Monolog

Co wydarzyło się wcześniej

Antygona zostaje prowadzona do grobowca, gdzie ma zostać żywcem zamurowana.

Fragment

ANTYGONA:
Patrzcie, o patrzcie, wy, ziemi tej dzieci,
Na mnie, kroczącą w smutne śmierci cienie,
Oglądającą ostatnie promienie
Słońca, co nigdy już mi nie zaświeci;
Bo mnie Hadesa dziś ręka śmiertelna
Do Acherontu bladych wiedzie włości.
Ani zaznałam miłości,
Ani mi zabrzmi żadna pieśń weselna;
Ale na zimne Acherontu łoże
Ciało nieszczęsne me złożę.

Dlaczego ważny?

To najbardziej poruszający monolog Antygony. Ukazuje jej samotność, rozpacz i świadomość niespełnionego życia. Widzimy bohaterkę nie tylko jako symbol odwagi, ale też jako młodą kobietę, której odebrano przyszłość. To moment największego emocjonalnego napięcia.

Analiza i interpretacja wiersza "Monolog dla Kasandry"  Wisławy Szymborskiej

Warto przeczytać: {ln: Jak analizować wiersz? ' Jak interpretować i analizować wiersz?} oraz {ln: Środki poetyckie ' Dowiedz się o środkach poetyckich}

Biografia autorki "Monologu dla Kasandry"

Analiza i interpretacja wiersza Monolog dla Kasandry - ćwiczenie

Uważnie przeczytaj artykuł {ln: Jak analizować wiersz (i interpretować)? ' Analiza i interpretacja wiersza}, w razie wątpliwości, potrzeby sięgaj do niego.

Przeczytaj wiersz Monolog dla Kasandry

1. Zapisz krótką biografia autorki
2. Odnajdź podstawowe cechy twórczości

Wstępna analiza wiersza "Monolog dla Kasandry"

1. Dokonaj analiza tytułu
   1. wyjaśnij pojęcie monolog
   2. zgromadź dostępną Ci wiedzę na temat Kasandry
   3. zastanów się nad formą tytułu co znaczą słowa monolog dla... Czy to to samo co monolo Kasandry?
2. Zastanów się nad datą utworu.
   1. Czy ma znaczenie dla treści?
   2. Czy jakieś wydarzenia historyczne, biograficzne miały wtedy miejsce?
3. Wyszukaj trudne pojęcia w tekście o zajmij stanowisko wobec ich ilości, co to oznacza?
4. Znajdź słowa-klucze w każdym wersie
   
   1. Zastanów się nad tym czego dotyczą. Pogrupuj je:

ZWERYFIKUJ WYNIKI PRACY - porównaj je z artykułem w dziale Sztuka analizy i interpretacji / współczesność Szymborska Monolog dla Kasandry

Analiza właściwa wiersza "Monolog dla Kasandry"

1. Kim jest nadawca w wierszu?
2. Kim jest Odbiorca wiersza?
3. Określ kod, czyli formę wiersza (konstrukcję środki stylistyczne, figury myśli, składnię)
4. Odnajdź Intertekstualności, czyli kontekst wiersza
   1. przywołana w wierszu epoka
   2. przywołana w wierszu filozofia
   3. przywołane w wierszu teksty
5. Rozpoznaj ostatecznie komunikat . Przeanalizuj każdy wers, zastanów się nad jego znaczeniem.

ZWERYFIKUJ WYNIKI PRACY - porównaj je z artykułem w dziale Sztuka analizy i interpretacji / współczesność Szymborska Monolog dla Kasandry

Interpretacja wiersza "Monolog dla Kasandry"

1. Napisz interpretację

Poniższy monolog Kasandry stanowi fragment "Odprawy posłów greckich" Jana Kochanowskiego

KASANDRA

Po co mię prózno, srogi Apollo, trapisz.

Który, wieszczego ducha dawszy, nie dałeś

Wagi w słowiech, ale me wszytki proroctwa

Na wiatr idą nie mąjąc u ludzi więcej

Wiary nad baśni prózne i sny znikome?

Komu serce spętane albo pamięci

Zguba rnojej pomoże? Komu z ust moich

Duch nie mój pożyteczen i zmysły wszytki.

Ciężkim, nieznośnym gościem opanowane?

Prózno się, odejmuję, gwałt mi się dzieje;

Nie władne dalej sobą, nie jestem swoja.

Ale gdzieżem przez Boga? Światła nie widzę,

Noc mi jakaś przed oczy nagła upadła.

