dramat

Widmo i Marysiaw Weselu Stanisława Wyspiańskiego

Spotkanie Marysi z Widmem w Weselu Stanisława Wyspiańskiego.

MIKOŁAJ Z WILKOWIECKA
HISTORYJA O CHWALEBNYM ZMARTWYCHWSTANIU PAŃSKIM ZE CZTERECH ŚWIĘTYCH EWANJELISTÓW ZEBRANA A WIRSZYKAMI SPISANA PRZEZ KSIĘDZA MIKOŁAJA Z WILKOWIECKA ZAKONNIKA CZĘSTOCHOWSKIEGO

PERSONY ROZMAWIAJĄCE

DO TEGO, KTÓRY BY SPRAWOWAŁ TĘ HISTORYJĄ

PROLOGUS

CZĘŚĆ PIERWSZA

CZĘŚĆ DRUGA

CZĘŚĆ TRZECIA

CZĘŚĆ CZWARTA

CZĘŚĆ PIĄTA

CZĘŚĆ SZÓSTA

"Nie-Boska komedia" - opracowanie lektury

Zygmunt Krasiński

Mapa myśli

 Synteza wiedzy o Nie-Boskiej komedii Zygmunta Krasińskiego w postaci mapy mentalnej.

Oświeceniowa komedia Juliana Ursyna Niemcewicza "Powrót posła" nawiązuje do najlepszych tradycji klasycystycznej literatury poddając jednocześnie krytyce polskie społeczeństwo.

DO JAŚNIE WIELMOŻNEGO IMCI PANA STANISŁAWA NAŁĘCZ MAŁACHOWSKIEGO MARSZAŁKA SEJMOWEGO I KONFEDERACJI KOR. REFERENDARZA KORONNEGO

Jaśnie Wielmożny Mci Dobrodzieju!

Wpajać w umysły prawidła zdrowe i uczciwe, zachęcać do cnót publicznych i domowych - było pisma mojego celem. Komuż słusznie poświęcić je mogę, jak temu, który cnotą i stałością swoją publicznego i prywatnego życia stał się przykładem? Kiedy Rzeczpospolita była w poniżeniu, wśrzód powszechnego prawie zepsucia żyjąc nieskazitelnie, oczekiwałeś w smutku i tęsknocie powstania jej pory. Opatrzność przywiodła tę chwilę szczęśliwą, wnet serce, umysł, wszystkie duszy twej siły poświęciłeś usłudze publicznej. Trzeci rok, jak trzymasz styr obrad naszych; cnotliwe i rzetelne postępowanie twoje zjednało ci ufność najlepszego z królów, zjednało szacunek i wdzięczność wszystkich ludzi poczciwych. Bodajby Nieba, czuwające nad losami Rzeczypospolitej, dla dobra jej zachowały Cię jak najdłużej; bodajby i Tobie, i tyła rzadkimi przymiotami obdarzonemu godnemu Koledze twemu dodawały coraz nowych sił, ażebyście rozpoczęte dzieło postawienia Rzeczypospolitej rządną, szczęśliwą i poważaną do skutku przywieść mogli. Te są najgorętsze serca mojego życzenia, w szczęściu bowiem ojczyzny mojej i szczęście, i chlubę moją zakładam.

Jestem z winnym uszanowaniem Jaśnie Wielmożnego WMość Dobrodzieja

najniższym sługą
Julian Ursyn Niemcewicz
Poseł Inflancki

DO CZYTELNIKA

Ma to do siebie umysł człowieka, iż łatwiej daleko i uwagę swą zwraca, i korzyści odbiera z rzeczy, które pod postacią rozrywki uczą go i bawią, niż z takich, które surowym i nauczycielskim przepowiedane tonem, umysł jego bez odpoczynku wysilają i dręczą. Wady ludzkie, w całej swojej wystawione śmieszności, prędzej niejednego poprawiły, niż czytanie zgłębiających tychże wad filozoficznych traktatów. Śmieszność najstraszniejszą jest dla miłości własnej bronią i taka jest bojaźń onej, iż często kroć ludzie wolą być godni nagany, aniżeli śmiechu. Stąd sztuki teatralne, mające za cel poprawienie obyczajów, za pożyteczne uznane i we wszystkich oświeconych krajach zachęcane były.

