Sofokles

Co wydarzyło się wcześniej

Eteokles i Polinejkes, dwaj bracia Antygony, giną w bratobójczej walce o władzę w Tebach. Nowym władcą zostaje Kreon. Wydaje on edykt: Eteokles będzie pochowany z honorami, natomiast Polinejkes – jako zdrajca – ma pozostać niepogrzebany. Antygona wyjawia siostrze swoją decyzję.

Fragment

ANTYGONA:
O ukochana siostro ma, Ismeno!
Czy ty nie widzisz, że z klęsk Edypowych
Żadnej za życia los nam nie oszczędza?
Bo nie ma cierpień i nie ma ohydy,
Nie ma niesławy i hańby, które by
Nas spośród nieszczęść pasma nie dotknęły.
Cóż bo za rozkaz znów obwieścił miastu
Ten, który teraz władzę w ręku dzierży?
Czyś zasłyszała? Czy uszło twej wiedzy,
Że znów wrogowie godzą w naszych miłych?

ISMENA:
O Antygono, żadna wieść nie doszła
Do mnie, ni słodka, ni goryczy pełna,
Od dnia, gdy braci straciliśmy obu,
W bratnim zabitych razem pojedynku.
Odkąd tej nocy odeszły Argiwów
Hufce, niczego więcej nie zaznałam
Ni ku pociesze, ni ku większej trosce.

ANTYGONA:
Lecz mnie wieść doszła, i dlatego z domu
Cię wywołałam, by rzecz ci powierzyć.
(…)
O tak! Czyż nie wiesz, że z poległych braci
Kreon jednemu wręcz odmówił grobu?
Że Eteokla, jak czynić przystoi,
Pogrzebał w ziemi wśród umarłych rzeszy,
A zaś obwieścił, aby Polinika
Nieszczęsne zwłoki bez czci pozostały,
By nikt ich płakać, nikt grześć się nie ważył;
Mają więc leżeć bez łez i bez grobu,
Na pastwę ptakom żarłocznym i strawę.

Dlaczego ważny?

Tutaj rodzi się główny konflikt tragedii. Antygona decyduje się na złamanie zakazu Kreona i kieruje się prawem boskim, wyższym niż rozkaz władcy. Ismena odmawia jej pomocy, wyrażając lęk i uległość. To scena, w której Antygona świadomie wybiera los prowadzący ku śmierci – pokazuje jej heroizm i tragizm.

Co wydarzyło się wcześniej

Antygona już zapowiedziała, że złamie zakaz, Ismena odrzuciła jej propozycję. Na scenę wchodzi Kreon, by oficjalnie ogłosić swój dekret.

Fragment

KREON:
O Tebańczycy, nareszcie bogowie
Z burzy i wstrząśnień wyrwali to miasto,
A jam was zwołał tutaj przed innymi,
Boście wy byli podporami tronu
Za Laijosa i Edypa rządów.
(…)
A więc obwieściłem ukaz ostatni na Edypa synów:
Aby dzielnego w walce Eteokla,
Który w obronie poległ tego miasta,
W grobie pochować i uczcić ofiarą,
Która w kraj zmarłych za zacnymi idzie;
Brata zaś jego – Polinika mniemam –
Który to bogów i ziemię ojczystą
Naszedł z wygnania i ognia pożogą
Zamierzał zniszczyć, i swoich rodaków
Krwią się napoić, a w pęta wziąć drugich,
Wydałem rozkaz, by chować ni płakać
Nikt się nie ważył, lecz zostawił ciało
Przez psy i ptaki w polu poszarpane.
Taka ma wola, a nie ścierpię nigdy,
By źli w nagrodzie wyprzedzili prawych.

Dlaczego ważny?

To manifest władzy Kreona. Ustawia państwo i prawo ludzkie ponad więzi rodzinne. Kreon prezentuje się jako władca surowy, wierzący w prymat porządku nad współczuciem. Właśnie tu ujawnia się jego hybris – pycha, która prowadzi do tragedii.

Co wydarzyło się wcześniej

Strażnik przyprowadza Antygonę, schwytaną na gorącym uczynku podczas pogrzebu Polinejkesa.

Fragment

KREON:
Czyżeś wiedziała o moim zakazie?

ANTYGONA:
Wiedziałam dobrze. Wszakże nie był tajny.

KREON:
I śmiałaś wbrew tym stanowieniom działać?

ANTYGONA:
Nie Zeus przecież obwieścił to prawo,
Ni wola Diki, podziemnych bóstw siostry,
Taką ród ludzki związała ustawą.
A nie mniemałam, by ukaz twój ostry
Tyle miał wagi i siły w człowieku,
Aby mógł łamać święte prawa boże,
Które są wieczne i trwają od wieku,
Ze ich początku nikt zbadać nie może.
(…)
Współkochać przyszłam, nie współnienawidzić.

KREON:
U mnie nie będzie przewodzić kobieta.

Dlaczego ważny?

