć tym, którzy chcą zmierzyć się z tym gatunkiem i wspomóc ich pisarskie wysiłki.

Co to jest opowiadanie? (definicja opowiadania)

gatunek epiki, odznaczający się niewielkimi rozmiarami, jednowątkową fabułą etc; to przedstawienie czegoś własnymi słowami, to podstawowa forma wypowiedzi narracyjnej; jeden z dwóch podstawowych elementów narracji (obok : opisu); bardziej rozbudowane opowiadanie to opowieść;

Opowiadania pisali: E. A. Poe, L. Tołstoj, I. Turgieniew, A. Czechow, F. Dostojewski, G. Flaubert

Cechy opowiadania:

• ma wzbudzić ciekawość odbiorcy
• swoboda kompozycyjna (wiele zawdzięcza takim gatunkom, jak: nowela, saga, powieść, reportaż, kronika, hagiografia, legenda)
• częste stosowanie komunikatów fatycznych (podtrzymujących kontakt z odbiorcą)
• wykorzystywanie ramowej kompozycji, retardacji, tajemniczości, puenty
• prosta, jednowątkowa, epizodyczna fabuła
• opowiadanie powinno zmierzać ku puencie
• przedstawia uporządkowany czasowo ciąg zdarzeń
• gramatyczna forma czasu przeszłego, określająca dystans czasowy
• narrator może ujawniać się w 1. os. l.p. lub w 3 os. l.p.
• sytuacja narracyjna (okoliczności towarzyszące narracji) jest ważna i powinna być porządnie wyeksponowana
• ważna jest dynamika, barwność, plastyka i logiczność (zatem istotny jest trafny dobór słów)
• zachowanie ciągu przyczynowo-skutkowego (uwypuklenie zależności między zdarzeniami)
• gramatyczna forma czasu przeszłego (tworząca dystans między czasem opisywanym, a czasem narracji)
• indywidualizacja opowiadanych zdarzeń
• obecność dygresji
• obecność partii opisowych i refleksyjnych

Rodzaje opowiadań

1. o. właściwe

2. o.informacyjne(narrator informuje o zdarzeniach typowych i uniwersalnych)

3. o.unaoczniające(plastyczność i obrazowość wraz z czasem teraźniejszym)

4. na podstawie lektury

   1. o.odtwórcze - o wydarzeniach w lekturze

   2. o.twórcze

      1. o dalszych losach bohaterów
      2. o wcześniejszych losach bohaterach
      3. o alternatywnych wydarzeniach

5. o.o własnych przeżyciach i przygodach

6. o. z elementami fikcji

7. o.ustne

8. o.pisemne

9. o.odtwórcze– bardzo bliskie streszczeniu i sprawozdaniu ustne, bądź pisemne odtworzenie przedstawionych wydarzeń lub czyjejś wypowiedzi.

   1. jest chronologiczne

   2. ogranicza się do elementów w pierwowzorze (mogą one zostać wzbogacone o jakieś inne pod warunkiem, że nie stoją z nimi w sprzeczności, nie zniekształcają wydarzeń, bohaterów) – obiektywizm

   3. rezygnuje z wątków pobocznych, dygresyjnych lub podporządkowuje je głównym wydarzeniom

   4. wymaga sporządzenia ramowego (lub szczegółowego, gdy uwzględniamy wątki poboczne) planu wydarzeń

10. o. twórcze– opiera się albo na doświadczeniu autora (zbliża się do opowiadania odtwórczego, sprawozdania poprzez zdawanie sprawy z jakiś wydarzeń) albo na jego fantazji (kreacjonizm)

    1. może być obiektywne lub subiektywne

    2. kompozycja opowiadania

       • układ chronologiczny

       • zmodyfikowany układ chronologiczny - retrospekcje i inwersje czasowe mogą rozbijać chronologię poszerzając czas akcji o przeszłość i przyszłość

       • jukstapozycja – symultaniczne zestawienie wielu różnych scen ze sobą (dziejących się w tym samym czasie, ale różnych miejscach)

11. o. z dialogiem– to sytuacja, w której monolog narratora rozbity zostaje rozmową bohaterów (lub monologiem jednej postaci),

    1. autor opowiadania może przytoczyć rozmowę bohaterów w oryginalnym brzmieniu – mowa niezależna (normalny dialog)

    2. zrelacjonować jej przebieg – mowa zależna

    3. połączyć wypowiedzi narratora z tekstem bohaterów – mowa pozornie zależna (bohater w myślach przedstawia dialog, w którym uczestniczył)

Z czego składa się opowiadanie?

