WIEDZA • ZROZUMIENIE • UMIEJĘTNOŚCI

poziom rozszerzony

poziom rozszerzony

  • Rozprawka. Metaforyczne znaczenie drogi

    Na podstawie fragmentu powieści Wiesława Myśliwskiego Kamień na kamieniu przedstaw metaforyczne znaczenia drogi. Zwróć uwagę na kreację narratora.

    (matura rozszerzona z języka polskiego 2009 - temat 2.)

  • Rozprawka. Opis powstańczej bitwy w "Gloria victis"

    W przytoczonym poniżej opisie powstańczej bitwy pochodzącym z opowiadania Elizy Orzeszkowej „Gloria victis” wskaż sposoby obrazowania i ich funkcje. Rozprawka.

    Czas pracy: ok. 100-120 minut

    Zobacz jak napisać {ln: Jak napisać rozprawkę?}

  • Tematy maturalne - poziom rozszerzony - język polski

    Język polski. Tematy maturalne - poziom rozszerzony

    Język polski – tematy maturalne, poziom rozszerzony

    Matura z języka polskiego – poziom rozszerzony. Tematy maturalne i lektury obowiązkowe w Formule 2023.

    Utwory literackie na egzaminie

    Lektury obowiązkowe – utwory epickie i dramatyczne w wypracowaniu

    W arkuszu egzaminacyjnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym znajduje się zadanie rozszerzonej odpowiedzi (wypracowanie) sprawdzające znajomość treści i problematyki lektur obowiązkowych.

    Zakres podstawowy

    1. Biblia, w tym fragmenty Księgi Rodzaju, Księgi Hioba, Księgi Koheleta, Księgi Psalmów, Apokalipsy św. Jana
    2. Jan Parandowski, Mitologia, cz. I Grecja
    3. Homer, Iliada (fragmenty)
    4. Sofokles, Antygona
    5. Lament świętokrzyski (fragmenty)
    6. Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (fragmenty)
    7. Pieśń o Rolandzie (fragmenty)
    8. William Szekspir, Makbet
    9. Molier, Skąpiec
    10. Ignacy Krasicki, wybrana satyra
    11. Adam Mickiewicz, wybrane ballady, w tym Romantyczność; Dziady cz. III
    12. Bolesław Prus, Lalka
    13. Henryk Sienkiewicz, Potop (fragmenty)
    14. Fiodor Dostojewski, Zbrodnia i kara
    15. Stanisław Wyspiański, Wesele
    16. Władysław Stanisław Reymont, Chłopi (fragmenty)
    17. Stefan Żeromski, Przedwiośnie
    18. Witold Gombrowicz, Ferdydurke (fragmenty)
    19. Tadeusz Borowski, Proszę państwa do gazu
    20. Gustaw Herling-Grudziński, Inny świat (fragmenty)
    21. Hanna Krall, Zdążyć przed Panem Bogiem
    22. Albert Camus, Dżuma
    23. George Orwell, Rok 1984
    24. Sławomir Mrożek, Tango
    25. Marek Nowakowski, Górą „Edek” (z tomu Prawo prerii)
    26. Andrzej Stasiuk, Miejsce (z tomu Opowieści galicyjskie)
    27. Olga Tokarczuk, Profesor Andrews w Warszawie (z tomu Gra na wielu bębenkach)
    28. Ryszard Kapuściński, Podróże z Herodotem (fragmenty)
    29. Ponadto z zakresu szkoły podstawowej: Ignacy Krasicki, bajki; Adam Mickiewicz, Dziady cz. II, Pan Tadeusz (księgi: I, II, IV, X, XI, XII); Aleksander Fredro, Zemsta; Juliusz Słowacki, Balladyna.

    Zakres rozszerzony

    1. Homer, Odyseja (fragmenty)
    2. Dante Alighieri, Boska Komedia (fragmenty)
    3. Jan Kochanowski, Treny (jako cykl poetycki)
    4. William Szekspir, Hamlet
    5. Juliusz Słowacki, Kordian
    6. realistyczna lub naturalistyczna powieść europejska (Honoré de Balzac, Ojciec Goriot lub Charles Dickens, Klub Pickwicka, lub Mikołaj Gogol, Martwe dusze, lub Gustaw Flaubert, Pani Bovary)
    7. Franz Kafka, Proces (fragmenty)
    8. Michaił Bułhakow, Mistrz i Małgorzata
    9. Stanisław Ignacy Witkiewicz, Szewcy
    10. Bruno Schulz, wybrane opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe
    11. Tadeusz Konwicki, Mała Apokalipsa
    12. Janusz Głowacki, Antygona w Nowym Jorku
    13. Sławomir Mrożek, wybrane opowiadanie
    14. wybrany esej Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, Zbigniewa Herberta

    Tematy maturalne z języka polskiego na poziomie rozszerzonym – arkusze CKE

    Poniżej znajdują się tematy wypracowań z języka polskiego na poziomie rozszerzonym pochodzące z arkuszy egzaminacyjnych, diagnostycznych i pokazowych CKE. Tematy zostały ułożone chronologicznie i zachowują oryginalne brzmienie.