To kluczowe starcie dwóch racji. Antygona odwołuje się do praw boskich, Kreon do prawa państwa. Ona symbolizuje odwagę i moralność, on – pychę i autorytaryzm. To moment, w którym konflikt zostaje wyrażony wprost i nie ma już drogi odwrotu.

Co wydarzyło się wcześniej

Antygona zostaje skazana na zamurowanie. Hajmon przychodzi do ojca, by uratować ukochaną.

Fragment

HAIMON:
Ojcze, najwyższym darem łaski bogów
Jest niewątpliwie u człowieka rozum.
(…)
Nie żyw więc tego, ojcze, przeświadczenia,
Że tylko twoje coś warte jest zdanie;
Bo kto jedynie sam sobie zawierzy,
Na swojej mowie polega i duszy,
Gdy go odsłonią, pustym się okaże.
(…)

KREON:
Nigdy już żywej ty jej nie poślubisz.

HAIMON:
Zginie – to śmiercią sprowadzi zgon inny.

Dlaczego ważny?

Hajmon apeluje do rozsądku i miłości, ale Kreon odpowiada uporem. Ich konflikt ukazuje rozdźwięk między młodym pokoleniem a despotyczną władzą. Zapowiedź Hajmona („śmierć sprowadzi zgon inny”) to foreshadowing katastrofy.

Co wydarzyło się wcześniej

Antygona zostaje prowadzona do grobowca, gdzie ma zostać żywcem zamurowana.

Fragment

ANTYGONA:
Patrzcie, o patrzcie, wy, ziemi tej dzieci,
Na mnie, kroczącą w smutne śmierci cienie,
Oglądającą ostatnie promienie
Słońca, co nigdy już mi nie zaświeci;
Bo mnie Hadesa dziś ręka śmiertelna
Do Acherontu bladych wiedzie włości.
Ani zaznałam miłości,
Ani mi zabrzmi żadna pieśń weselna;
Ale na zimne Acherontu łoże
Ciało nieszczęsne me złożę.

Dlaczego ważny?

To najbardziej poruszający monolog Antygony. Ukazuje jej samotność, rozpacz i świadomość niespełnionego życia. Widzimy bohaterkę nie tylko jako symbol odwagi, ale też jako młodą kobietę, której odebrano przyszłość. To moment największego emocjonalnego napięcia.

Co wydarzyło się wcześniej

Antygona jest już w grobowcu. Kreon pozostaje nieugięty, ale na scenę wchodzi wróżbita Tyrezjasz.

Fragment

TYREZJASZ:
Upór jest zawsze nierozumu znakiem;
Ustąp ty śmierci i nie drażń zmarłego:
Cóż bo za chwała nad trupem się znęcać?
(…)
Wiedz więc stanowczo, że nim słońce tobie
Wielu dokona kołowych obrotów,
Płód z twoich własnych poczęty wnętrzności
Jak trupa oddasz w zamianę za trupy;
Za to, że z światła strąciłeś do nocy,
Zamknąłeś życie haniebnie w grobowcu,
A tu na ziemi zmarłe trzymasz ciało,
Które się bóstwom należy podziemnym.

Dlaczego ważny?

Tyrezjasz wyraźnie wskazuje, że Kreon ściągnął na siebie gniew bogów. To punkt zwrotny – król zaczyna rozumieć swój błąd, ale działa zbyt późno. To klasyczna cecha tragedii: bohater poznaje prawdę, lecz nie może odwrócić losu.

Co wydarzyło się wcześniej

Kreon decyduje się odwołać swój rozkaz i pochować Polinejkesa, a także uwolnić Antygonę. Niestety przybywa za późno.

Fragment

POSŁANIEC:
Dojrzym wnet dziewkę, wiszącą za gardło,
Ściśnięte węzłem muślinowej chusty,
Podczas gdy młodzian uchwycił ją wpoły,
Boleśnie jęcząc nad szczęścia utratą,
Nad czynem ojca, nieszczęsnymi śluby.
(…)
Z gniewem na siebie nad ostrzem się schyla
I miecz w bok wraża; lecz jeszcze w konaniu
Drętwym ramieniem do zmarłej się tuli,
A z ust dyszących wytryska mu struga
Krwawa na blade kochanki policzki.

Dlaczego ważny?

To apogeum tragedii. Antygona odbiera sobie życie, Hajmon ginie przy niej, a Kreon staje się świadkiem klęski własnego domu. Spełnia się przepowiednia Tyrezjasza – kara bogów dosięga władcę w najokrutniejszy sposób.

Co wydarzyło się wcześniej

Po śmierci Antygony i Hajmona Eurydyka również popełnia samobójstwo, obwiniając męża. Kreon pozostaje sam.

Fragment

KREON:
Klnę moich myśli śmierciodajne winy,
Co zatwardziły mi serce!
Widzicie teraz wśród jednej rodziny
Ofiary, ofiar mordercę.
(…)
O biada! Do zguby
Wiodą śmiertelnych rachuby.

Dlaczego ważny?

To ostatnia scena tragedii. Kreon, żywy, ale zdruzgotany, zostaje sam z poczuciem winy. To klasyczna ironia tragiczna – chciał ocalić państwo, a zniszczył własną rodzinę. Jego cierpienie jest przestrogą, a zarazem spełnieniem losu, którego nie mógł uniknąć.