Struktura opowiadań:

1. elementy statyczne:
   1. narrator – wypowiada się w 1 os. l. p. (pierwszoosobowy) lub w 3. os. l. p. (trzecioosobowy)
   2. bohaterowie – im mniej tym lepiej, nieskomplikowani, prości o wyraźnych cechach charakteru/postawach
   3. przedmioty,
   4. natura,
   5. elementy dynamiczne:
      1. akcja – zdarzenia (wspomnienie,wyznanie, podróż, rozmowa, spotkanie itp.)
      2. czas akcji
      3. miejsce akcji – przestrzeń przedstawiona w opowiadaniu
2. elementy dynamiczne
   1. fabuła

Język opowiadań:

1. czasowniki

   1. nazywają ruch; im ich będzie więcej w tekście, tym większy będą powodowały dynamizm; warto więc gromadzić je w partiach dramatycznych, by przyśpieszyć akcję i rezygnować z nich w partiach opisowych – by ją spowolnić (zastępując je kiedy to możliwe imiesłowami); za wszelką cenę unikaj wszelkich form czasownika „być” - jego obecność zubaża zdanie (wyraża tylko fakt istnienia czegoś, gdy każdy inny czasownik wyraża „być” + inne znaczenia)

   2. określają czas; najczęściej występują w czasie przeszłym, choć teoretycznie możliwe jest prowadzenie narracji w czasie teraźniejszym i przyszłym, przypadki takie należą do rzadkości; często zdarza się wplatanie w narrację prowadzoną w czasie przeszłym, zdań w czasie teraźniejszym i przyszłym – takie zabiegi zbliżają narratora, bohatera i odbiorcę, zmniejszają dystans między nimi;

   3. zwracaj uwagę na użycie czasowników dokonanych i niedokonanych. Pierwsze pozwalają czytelnikowi domyślać się co nastąpiło po nich. Drugie już nie dają takiej możliwości, bo odbiorcy nawet nie wiedzą czy dana czynność się zakończyła (tę niepewność też można odpowiednio wykorzystać)

   4. tryb czasowników ma ogromne znaczenie na ekspresję: tryb pytający i wykrzyknikowy będą zwiększały jej natężenie, powodowały dynamizm tekstu; tryb przypuszczający może pomóc w budowaniu napięcia, tworzeniu atmosfery tajemniczości; orzekający – pozostaje neutralny

2. rzeczowniki

   1. nazywają rzeczy, ich natłok powoduje, że obraz staje się bardzo złożony, bogaty w wiele elementów, czasem nawet chaotyczny;

   2. na ogół powodują większą statyczność tekstu (chyba, że są to rzeczowniki odczasownikowe), zwłaszcza, gdy połączone są z przymiotnikami, wtedy fantastycznie wypełniają spokojne partie opisowe, zwalniając akcję;

3. składnia - wykorzystanie różnych typów zdań jest trudną sztuką, ale umiejętność ta jest nie do przecenienia dla wartości opowiadania:

   1. zdania urywane, eliptyczne, minimalne będą do maksimum zwiększały emocjonalność wypowiedzi i jej dynamizm;

   2. zdania krótkie, proste będą zwiększały dynamizm tekstu, ilość wydarzeń, tempo akcji, a jednocześnie akcentowały kolejność zdarzeń;

   3. zdania złożone współrzędnie również będą dynamizowały akcję, jednocześnie jednak sprawiając wrażenie oralności (mówioności) opowiadania

   4. zdania złożone podrzędnie służą najczęściej podkreśleniu relacji czasowych (okolicznikowe czasu), przyczynowo-skutkowych (okolicznikowe przyczyny)

   5. zdania długie, wielokrotnie złożone najbardziej przydatne są do statycznych, spokojnych opisów (pamiętaj tylko dobrze wykształcony czytelnik sprawnie poradzi sobie z wielokrotnie złożonymi zdaniami) – w opowiadaniu ze względu na krótką formę lepiej unikać ich nadmiaru;