    Temat 1 [1]

    Gry z historią. Opowieść o przeszłości w dziełach literatury polskiej. Omów tematy, problemy, sposoby kreowania świata przedstawionego.

    W pracy odwołaj się do:

    • wybranej lektury obowiązkowej
    • utworów literackich z dwóch różnych epok
    • wybranego kontekstu.

    Temat 2 [2]

    Kształtowanie własnej tożsamości […] wiąże się z poczuciem odkrywania „ja” i własnego miejsca na świecie, poczuciem bycia całością oraz tworzeniem fundamentów do dalszego rozwoju. Poszukiwanie tożsamości jest jednym z najistotniejszych i najtrudniejszych zadań w ciągu całego życia człowieka. To, kim się czujemy, z jakimi wartościami się utożsamiamy, wpływa na nasze wybory życiowe, pełnione funkcje w społeczeństwie, wchodzenie w nowe role i determinuje naszą przyszłość. (Mirosław Babiarz, Paweł Garbuzik)

    Tożsamość jednostki. Rozważ, jaką rolę w fabule dzieła literackiego pełni kreacja bohatera literackiego. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Mirosława Babiarza oraz Pawła Garbuzika.

    W pracy odwołaj się do:

    • Hamleta Williama Szekspira
    • utworów literackich z dwóch różnych epok
    • wybranego kontekstu.

    Temat 3 [3]

    Rozważ, jak konwencja groteskowa wykorzystana w utworze wpływa na jego przesłanie.

    W pracy odwołaj się do:

    • „Szewców” Stanisława Ignacego Witkiewicza
    • utworów literackich z dwóch różnych epok
    • wybranego kontekstu.

    Temat 4 [4]

    „Analiza czasu w utworach epickich najczęściej obejmuje napięcie między czasem narracji a czasem fabuły, rozpiętość i sposób łączenia scen w ramach czasu akcji, a także wszelkie odniesienia fabuły/akcji do kontekstu historycznego. Ale nie tylko następstwo zdarzeń mówi o przebiegu czasu – także zmiana obrazowania, perspektywy […] albo też przywołanie minionych, nieaktualnych dziś nazw czy form językowych”. (Dorota Korwin-Piotrowska)

    Rozważ, jaką rolę w utworze literackim pełni konstrukcja czasu. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Doroty Korwin-Piotrowskiej.

    W pracy odwołaj się do:

    • wybranej lektury obowiązkowej
    • utworów literackich z dwóch różnych epok
    • wybranego kontekstu.

    Temat 5 [5]

    Realizm i fantastyka. Rozważ, jaką funkcję pełni przenikanie się konwencji realistycznej i konwencji fantastycznej w tym samym utworze literackim.

    W pracy odwołaj się do:

    • wybranej lektury obowiązkowej
    • innych utworów literackich z dwóch różnych epok
    • wybranego kontekstu.

    Temat 6 [6]

    Doceniamy wielkość dokonań starożytnych intelektualistów i twórców, naśladujemy ich dzieła […], ale starożytnych nie przerośliśmy, przetwarzamy tylko to, co przekazała nam tradycja. (Maria Wichowa)

    Rozważ sposoby nawiązywania do tradycji antycznej i biblijnej w literaturze oraz funkcje tych nawiązań. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Marii Wichowej.

    W pracy odwołaj się do:

    • Małej Apokalipsy Tadeusza Konwickiego
    • innych utworów literackich z dwóch różnych epok
    • wybranego kontekstu.

    Temat 7 [7]

    Rozważ, jakie są sposoby i funkcje ukazywania świata nadrealistycznego w literaturze.

    W pracy odwołaj się do:

    • wybranej lektury obowiązkowej
    • innych utworów literackich z dwóch różnych epok
    • wybranego kontekstu.

    Temat 8 [8]

    Rozważ, w jaki sposób w utworach literackich dokonuje się i czemu służy mitologizacja świata przedstawionego.