Owóż mamy dwie słońcy, owóż dwie Troi.

Owóż i łani morzem głębokim płynie.

Nieszczęśliwa to łani, złej wróżki łani,

Brońcie brzegów, pasterze, nie dopuszczajcie

Tej niezdarzonej goście nigdziej do ziemie!

Nieszczęśliwa to ziemia i brzeg nieszczęsny,

Gdzie ta łani wypłynie; nieszczęsna knieja,

Gdzie wnidzie i gdzie gładki swój bok położy

Wszytki stopy, wszytki jej łożyska muszą

Krwią opłynąć; upadek, pożogę, pustki

Z sobą niesie. O wdzięczna ojczyzno moja,

O mury, nieśmiertelnych ręku roboto!

Jaki koniec was czeka? Ciebie, mój bracie,

Stróżu ojczyzny, domu zacna podporo,

Wkoło murów trojańskich tesalskie konie

Włóczyć grożą, a twoje oziębłe ciało

Będzieli chciał nieszczęsny ociec pochować,

Musi je u rozbójce złotem kupować.

Nieprzepłacony duchu, z tobą pospołu

I ojczyzna umarła; jednaż mogiła

Oboje was przykryje. Lecz i ty, srogi

Trupokupcze, niedawno i sam polężesz.

Strzałą niemężnej ręki prędką obieżdżon.

Cóż potym? Kłoda leży, a ze pnia przedsię

Nowa rózga wyrosła i nad nadzieję

Prędko ku górze idzie. A to co za koń

Tak wielki na poboju sam jeden stoi?

Nie wódźcie go do stajniej, radzę, nie wódźcie:

Bije ten koń i kąsze; spalcie go raczej,

Jeśli sami od niego zgorzeć nie chcecie.

Czujcie, stróże: noc idzie, noc podejźrzana.

Wielki ogień ma powstać, tak wielki ogień,

Że wszytko jako w biały dzień widać będzie,

Ale nazajutrz zaś nic widać nie będzie.

Wtenczas, ojcze, ani już bogom swym dufaj,

Ani się poświęconych ołtarzów łapaj:

Okrutnego lwa szczenię za tobą bieży.

Które cię paznoktami przejmie ostremi

I krwią twoją swe gardło głodne nasyci.

Syny wszytki pobiją, dziewki w niewolą

Zabiorą; drugie g'woli trupom umarłym

Na ich grobiech bić będą. Matko, ty dziatek

Swoich płakać nie będziesz, ale wyć będziesz!

Zobacz też:

Źródło:

https://literat.ug.edu.pl/odprawa/003.htm

Analiza porównawcza Monologu dla Kasandry i monologu Kasandry

Dokonaj analizy porównawczej monologu Kasandry z Odprawy posłów greckich Jana Kochanowskiego z Monologiem dla Kasandry W. Szymborskiej

Wisława Szymborska, Monolog dla Kasandry

To ja, Ka­san­dra.
A to jest moje mia­sto pod po­pio­łem.
A to jest moja la­ska i wstąż­ki pro­roc­kie.
A to jest moja gło­wa peł­na wąt­pli­wo­ści.

To praw­da, try­um­fu­ję.
Moja ra­cja aż łuną ude­rzy­ła w nie­bo.
Tyl­ko pro­ro­cy, któ­rym się nie wie­rzy,
mają ta­kie wi­do­ki.
Tyl­ko ci, któ­rzy źle za­bra­li się do rze­czy,
i wszyst­ko mo­gło speł­nić się tak szyb­ko,
jak­by nie było ich wca­le.

Wy­raź­nie te­raz przy­po­mi­nam so­bie,
jak lu­dzie, wi­dząc mnie, mil­kli wpół sło­wa.
Rwał się śmiech.
Roz­pa­la­ły się ręce.
Dzie­ci bie­gły do mat­ki.
Na­wet nie zna­łam ich nie­trwa­łych imion.
A ta pio­sen­ka o zie­lo­nym list­ku -
nikt jej nie koń­czył przy mnie.

Ko­cha­łam ich.
Ale ko­cha­łam z wy­so­ka.
Spo­nad ży­cia.
Z przy­szło­ści. Gdzie za­wsze jest pu­sto
i skąd cóż ła­twiej­sze­go jak zo­ba­czyć śmierć.
Żału­ję, że mój głos był twar­dy.
Spójrz­cie na sie­bie z gwiazd - wo­ła­łam -
spójrz­cie na sie­bie z gwiazd.
Sły­sze­li i spusz­cza­li oczy.