W kraju wolnym, gdzie każdy obywatel składa cząstkę powszechnego rządu, nie tylko prywatnego życia obyczaje, ale zdrożne względem całości krajowej opinie prostować należy. Jest to rzeczą największej wagi: opinie te fałszywe lub prawdziwe, zdrożne lub łązsądne, stanowić będą o szczęściu lub nieszczęściu Rzeczypospolitej. Rad bym bardzo, żeby dowcipy, pełne zdrowych i rozsądnych prawideł, zatrudniały się tym widokiem. W piśmie, które na publiczność wydaję, usiłowały życzenia i chęci, ale nieudolność odepchnęła daleko od zamierzonego celu. Pracując około dzieła tego nie miałem na widoku osób, ale wady, przesądy i zdrożne obyczaje, pamiętny zawsze słów sławnego naszego poety :

Nigdy ja w szczególności nikomu nie łaję,
Czołem biję osobom, ganię obyczaje.

Pewien jestem, że charaktery osób najśmieszniejszych w komedii mojej, jakimi są Szarmancki, Starosta i Starościna nie znajdują się zupełnie takie w kraju naszym, lecz trzeba było zebrać znajdować się mogące błędy i śmieszne zwyczaje i umieścić je w jednej osobie, ażeby wady jej tym wydatniejszymi i bijącymi w oczy uczynić; ażeby czytający i patrzący tym więcej nabierali wstrętu do tego, co jest złym i nieprzyzwoitym, tym więcej naśladowali to, co jest dobrym i pożytecznym.

Taki był mój zamiar: umysły nieuprzedzone niechaj mię sądzą, przez wzgląd na dobre chęci niech nieudolności przebaczą.

PRZEDMOWA DO DRUGIEJ EDYCJI

Publiczność raczyła przyjąć komedię tę z dobrocią i łaskawością, które mię do łez rozrzewniły; przepuściwszy błędom dzieła, wzgląd miała na chęci piszącego: te że były najczystsze, zaręczyć mogę i do tej jednej zalety przyznaję się śmiele. Nie chwaliłem - tylko to, co jest przykładnym, dobrym, pożytecznym; ganiłem, co w publicznym lub prywatnym życiu staje nieprzyzwoitym, złym i szkodliwym - tych trzymając się prawideł, sądzę, żem ani obyczajów obraził, ani przeciw prawom wykroczył.

Zatrudnionemu publicznym urzędem czas nie pozwolił poprawić tej drugiej edycji; wolniejsze życia mego chwile poświęcę pracy, w której użytek publiczny będzie mi zawsze na celu - od tego żadne nie odstręczą mię prześladowania. Wiele mi jeszcze pracować zostaje, póki nie usprawiedliwię i nie zasłużę choć po części na te łaskawe względy, które mi publikum okazać raczyło i które ja przyjmuję raczej jak zachęcenie, nie zaś jak zasłużoną już nadgrodę.

Tekst pochodzi ze strony:

Pan Młody i Hetman w WeseluStanisława Wyspiańskiego

Spotkanie Pana Młodego ze swoją zjawą - Hetmanem w Weselu Stanisława Wyspiańskiego.

Rycerz i Poeta w Weselu

Spotkanie Rycerza i Poety w Weselu Stanisława Wyspiańskiego.

Sławomir Mrożek: Tango - plan wydarzeń

Artykuł prezentuje krótki plan wydarzeń w "Tangu" Sławomira Mrożka.

Słownik pojęć związanych z dramatem

Słownik pojęć dramatycznych

Akcja

to działania bohaterów, czyli układ wydarzeń prowadzący do określonego rozwiązania. Na akcję składają się:

• ekspozycja
• zawiązanie akcji
• rozwinięcie (konflikty, perypetie, intrygi)
• punkt kulminacyjny
• rozwiązanie akcji – zakończenie

Apart

szczególna forma monologu, tzw. monolog „na stronie" jest adresowany do publiczności

Dialog

wypowiedzi najmniej dwóch interlokutorów, które są ze sobą związane tematycznie i sytuacyjnie

adresaci dialogu:

• inne postacie
• publiczność

pełni funkcję dramatyczną, czyli rozwija akcję – jest więc formą działania

typy dialogu:

• dialog dyskusyjny – słowny spór, zmieniający postawy bohaterów lub akcję (stychomatia – odmiana dialogu dyskusyjnego złożonego z jednowersowych replik, bardzo przyspiesza akcję)
• dialog sytuacyjny – to wypowiedzi, odnoszące się do sytuacji (wydarzeń, bohaterów, przedmiotów)
• dialog konwersacyjny – wypowiedzi, które łączy temat (brak konfliktu) funkcja: przedstawiają idee, charakteryzują postacie
• dialog pozorny – wypowiedzi bohaterów nie wiążą się ze sobą tematycznie, są oderwane od sytuacji, nie zmieniają akcji

Didaskalia

tekst poboczny, zawierający odautorskie komentarze, wskazówki dot. scenografii, ruchu scenicznego, sposobu wypowiedzi tekstu, bohatera, czasu akcji, miejsca akcji, sytuacji

Dramat

jeden z trzech rodzajów literackich. Wydarzenia są tu relacjonowane przez postacie w dialogu, monologu lub działania (nie są opowiadane). Informacje o czasie i miejscu zawiera:

• tekst główny dramatu:

• dialog,
• monolog;

• tekst poboczny – didaskalia (odautorskie komentarze, wskazówki dot. scenografii, ruchu scenicznego, sposobu wypowiedzi tekstu)

termin ten nazywa również gatunek dramatyczny zwany także dramatem mieszczańskim, epickim

Fabuła

wszystkie wydarzenia składające się na historię przedstawioną w utworze (wypadki opowiedziane pośrednio-opowiadanie, retrospekcja i działania bohaterów). W opisie fabuły ważne jest określenie ilości wątków, z których się składa (jednowątkowa, wielowątkowa), określenie wątku głównego i pobocznych oraz ocena stopnia komplikacji fabuły.

Monolog

długa wypowiedź bohatera, stanowiąca autonomiczną całość, pozornie skierowana "do siebie",  ale w gruncie rzeczy nastawiona na audytorium;

funkcja: pogłębia wiedzę o ukrytych intencjach, psychice;

odmiany monologu:

• apart
• monolog wewnętrzny
• monolog estradowy
• parabaza
• monolog obrzędowy

Motywacja

ogół warunków determinujących świat przedstawiony. Motywacja może być:

• realistyczna:

• psychologiczna (bohaterów determinują ich cechy wewnętrzne);
• społeczna (bohaterów determinuje ich pochodzenie, urodzenie)

• fantastyczna:

• metafizyczna (bohaterowie są zdeterminowani przez bogów, fatum);
• baśniowa (wydarzenia są zdeterminowane przez konwencję)

Perypetia

zaskakujący zwrot akcji, powodujący przełom w życiu bohatera

Postać

bohater dramatu, osoba dramatu; może być:

• aktywny lub pasywny
• statyczny lub dynamiczny
• pozytywny lub negatywny
• główny, poboczny, lub epizodyczny

Trzy rodzaje postaci:

• typ – postać modelowa, reprezentant grupy ludzi (ma tylko cechy typowe dla grupy)
• charakter – zindywidualizowany bohater o cesze determinującej jego postępowanie
• osobowość – zindywidualizowana, pogłębiona psychologicznie, złożona wewnętrznie, unikalna

Psychomachia

to scena, w której dobre duchy (anioły) walczą ze złymi (diabłami) o duszę bohatera. Pierwotnie występowała w średniowiecznym moralitecie, ale w następnych epokach z drobnymi modyfikacjami również się pojawia.

Rezoner

postać, która wypowiada poglądy autora – nie wpływa na akcję np. Kleant w "Świętoszku"

Tyrada

długa patetyczna wypowiedź jednego bohatera będąca częścią dialogu

Dramat - bibliografia

 Opracowanie SzewcówWitkacego - mapa myśli

Szewcy - mapa myśli

Artykuł zawiera mapę myśli poświęconą Szewcom Stanisława Ignacego Witkiewicza.

Akcja i fabuła dramatu: "Tango"

(Sławomir Mrożek)

Zarówno fabuła, konstrukcja postaci, jak i język dramatu Sławomira Mrożka zmierzają w kierunku absurdu i wykorzystują groteskę jako podstawowy środek budowania świata w sztuce jaką jest "Tango".