    W pracy odwołaj się do:

    • Nocy listopadowej Stanisława Wyspiańskiego
    • innych utworów literackich z dwóch różnych epok
    • wybranego kontekstu.

    Temat 9 [9]

    Synkretyzm w literaturze i jego rola w utworach literackich.

    W pracy odwołaj się do:

    • lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego
    • innych utworów literackich z dwóch różnych epok
    • wybranego kontekstu.

    Temat 10 [10]

    Jak w utworach literackich kreowana jest przestrzeń i jaka jest funkcja takiej kreacji w danym utworze?

    W pracy odwołaj się do:

    • wybranego opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe Brunona Schulza
    • innych utworów literackich z dwóch różnych epok
    • wybranego kontekstu.

    Temat 11 [11]

    Rozważ, jakie są sposoby i funkcje ukazywania świata nadrealistycznego w literaturze.

    W pracy odwołaj się do:

    • wybranej lektury obowiązkowej
    • innych utworów literackich
    • wybranego kontekstu.

    Temat 12 [12]

    Rozważ, w jaki sposób w utworach literackich dokonuje się i czemu służy mitologizacja świata przedstawionego.

    W pracy odwołaj się do:

    • wybranego opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe Brunona Schulza
    • innych utworów literackich
    • wybranego kontekstu.

    Temat 13 [13]

    Konwencja symboliczna w utworze literackim a założenia programowe epoki literackiej.

    W pracy odwołaj się do:

    • lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach od 3. do 6. tego arkusza egzaminacyjnego
    • innych utworów literackich
    • wybranego kontekstu.

    Temat 14 [14]

    „Tylko śmiech nie zna szacunku dla wszystkich tabu, […] tylko poczucie komizmu daje nam siłę zniesienia tragedii egzystencji”. (Eugène Ionesco)

    Komizm w kreacji świata przedstawionego w utworze literackim i funkcje komizmu w tworzeniu znaczeń tego utworu. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Eugène’a Ionesco.

    W pracy odwołaj się do:

    • „Szewców” Stanisława Ignacego Witkiewicza
    • innych utworów literackich
    • wybranego kontekstu.

    Temat 15 [15]

    Każdy tekst słowny sytuuje się w polu innych tekstów, naśladując je, przekształcając.
    Na podstawie: Słownik terminów literackich, red. Janusz Sławiński, Wrocław 2002.

    Na czym mogą polegać relacje między tekstami i jakie mogą być funkcje tych relacji w danym utworze literackim? Punktem wyjścia do rozważań uczyń powyższy cytat.

    W pracy odwołaj się do:

    • Antygony w Nowym Jorku Janusza Głowackiego
    • innych utworów literackich
    • wybranego kontekstu.

    Temat 16 [16]

    Konwencja oniryczna jako sposób kreowania świata przedstawionego i jej funkcja w tworzeniu znaczeń w danym utworze literackim.

    W pracy odwołaj się do:

    • lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego
    • innych utworów literackich
    • wybranego kontekstu.

    Temat 17 [17]

    Tak łatwo i tak bardzo przyzwyczajamy się do tego, co stale słyszymy lub oglądamy, że nieraz dopiero groteskowe udziwnienie rzeczywistości otwiera nam oczy.
    Na podstawie: Stefan Garczyński, Anatomia komizmu, Poznań 1989.

    Kreowanie świata przedstawionego za pomocą groteski i funkcja tego zabiegu w danym utworze literackim. Punktem wyjścia do rozważań uczyń powyższy cytat.

    W pracy odwołaj się do:

    • Mistrza i Małgorzaty Michaiła Bułhakowa
    • innych utworów literackich
    • wybranego kontekstu.

    Temat 18 [18]

    Demitologizacja jako sposób kreowania świata przedstawionego i jej funkcja w tworzeniu znaczeń w danym utworze literackim.

    W pracy odwołaj się do:

    • lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego
    • innych utworów literackich
    • wybranego kontekstu.

    Temat 19 [19]

    Konwencja nadrealistyczna w utworze literackim a założenia programowe epoki literackiej.

    W pracy odwołaj się do:

    • lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego
    • innych utworów literackich
    • wybranego kontekstu.

    Temat 20 [20]

    Sposoby kreowania zbiorowości jako bohatera literackiego i funkcje takiej kreacji w tworzeniu znaczeń danego utworu.

    W pracy odwołaj się do:

    • Szewców Stanisława Ignacego Witkiewicza
    • innych utworów literackich
    • wybranego kontekstu.