Słownictwo przydatne przy pisaniu opowiadania

1. słownictwo przydatne we wstępach
   1. opowiem wam co mi się przytrafiło/historię; było to; działo się to w; miało to miejsce; stało się to; nie uwierzycie; to niesamowita przygoda; dawno dawno temu; za siedmioma...; pewnego popołudnia; tego poranka, gdy;
2. słownictwo przydatne do dialogów:
   1. zabrał głos; zapytał; spytał; kontynuował; potwierdzał; podtrzymywał rozmowę; odpowiedział; zripostował; odrzekł; gorzko stwierdził; podsumował; skwitował; wykrzyknął ze zdumieniem; gorączkowo szeptał; krzyknął rozpaczliwie; błagalnie zawołał; grzecznie zapytał; pial z zachwytu; nie mógł sie powstrzymać; wydzierał się; darł się; wrzeszczał; wykrztusił; wydusił z siebie; wybełkotał; zaklinał się; odburknął; bąknął coś pod nosem; podniósł głos; zapytał zirytowanym głosem; wyjąkał; wydukał; dodał stanowczo/bezczelnie; wtrącił; zagadnął; zagadał; dopytał się; dopytywał się; wyraził wątpliwość, opinię; sądzi, nie zgadza się; popiera; sprzeciwia się;
3. słownictwo dynamizujące tekst opowiadania
   1. wtem; raptem; nagle; znienacka; ni stąd ni zowąd; jak grom z jasnego nieba; błyskawicznie;lotem błyskawicy; momentalnie; natychmiast; w jednej chwili; z nagła; niespodziewanie; nieoczekiwanie; gwałtownie;
4. słownictwo przydatne do opisu akcji opowiadania
   1. miejsce akcji
      1. w, obok, przy, nad, za, nieopodal,
   2. czas wydarzeń:
      1. dawno temu; niegdyś; przed laty; niedawno; wczoraj; pewnego dnia; w przeddzień; nazajutrz; jutro; gdy padał śnieg; podczas jesiennego popołudnia; w południe; pod koniec dnia; o świcie; rankiem; skoro świt, o brzasku; w nocy; nocą; po zmroku; gdy zapadł zmrok; o zachodzie słońca; w godzinę duchów; nad ranem;
   3. słownictwo określające następstwa czasowe
      1. wpierw, najpierw, na początku; później; następnie; potem; kolejno; z kolei; zarazem; zaraz; wtem; nagle; niespodziewanie; natychmiast; w chwilę później; lada moment; w ułamku sekundy; godzinę później; za kwadrans, w ciągu tygodnia; wkrótce po; od chwili gdy;
5. słownictwo przydatne w zakończeniach
   1. wiele mnie ta przygoda nauczyła; dzięki temu zdarzeniu; wydarzenie to; moja przygoda była; chciałbym, aby ta historia; mam nadzieję, że ten przypadek; pragnąłbym przeżyć to jeszcze raz; koniec i bomba, kto czytał ten trąba; i ja tam byłem; i żyli długo i szczęśliwie; wszystko dobrze się skończyło, sprawiedliwości stało się zadość;

Jak napisać opowiadanie?

Etapy pisania opowiadania:

Wymyśl fabułę

1. określ wydarzenia główne
2. określ wątki poboczne
3. określ miejsce akcji
4. określ czas akcji

Stwórz sylwetki głównych postaci (pamiętaj to nie muszą być zawsze ludzie)

1. narratora i bohaterów
   1. określ ich imiona
   2. zadecyduj o ich usposobieniu, osobowościach, postawach,
   3. zastanów się nad relacjami pomiędzy nimi

Kompozycja opowiadania

1. zastanów się nad kompozycją opowiadania, jaka najbardziej uatrakcyjni czytelnikowi opowiadanie.
2. zatroszcz się o zbudowanie napięcia dramatycznego
3. zatroszcz się o puentę, klamrę, a może na kompozycję otwartą?

Pisanie opowiadania

1. napisz opowiadanie
2. odłóż opowiadanie na kilka dni do szuflady (dzięki temu nabierzesz dystansu i korekta będzie skuteczniejsza)

Korekta opowiadania

1. popraw błędy językowe, zapisu ortograficznego
2. zastanów się nad stylistycznym ukształtowaniem poszczególnych partii tekstu, czy są dynamiczne, statyczne, czy język współgra z treścią?
3. zastanów się nad narracją czy ten narrator najlepiej pozwala ci osiągnąć zamierzany efekt?
4. zastanów się nad prawdopodobieństwem wydarzeń
5. prawdziwością postaci i ich zachowań
6. zastanów się nad przydatnością i poprawnością wstępu i zakończenia