"Tango" - akcja

Akcja dramatu jest nieskomplikowana:

• na nowoczesność rodziców nie zgadza się Artur i próbuje przywrócić porządek sprzed rewolucji rodziców
• po śmierci babci Eugenii wykorzystuje Edka do swoich celów i przemocą przygotowuje kolejny przewrót
• Artur ponosi porażkę, a władzę przejmuje Edek

S. Mrożek: Tango - plan wydarzeń

"Tango" - fabuła

Akcja "Tanga" zostaje poszerzona o wspomnienia Stomila i Eleonory z czasów, kiedy zbuntowali się przeciw rodzicom, przeprowadzili rewolucję obyczjową i założyli własną nowoczesną rodzinę. Wuj Eugeniusz też czasem wzdycha za tymi czasami.

Stanisław Wyspiański Wesele - dramat narodowy

Pojawiające się w okolicach północy zjawy wprowadzają nastrój grozy, charakteryzują stany, społeczeństwo. Przypominają historyczne wydarzenia (targowica, rabacja) Krytykują niektóre zjawiska: chłopomania (ludomania). Wprowadzają tematykę narodową.
Wesele to nie tylko dramat narodowy, ale także: Wesele to dramat symboliczny oraz Wesele to dramat społeczny.

Stanisław Wyspiański. Wesele jako dramat społeczny

Wesele jest dramatem społecznym, w którym Wyspiański bezlitośnie obnaża najpoważniejsze przyczyny podziałów między Polakami. Poniżej znajduje się Charakterystyka porównawcza chłopów i inteligencji poparta cytatami. Warto jeszcze spojrzeć na tekst Stanisława Wyspiańskiego innych perspektyw: Wesele - dramat symboliczny, Wesele - dramat narodowy.

Konspekt lekcji na temat: „Wesele” S. Wyspiańskiego dramatem symbolicznym i narodowym.

1. Szkoła: ZS nr 6 w Jastrzębiu Zdroju

2. Klasa: III AB

3. Przedmiot: język polski

4. Prowadzący: Arkadiusz Żmij
   

5. Program: Pamiętajcie o ogrodach

6. Temat lekcji:„Wesele” S. Wyspiańskiego dramatem symbolicznym i narodowym

Wypracowanie maturalne - przykład:

Analizując i interpretując wiersz Anny Świrszczyńskiej Budując barykadę oraz fragment Pamiętnika z powstania warszawskiego Mirona Białoszewskiego, przedstaw i porównaj dwa sposoby prezentacji dramatu zwykłych ludzi uwikłanych w historię.

Utwór poetycki i fragment „Pamiętnika z powstania warszawskiego” łączy motyw barykady i sytuacja, w jakiej znalazł się podmiot mówiący wiersza oraz fragmentu epickiego. Odmienność obu form literackich decyduje o odmienności kreacji obu przedstawień, choć warto podkreślić wspólną dla tekstów perspektywę wspomnienia. Jest ona zaznaczona formą czasu przeszłego eksponowaną zarówno w narracji epickiej, jak i lirycznymi wyznaniami. Użycie natomiast środków wyrazu różnicuje obie wypowiedzi i wynika z odmienności form literackich: liryki i epiki.

Zadanie maturalne: Wykorzystując swoją wiedzę o „Zbrodni i Karze” Fiodora Dostojewskiego, wnioski z analizy podanego fragmentu lektury oraz załączone informacje o filozofii Maxa Stirnera przedstaw dramat człowieka „uwiedzionego” przez fałszywą ideę oraz rolę „prawdziwej” idei w życiu jednostki.

Zadanie maturalne, które ma posłużyć maturzystom do przygotowania się do pisemnej części matury z polskiego, na której wymagana jest umiejętność pisania dobrego wypracowania maturalnego (najlepiej: rozprawki, eseju) opartego na analizie załączonego do tematu fragmentu lektury (epika, dramat) lub wiersza. Zadanie to może również przydać się do zwykłego powtórzenia wiedzy o tekście, epoce. Nie wymaga pomocy nauczyciela ponieważ klucz odpowiedzi jest dołączony do zadania maturalnego.