    Tematy z Informatora CKE – język polski, poziom rozszerzony

    Poniższe przykładowe tematy wypracowań pochodzą z Informatora CKE dotyczącego egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym.

    Temat 1 [21]

    Żadne dzieło nie powstaje w kulturowej próżni.

    Rozważ, jaką rolę w literaturze pełni aluzja.

    W pracy odwołaj się do:

    • lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na początku arkusza egzaminacyjnego
    • innych utworów literackich
    • wybranego kontekstu.

    Temat 2 [22]

    Parabola […] niesie w sobie uniwersalną, ponadczasową wykładnię praw moralnych, filozoficznych, religijnych, politycznych bądź innych, związanych z sytuacją egzystencjalną człowieka. […] Charakterystyczną cechą parabolicznego dzieła literackiego jest jego dwupoziomowość wymagająca od czytelnika dojrzałej i rozbudowanej interpretacji – w innym bowiem wypadku dzieło pozostanie odczytane w sposób literalny, uproszczony i nie odsłoni swego ukrytego i nadrzędnego sensu. (Słownik gatunków literackich)

    Rozważ, jaką rolę pełni paraboliczność w kreacji świata przedstawionego w literaturze. Punktem wyjścia rozważań uczyń przywołaną definicję.

    W pracy odwołaj się do:

    • lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na początku arkusza egzaminacyjnego
    • innych utworów literackich
    • wybranego kontekstu.

    Temat 3 [23]

    Między utopią a antyutopią.

    Punktem wyjścia swoich rozważań o literackich obrazach budowania idealnego świata uczyń Małą Apokalipsę Tadeusza Konwickiego.

    W pracy odwołaj się do:

    • Małej Apokalipsy Tadeusza Konwickiego
    • innych utworów literackich
    • wybranego kontekstu.

    Temat 4 [24]

    Oto są labirynty wnętrza, magazyny i spichrze rzeczy, oto są ciepłe jeszcze groby, próchno i mierzwa. Prastare historie. Siedem warstw, jak w dawnej Troi, korytarze, komory, skarbce. (Bruno Schulz, Wiosna)

    Rozważ, jakie znaczenie dla odczytania sensu dzieła literackiego ma wykreowana w nim przestrzeń. Punktem wyjścia do rozważań uczyń cytowany fragment opowiadania Wiosna Brunona Schulza.

    W pracy odwołaj się do:

    • znanych Ci fragmentów Procesu Franza Kafki
    • innych utworów literackich
    • wybranego kontekstu.

    Temat 5 [25]

    Heroizacja i deheroizacja bohatera literackiego.

    Rozważ, jakie funkcje pełnią heroizacja i deheroizacja w kreacji bohatera literackiego.

    W pracy odwołaj się do:

    • Małej Apokalipsy Tadeusza Konwickiego
    • innych utworów literackich
    • wybranego kontekstu.

    Temat 6 [26]

    Autobiografizmu czy reprezentowanej przez pisarza postawy autobiograficznej w literaturze nie należy rozpatrywać w kategoriach dokumentalnego i szczegółowego odzwierciedlenia życia jednostki. Jest to raczej konwencja, która zależnie od kultury artystycznej i światopoglądu epoki, w różnym stopniu i w różny sposób dopuszcza do ujawnienia podmiotowego „ja”, posiadającego cechy autora, mniej lub bardziej zauważalne. (Edyta Dziewońska)

    Rozważ, jaką rolę odgrywa autobiografizm w kreacji świata w dziełach literackich różnych epok. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Edyty Dziewońskiej.

    W pracy odwołaj się do:

    • lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na początku arkusza egzaminacyjnego
    • innych utworów literackich
    • wybranego kontekstu.

    Prognozowane tematy maturalne – język polski, poziom rozszerzony

    Poniższa lista nie pochodzi z CKE. Są to propozycje zagadnień do przygotowania wynikające z porównania dotychczasowych tematów z zakresem wymagań egzaminacyjnych.