Jak wpłynąć na atrakcyjność opowiadania:

• Długość zdania (należy je dostosowywać do treści, krótsze zdania= szybsze tempo wydarzeń)
• Ukazywanie uczuć autora (pośrednie, za pomocą opisów i ostrożniej-bezpośrednie)
• Opisy (ciekawe, dynamiczne lub statyczne – w zależności od treści)
• Fabuła – musi być punkt kulminacyjny, po którym następuje zwrot akcji
• Hiperbolizuj rzeczy, uczucia aby zbudować napięcie lub zastosuj mechanizm odwrotny, by ukryć ważność elementów fabuły
• Graj z czytelnikiem – nie mów wszystkiego wprost, pozwól mu się domyśleć, pozwól mu się cieszyć obcowaniem z tekstem
• Szkicuj wyraźne sylwetki bohaterów opowiadania (lub rozmazuj je w niektórych sytuacjach), ale nie przypadkowo!!!
• Wykorzystaj humor, zastosuj komizm, jeśli można
• Zadbaj o odpowiedni ładunek emocjonalny słów w dialogach i opisach (zabieg ten ubarwia i dynamizuje tekst)

Bibliografia:

1. Sławiński Janusz, Opowiadanie, w: Głowiński M., Kostkiewiczowa T., Okopień-Sławińska, Sławiński J., Słownik terminów literackich, Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, Wrocław 2000, s. 358-359.
2. Kuziak M., Rzepczyński S., Kasterski R., Jak pisać po polsku?, Bielsko-Biała, Park, 2004.
3. Stempel W. D., Opowiadanie, opis a wypowiedź historyczna, w: Znak, styl, konwencja, red. Głowiński M., 1977.

Plan rozprawki. Jak napisać plan rozprawki?

Jeśli wykonałeś wszystkie poprzednie etapy pracy nad rozprawką sumiennie, to ten będzie dla ciebie fraszką sprowadzającą się tylko do kosmetyki. Jeśli nie, to czeka cię prawdziwe wyzwanie intelektualne. Trzeba tutaj wszystko pozbierać i poskładać w jedną spójną całość. Pamiętaj: im bardziej szczegółowy plan napiszesz tym łatwiej ci będzie go zamienić na rozprawkę. Staraj się więc aby twój plan był nie tylko złożony z wielu punktów, ale również żeby był wielostopniowy.

Jak napisać przemówienie?

Wybierz temat przemówienia

Wybierając temat przemówienia, kieruj się tym, co Ci się podoba, na czym się znasz. Najczęściej spotykanym błędem jest wybieranie tematu, który Cię nie interesuje. Im bardziej zaangażujesz się w temat, tym bardziej on będzie oryginalny i lepiej będzie Ci się nad nim pracowało. Bądź racjonalistą, dobrze przeanalizuj temat (zdefiniuj pojęcia, określ przedmiot i horyzont czasowy).

Recenzja - jak napisać?

Artykuł ma wyjaśnić co to jest recenzja, rozwiać wątpliwości dotyczące sposobu pisania recenzji i odpowiedzieć na pytania typu: czym jest recenzja? Jak pisać recenzję? Czy od siebie różnią się recenzja filmu, recenzja książki itp.? Co musi zawierać recenzja?

Reportaż - jak napisać?

Celem artykułu jest wyjaśnienie: co to jest reportaż? Próba odpowiedzi na pytanie: jak pisać reportaż. Nie jest to klasyczna ściąga - raczej poradnik, którego celem jest maksymalne przybliżenie tego gatunku zainteresowanym.

Jak napisać streszczenie logiczne?

Celem artykułu jest przedstawić zasady i procedurę tworzenia streszczenia logicznego.

Streszczenie logiczne - jak napisać?

Streszczenie logiczne od 2005 r. może się pojawić na maturze jako alternatywa dla testu czytania ze zrozumieniem. Mimo że może, nigdy się jeszcze nie pojawiło. W podstawie programowej jasno jednak stoi, że uczeń kończąc szkołę średnią musi dysponować tą umiejętnością.

Uwaga! Prostsze od streszczenia logicznego jest streszczenie linearne. Naukę streszczania, warto zatem zacząć od streszczenia linearnego.

Wiadomość prasowa - jak napisać?

Artykuł wyjaśnia jak napisać wiadomość prasową.