tragedia

Deszcz jesienny

Leopold Staff

O szyby deszcz dzwoni, deszcz dzwoni jesienny
I pluszcze jednaki, miarowy, niezmienny,
Dżdżu krople padają i tłuką w me okno...
Jęk szklany... płacz szklany... a szyby w mgle mokną 
I światła szarego blask sączy się senny...
O szyby deszcz dzwoni, deszcz dzwoni jesienny...

Wieczornych snów mary powiewne, dziewicze
Na próżno czekały na słońca oblicze...
W dal poszły przez chmurną pustynię piaszczystą,
W dal ciemną, bezkresną, w dal szarą i mglistą...
Odziane w łachmany szat czarnej żałoby
Szukają ustronia na ciche swe groby,
A smutek cień kładzie na licu ich młodem...
Powolnym i długim wśród dżdżu korowodem
W dal idą na smutek i życie tułacze,
A z oczu im lecą łzy... Rozpacz tak płacze...

To w szyby deszcz dzwoni, deszcz dzwoni jesienny
I pluszcze jednaki, miarowy, niezmienny,
Dżdżu krople padają i tłuką w me okno...
Jęk szklany... płacz szklany... a szyby w mgle mokną
I światła szarego blask sączy się senny...
O szyby deszcz dzwoni, deszcz dzwoni jesienny...

Ktoś dziś mnie opuścił w ten chmurny dzień słotny...
Kto? Nie wiem... Ktoś odszedł i jestem samotny...
Ktoś umarł... Kto? Próżno w pamięci swej grzebię...
Ktoś drogi... wszak byłem na jakimś pogrzebie...
Tak... Szczęście przyjść chciało, lecz mroków się zlękło.
Ktoś chciał mnie ukochać, lecz serce mu pękło,
Gdy poznał, że we mnie skrę roztlić chce próżno...
Zmarł nędzarz, nim ludzie go wsparli jałmużną...
Gdzieś pożar spopielił zagrodę wieśniaczą...
Spaliły się dzieci... Jak ludzie w krąg płaczą...

To w szyby deszcz dzwoni, deszcz dzwoni jesienny
I pluszcze jednaki, miarowy, niezmienny,
Dżdżu krople padają i tłuką w me okno...
Jęk szklany... płacz szklany... a szyby w mgle mokną
I światła szarego blask sączy się senny...
O szyby deszcz dzwoni, deszcz dzwoni jesienny...

Przez ogród mój szatan szedł smutny śmiertelnie
I zmienił go w straszną, okropną pustelnię...
Z ponurym, na piersi zwieszonym szedł czołem
I kwiaty kwitnące przysypał popiołem,
Trawniki zarzucił bryłami kamienia
I posiał szał trwogi i śmierć przerażenia...
Aż, strwożon swym dziełem, brzemieniem ołowiu
Położył się na tym kamiennym pustkowiu,
By w piersi łkające przytłumić rozpacze,
I smutków potwornych płomienne łzy płacze...

To w szyby deszcz dzwoni, deszcz dzwoni jesienny
I pluszcze jednaki, miarowy, niezmienny,
Dżdżu krople padają i tłuką w me okno...
Jęk szklany... płacz szklany... a szyby w mgle mokną
I światła szarego blask sączy się senny...
O szyby deszcz dzwoni, deszcz dzwoni jesienny...

Źródło: Leopold Staff, Deszcz jesienny, [w:] tegoż, Wybór poezji, wybór M. Jastrun, Wrocław 1963, s. 15–17.

Odprawa posłów greckich jako dramat renesansowy

Utwór Jana Kochanowskiego to dramat renesansowy. Można się spotkać jeszcze z innymi określeniami gatunku Odprawy posłów greckich: tragedia polityczna, tragedia humanistyczna, tragedia racji (przedstawia polityczne racje praworządnego królestwa). Odprawa na pewno nie jest tragedią:

• patetyczną, bo nie opowiada o cierpieniu
• etyczną
• charakterów

Gatunek Odprawy posłów greckich to dramat renesansowy:

1. tragizm
   1. nie wynika z fatum, ani woli Bogów, jest rezultatem działań ludzkich i złych wyborów;
2. konflikt
   1. wyraźnie zarysowany pomiędzy Aleksandrem a Antenorem, wynika z różnicy poglądów;
3. zachowanie trzech jedności
   1. wydarzenia rozgrywają się przed pałacem, o przebiegu narady informuje poseł;
   2. jedność czasu zachowana (jeden dzień);
   3. wątek - sprawa uwolnienia Heleny;
4. przez cały utwór na scenie występuje nie więcej niż 3 osoby; jedynie w scenie końcowej pojawia się 4 postać;
5. bohaterowie statyczni;
6. stały nastrój - powaga, troski o przyszłość narodu;
7. występowanie chóru, który ocenia i podsumowuje,
   1. np. by rozum był przy młodości... mniej by na świecie trosk było komentarz młodzieży;
8. katharsis
9. nie ma wprawdzie głębokiego napięcia dramatycznego, ale stara się poeta poruszyć sumienia obywatelskie;
10. budowa:
    1. podział na epeisodiony i stasimony
11. styl
    1. wzniosły, patetyczny (chór, Ullisses i Kasandra)
    2. próby indywidualizacji języka bohaterów
       1. Antenor - rozum;
          1. spokojnie, poważnie, rzeczowo wysuwa logiczne argumenty, używa długich zdań.
       2. Aleksander - uczucia;
          1. dobiera fakty i słowa tak by wywołać współczucie, jego relacja jest osobista.
       3. Iketaon - emocje (demagog)
          1. mowa potoczna
          2. jak nam Grecy zagrają, tak my skakać musimy
          3. niedokończone myśli wywołują emocje

Wiliam Szekspir Hamlet. Hamlet a tragedia szekspirowska

Tabelaryczne porównanie Hamleta z tragedią szekspirowską.