Żyli w ży­ciu.
Pod­szy­ci wiel­kim wia­trem.
Prze­są­dze­ni.
Od uro­dze­nia w po­że­gnal­nych cia­łach.
Ale była w nich ja­kaś wil­got­na na­dzie­ja,
wła­sną mi­go­tli­wo­ścią sy­cą­cy się pło­myk.
Oni wie­dzie­li, co to ta­kie­go jest chwi­la,
och bo­daj jed­na ja­ka­kol­wiek
za­nim -
Wy­szło na moje.
tyl­ko że z tego nie wy­ni­ka nic.
A to jest moja szmat­ka ogniem osma­lo­na.
A to są moje pro­roc­kie ru­pie­cie.
A to jest moja wy­krzy­wio­na twarz.
Twarz, któ­ra nie wie­dzia­ła, że mo­gła być pięk­na.

monolog Kasandry

JAN KOCHANOWSKI, ODPRAWA POSŁÓW GRECKICH

Który, wieszczego ducha dawszy, nie dałeś

Wagi w słowiech, ale me wszytki proroctwa

Na wiatr idą nie mąjąc u ludzi więcej

Wiary nad baśni prózne i sny znikome?

Komu serce spętane albo pamięci

Zguba rnojej pomoże? Komu z ust moich

Duch nie mój pożyteczen i zmysły wszytki.

Ciężkim, nieznośnym gościem opanowane?

Prózno się, odejmuję, gwałt mi się dzieje;

Nie władne dalej sobą, nie jestem swoja.

Ale gdzieżem przez Boga? Światła nie widzę,

Noc mi jakaś przed oczy nagła upadła.

Owóż mamy dwie słońcy, owóż dwie Troi.

Owóż i łani morzem głębokim płynie.

Nieszczęśliwa to łani, złej wróżki łani,

Brońcie brzegów, pasterze, nie dopuszczajcie

Tej niezdarzonej goście nigdziej do ziemie!

Nieszczęśliwa to ziemia i brzeg nieszczęsny,

Gdzie ta łani wypłynie; nieszczęsna knieja,

Gdzie wnidzie i gdzie gładki swój bok położy

Wszytki stopy, wszytki jej łożyska muszą

Krwią opłynąć; upadek, pożogę, pustki

Z sobą niesie. O wdzięczna ojczyzno moja,

O mury, nieśmiertelnych ręku roboto!

Jaki koniec was czeka? Ciebie, mój bracie,

Stróżu ojczyzny, domu zacna podporo,

Wkoło murów trojańskich tesalskie konie

Włóczyć grożą, a twoje oziębłe ciało

Będzieli chciał nieszczęsny ociec pochować,

Musi je u rozbójce złotem kupować.

Nieprzepłacony duchu, z tobą pospołu

I ojczyzna umarła; jednaż mogiła

Oboje was przykryje. Lecz i ty, srogi

Trupokupcze, niedawno i sam polężesz.

Strzałą niemężnej ręki prędką obieżdżon.

Cóż potym? Kłoda leży, a ze pnia przedsię

Nowa rózga wyrosła i nad nadzieję

Prędko ku górze idzie. A to co za koń

Tak wielki na poboju sam jeden stoi?

Nie wódźcie go do stajniej, radzę, nie wódźcie:

Bije ten koń i kąsze; spalcie go raczej,

Jeśli sami od niego zgorzeć nie chcecie.

Czujcie, stróże: noc idzie, noc podejźrzana.

Wielki ogień ma powstać, tak wielki ogień,

Że wszytko jako w biały dzień widać będzie,

Ale nazajutrz zaś nic widać nie będzie.

Wtenczas, ojcze, ani już bogom swym dufaj,

Ani się poświęconych ołtarzów łapaj:

Okrutnego lwa szczenię za tobą bieży.

Które cię paznoktami przejmie ostremi

I krwią twoją swe gardło głodne nasyci.

Syny wszytki pobiją, dziewki w niewolą

Zabiorą; drugie g'woli trupom umarłym

Na ich grobiech bić będą. Matko, ty dziatek

Swoich płakać nie będziesz, ale wyć będziesz!