Antygona - charakterystyka bohatera

Charakterystyka Antygony – jej odwaga, wierność prawu boskiemu, sprzeciw wobec Kreona. Analiza postaci i jej roli w tragedii Sofoklesa. Znajdziesz tu odpowiedzi na pytania: Kim jest bohater "Antygony" Sofoklesa? Jakie czyny popełnił bohater? Jakie decyzje podjął bohater? Jak wyglądają relacje bohatera z innymi postaciami "Antygony" Sofoklesa. Przeczytaj też: Plan wydarzeń Antygony.

Chór - charakterystyka bohatera

Chór w tragedii Antygona Sofoklesa – jego funkcje, komentarze, moralny głos i rola w budowaniu dramatu. Znajdziesz tu odpowiedzi na pytania: Kim jest bohater "Antygony" Sofoklesa? Jakie czyny popełnił bohater? Jakie decyzje podjął bohater? Jak wyglądają relacje bohatera z innymi postaciami "Antygony" Sofoklesa. Przeczytaj też: Plan wydarzeń Antygony.

Eurydyka - charakterystyka bohatera

Eurydyka – żona Kreona w Antygonie Sofoklesa. Jej postawa, tragedia, rola i znaczenie w dramacie. Znajdziesz tu odpowiedzi na pytania: Kim jest bohater "Antygony" Sofoklesa? Jakie czyny popełnił bohater? Jakie decyzje podjął bohater? Jak wyglądają relacje bohatera z innymi postaciami "Antygony" Sofoklesa. Przeczytaj też: Plan wydarzeń Antygony.

Hajmon - charakterystyka bohatera

Hajmon – syn Kreona i narzeczony Antygony. Konflikt między lojalnością wobec ojca a miłością, tragiczne wybory postaci. Znajdziesz tu odpowiedzi na pytania: Kim jest Hajmon z "Antygony" Sofoklesa? Jakie czyny popełnił bohater? Jakie decyzje podjął bohater? Jak wyglądają relacje bohatera z innymi postaciami "Antygony" Sofoklesa. Przeczytaj też: Plan wydarzeń Antygony.

Ismena - charakterystyka bohatera

Ismena – siostra Antygony. Jej lęk, rozterki, relacja z siostrą i znaczenie w tragedii Sofoklesa. Znajdziesz tu odpowiedzi na pytania: Kim jest Ismena z "Antygony" Sofoklesa? Jakie czyny popełniła bohaterka? Jakie decyzje podjęła bohaterka? Jak wyglądają relacje Ismeny z innymi postaciami "Antygony" Sofoklesa. Przeczytaj też: Plan wydarzeń Antygony.

Kreon - charakterystyka bohatera

Kreon – władca Teb, antagonistyczna postać w Antygonie. Jego władza, pycha, konflikty i tragiczne skutki decyzji. Znajdziesz tu odpowiedzi na pytania: Kim jest Kreon z "Antygony" Sofoklesa? Jakie czyny popełnił bohater? Jakie decyzje podjął bohater? Jak wyglądają relacje bohatera z innymi postaciami "Antygony" Sofoklesa. Przeczytaj też: Plan wydarzeń Antygony.

Sofokles: Król Edyp - pytania do lektury

1. Kim był Edyp?
2. Jak nazywała się matka Edypa?
3. Jak nazywał się ojciec Edypa?

Sofokles: Król Edyp - tekst

Osoby dramatu:

Posłaniec - charakterystyka bohatera

Posłaniec w tragedii Antygona – jego rola w przekazywaniu tragicznym wieści i budowaniu napięcia dramatycznego. Znajdziesz tu odpowiedzi na pytania: Kim jest bohater "Antygony" Sofoklesa? Jakie czyny popełnił bohater? Jakie decyzje podjął bohater? Jak wyglądają relacje bohatera z innymi postaciami "Antygony" Sofoklesa. Przeczytaj też: Plan wydarzeń Antygony.

Antygona - charakterystyka bohatera

Strażnik w Antygonie Sofoklesa – świadek wydarzeń, posłaniec decydujących chwil i źródło informacji. Znajdziesz tu odpowiedzi na pytania: Kim jest bohater "Antygony" Sofoklesa? Jakie czyny popełnił bohater? Jakie decyzje podjął bohater? Jak wyglądają relacje bohatera z innymi postaciami "Antygony" Sofoklesa. Przeczytaj też: Plan wydarzeń Antygony.

Tyrezjasz - charakterystyka bohatera

Tyrezjasz – ślepy wieszcz w Antygonie Sofoklesa, przynoszący ostrzeżenia i sygnał boskiego porządku. Znajdziesz tu odpowiedzi na pytania: Kim jest bohater "Antygony" Sofoklesa? Jakie czyny popełnił bohater? Jakie decyzje podjął bohater? Jak wyglądają relacje bohatera z innymi postaciami "Antygony" Sofoklesa. Przeczytaj też: Plan wydarzeń Antygony.