Tragedia szekspirowska, Hamlet, Makbet - porównanie

Król Edyp jako tragedia antyczna

Budowa Króla Edypa jako tragedii antycznej:

1. prolog – Wchodzi procesja błagalników, Teby są nękane przez zarazę, Edyp wysłał już Kreona do wyroczni delfickiej, by dowiedział się co trzeba zrobić, by ją zlikwidować, Ten wraca i informuje króla, że zaraza i nieurodzaj jest przyczyną zmazy- nie pomszczenia przelanej krwi króla Lajosa i obecności mordercy w miescie. Procesja błagalników wychodzi.

2. parodos – Na orchestrę wchodzi chór i rozlega się uroczysta pieśń chóru, (3 pary strof (strofa + antystrofa), różniących się metrycznie

3. epejsodiony i stasimony (4):

   1. epejsodion orędzie Edypa i scena z wieszczem Tyrezjaszem, który mówi Edypowi, że to on jest źródłem zła –Edyp go wygania, nie rozumiejąc przesłania wieszcza, 1. stasimon – chór choć pod wrażeniem słów wieszcza staje w obronie króla;

   2. epejsodion – scena Edypa z Kreonem, który broni się przed oskarżeniem go o spisek przeciw władcy, przybycie Jokasty, która odnalazła swoje szczęście i miłość z Edypem i nie wierzy wyroczni, która przepowiada mroczną przyszłość, 2. stasimon w.873 – reakcja chóru na niewiarę Jokasty w wyrocznię, wołanie do boga żeby coś uczynił;

   3. epejsodion – Jokasta modli się do Apollona o pomoc, do Edypa przybywa goniec z Koryntu z wiadomością o śmierci Polibosa i informacją, że Edyp nie był synem zmarłego, ale przyniesiony został z Teb, Jokasta słucha i wszystko staje się dla niej jasne i odchodzi by zadać sobie śmierć, 3. stasimon pieśń nie jest związana z sytuacją jest dla widza i pyta kim jest tajemniczy Edyp – 1099 w.;

   4. epejsodion zjawia się oczekiwany przez Edypa pasterz, który go przyniósł Polibosowi, wyjawia kim jest Edyp, to tragedia dla króla;

4. Exodus, zakończenie – o samobójstwie Jokasty i oślepieniu Edypa dowiadujemy się od zwiastuna z wnętrza budynku, w którym się to dokonało, Edyp udaje się na wygnanie

1. Zasada trzech jedności;

   1. akcja dzieje się mniej niż jedną dobę,

   2. miejsce przed pałacem królewskim w Tebach (informacje o akcjach w innych miejscach przynoszone przez posłańców)

   3. jednowątkowość – docieranie do zbrodniarza, który popełnił przed kilku laty zbrodnię

2. Zasada decorum – styl wysoki, język patetycznie wzniosły, pozbawiony wszelkich wulgaryzmów i słów potocznych

   1. nie pokazywana na scenie śmierć

   2. brak humorystycznych scen

   3. brak scen zbiorowych

   4. Edyp nie zmienia się

   5. bohater pochodzi z królewskiego rodu

   6. zachowana została czystość gatunku i rodzaju

3. Tytuł utworu = imię głównego bohatera

4. Chór – skraca tekst, komentuje, wprowadza aktorów

William Szekspir "Makbet" - opracowanie

Makbet - mapa myśli

William Szekspir: Makbet - opracowanie - mapa myśli

 Makbet a tragedia szekspirowska

Porównanie cech tragedii szekspirowskiej oraz Makbeta Wiliama Szekspira.

Makbet a tragedia szekspirowska i antyczna

Porównanie Makbeta Wiliama Szekspira z tragedią szekspirowską i tragedią antyczną 

Jan Kochanowski "Odprawa posłów greckich - mapa myśli" - opracowanie

Odprawa posłów greckich - mapa myśli

Jan Kochanowski: Odprawa posłów greckich - opracowanie w postaci mapy myśli.

Tragedia grecka (tragedia klasyczna, tragedia antyczna)

Cechy tragedii greckiej (tragedii klasycznej, tragedii antycznej) i jej krótka historia.

Geneza tragedii greckiej

Geneza

Narodziny tragedii wiążą się z kultem greckiego boga urodzaju, wina i życia – Dionizosa mającego postać pół-człowieka i pół-satyra, któremu towarzyszy wesoły orszak koźląt. W rolniczej Grecji bóg odpowiedzialny za urodzaj otoczony był szczególnym kultem, a święta ku jego czci obchodzono aż dwa razy w roku: Dionizje Wielkie i Dionizje Małe.

Od tych pieśni wywodzi się termin: tragedia (tragos - kozioł, ode - pieśń). Początkowo bohaterem pieśni był Dionizos, potem także inni bogowie i mieszkańcy Olimpu, później jeszcze królowie, sławni rycerze.

Tragedia klasycystyczna

Cechy tragedii klasycystycznej i jej krótka historia.

Twórcy: Pierre Corneille ("Cyd"), Jean Racine ("Andromacha", "Berenika", "Fedra")

Epoka: oświecenie

Tragedia szekspirowska a tragedia antyczna

Porównanie tragedii szekspirowskiej a tragedii antycznej w postaci tabeli.

Tragedia szekspirowska, Makbet i Hamlet 

Porównanie cech tragedii szekspirowskiej, hamleta i Makbeta Wiliama Szekspira.