Zobacz też: Opracowanie Odprawy posłów greckich Jana Kochanowskiego

Źródło:

https://literat.ug.edu.pl/odprawa/003.htm

Słownik pojęć związanych z dramatem

Słownik pojęć dramatycznych

Akcja

to działania bohaterów, czyli układ wydarzeń prowadzący do określonego rozwiązania. Na akcję składają się:

• ekspozycja
• zawiązanie akcji
• rozwinięcie (konflikty, perypetie, intrygi)
• punkt kulminacyjny
• rozwiązanie akcji – zakończenie

Apart

szczególna forma monologu, tzw. monolog „na stronie" jest adresowany do publiczności

Dialog

wypowiedzi najmniej dwóch interlokutorów, które są ze sobą związane tematycznie i sytuacyjnie

adresaci dialogu:

• inne postacie
• publiczność

pełni funkcję dramatyczną, czyli rozwija akcję – jest więc formą działania

typy dialogu:

• dialog dyskusyjny – słowny spór, zmieniający postawy bohaterów lub akcję (stychomatia – odmiana dialogu dyskusyjnego złożonego z jednowersowych replik, bardzo przyspiesza akcję)
• dialog sytuacyjny – to wypowiedzi, odnoszące się do sytuacji (wydarzeń, bohaterów, przedmiotów)
• dialog konwersacyjny – wypowiedzi, które łączy temat (brak konfliktu) funkcja: przedstawiają idee, charakteryzują postacie
• dialog pozorny – wypowiedzi bohaterów nie wiążą się ze sobą tematycznie, są oderwane od sytuacji, nie zmieniają akcji

Didaskalia

tekst poboczny, zawierający odautorskie komentarze, wskazówki dot. scenografii, ruchu scenicznego, sposobu wypowiedzi tekstu, bohatera, czasu akcji, miejsca akcji, sytuacji

Dramat

jeden z trzech rodzajów literackich. Wydarzenia są tu relacjonowane przez postacie w dialogu, monologu lub działania (nie są opowiadane). Informacje o czasie i miejscu zawiera:

• tekst główny dramatu:

• dialog,
• monolog;

• tekst poboczny – didaskalia (odautorskie komentarze, wskazówki dot. scenografii, ruchu scenicznego, sposobu wypowiedzi tekstu)

termin ten nazywa również gatunek dramatyczny zwany także dramatem mieszczańskim, epickim

Fabuła

wszystkie wydarzenia składające się na historię przedstawioną w utworze (wypadki opowiedziane pośrednio-opowiadanie, retrospekcja i działania bohaterów). W opisie fabuły ważne jest określenie ilości wątków, z których się składa (jednowątkowa, wielowątkowa), określenie wątku głównego i pobocznych oraz ocena stopnia komplikacji fabuły.

Monolog

długa wypowiedź bohatera, stanowiąca autonomiczną całość, pozornie skierowana "do siebie",  ale w gruncie rzeczy nastawiona na audytorium;

funkcja: pogłębia wiedzę o ukrytych intencjach, psychice;

odmiany monologu:

• apart
• monolog wewnętrzny
• monolog estradowy
• parabaza
• monolog obrzędowy

Motywacja

ogół warunków determinujących świat przedstawiony. Motywacja może być:

• realistyczna:

• psychologiczna (bohaterów determinują ich cechy wewnętrzne);
• społeczna (bohaterów determinuje ich pochodzenie, urodzenie)

• fantastyczna:

• metafizyczna (bohaterowie są zdeterminowani przez bogów, fatum);
• baśniowa (wydarzenia są zdeterminowane przez konwencję)

Perypetia

zaskakujący zwrot akcji, powodujący przełom w życiu bohatera

Postać

bohater dramatu, osoba dramatu; może być:

• aktywny lub pasywny
• statyczny lub dynamiczny
• pozytywny lub negatywny
• główny, poboczny, lub epizodyczny

Trzy rodzaje postaci:

• typ – postać modelowa, reprezentant grupy ludzi (ma tylko cechy typowe dla grupy)
• charakter – zindywidualizowany bohater o cesze determinującej jego postępowanie
• osobowość – zindywidualizowana, pogłębiona psychologicznie, złożona wewnętrznie, unikalna

Psychomachia

to scena, w której dobre duchy (anioły) walczą ze złymi (diabłami) o duszę bohatera. Pierwotnie występowała w średniowiecznym moralitecie, ale w następnych epokach z drobnymi modyfikacjami również się pojawia.

Rezoner

postać, która wypowiada poglądy autora – nie wpływa na akcję np. Kleant w "Świętoszku"

Tyrada

długa patetyczna wypowiedź jednego bohatera będąca częścią dialogu

Dramat - bibliografia