    1. Jak literatura przedstawia wewnętrzne konflikty bohatera i jakie są ich konsekwencje?
    2. Jakie czynniki kształtują motywację bohaterów literackich i jakie mają konsekwencje dla wymowy utworu?
    3. Bohater kierujący się rozumem a bohater działający pod wpływem emocji – porównaj sposoby kreowania i funkcje takich postaci w literaturze.
    4. W jaki sposób styl wypowiedzi narratora wpływa na interpretację świata przedstawionego w utworze?
    5. Jak dobór środków językowych w literaturze wpływa na odbiór treści przez czytelnika?
    6. W jaki sposób perspektywa narracyjna wpływa na sposób przedstawienia rzeczywistości literackiej?
    7. Znaczenie narratora pierwszoosobowego i trzecioosobowego w kreowaniu świata przedstawionego.
    8. Jak literatura różnych epok odnosi się do uniwersalnych wartości moralnych i społecznych?
    9. Jak literatura wykorzystuje motywy i środki wyrazu znane z malarstwa, muzyki lub filmu?
    10. W jaki sposób literatura inspiruje inne sztuki i w jaki sposób inne sztuki oddziałują na literaturę?

    Źródła tematów maturalnych

    1. Arkusz pokazowy CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 4 marca 2022 r., temat 1. ↩
    2. Arkusz pokazowy CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 4 marca 2022 r., temat 2. ↩
    3. Test diagnostyczny CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 15 grudnia 2022 r., temat 1. ↩
    4. Test diagnostyczny CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 15 grudnia 2022 r., temat 2. ↩
    5. Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin główny, 17 maja 2023 r., temat 1. ↩
    6. Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin główny, 17 maja 2023 r., temat 2. ↩
    7. Arkusz pokazowy CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 11 grudnia 2023 r., temat 1. ↩
    8. Arkusz pokazowy CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 11 grudnia 2023 r., temat 2. ↩
    9. Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin główny, 20 maja 2024 r., temat 1. ↩
    10. Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin główny, 20 maja 2024 r., temat 2. ↩
    11. Arkusz pokazowy CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 16 października 2024 r., temat 1. ↩
    12. Arkusz pokazowy CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 16 października 2024 r., temat 2. ↩
    13. Test diagnostyczny CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 17 grudnia 2024 r., temat 1. ↩
    14. Test diagnostyczny CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 17 grudnia 2024 r., temat 2. ↩
    15. Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin główny, 21 maja 2025 r., temat 1. ↩
    16. Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin główny, 21 maja 2025 r., temat 2. ↩
    17. Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin główny, 20 maja 2026 r., temat 1. ↩
    18. Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin główny, 20 maja 2026 r., temat 2. ↩
    19. Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin dodatkowy, 15 czerwca 2026 r., temat 1. ↩
    20. Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin dodatkowy, 15 czerwca 2026 r., temat 2. ↩
    21. Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego jako przedmiotu dodatkowego – poziom rozszerzony, przykładowy temat 1. ↩
    22. Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego jako przedmiotu dodatkowego – poziom rozszerzony, przykładowy temat 2. ↩
    23. Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego jako przedmiotu dodatkowego – poziom rozszerzony, przykładowy temat 3. ↩
    24. Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego jako przedmiotu dodatkowego – poziom rozszerzony, przykładowy temat 4. ↩
    25. Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego jako przedmiotu dodatkowego – poziom rozszerzony, przykładowy temat 5. ↩
    26. Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego jako przedmiotu dodatkowego – poziom rozszerzony, przykładowy temat 6. ↩

    Zobacz też: Matura

    Tematy maturalne z języka polskiego pochodzą z arkuszy egzaminacyjnych, diagnostycznych i pokazowych oraz Informatora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej (CKE).

  • Wypracowanie - poziom rozszerzony

    Język polski. Pisemna matura od 2015 r.

    Pisemna matura. Wypracowanie - poziom rozszerzony

    Wypracowanie na poziomie rozszerzonym (matura 2015) nie może liczyć mniej niż 300 słów. Jest ono alternatywą dla interpretacji porównawczej utworów literackichw ramach wypowiedzi argumentacyjnej - drugiego zadania na pisemnej części matury z języka polskiego od 2015 r.

  • Zabawa w klucz. Temat zagłady Żydów*

    Zadanie maturalne: Dokonaj analizy i interpretacji opowiadania Zabawa w klucz Idy Fink, zwracając uwagę na sposób podjęcia tematu zagłady Żydów w czasie II wojny światowej.

     

    Zadanie maturalne, które ma posłużyć maturzystom do przygotowania się do pisemnej części matury z polskiego na poziomie rozszerzonym, na której wymagana jest umiejętność pisania dobrego wypracowania maturalnego (najlepiej: rozprawki, eseju) opartego na analizie załączonego do tematu fragmentu lektury (epika, dramat) lub wiersza. Zadanie to może również przydać się do zwykłego powtórzenia wiedzy o tekście, epoce. Nie wymaga pomocy nauczyciela, ponieważ klucz odpowiedzi jest dołączony do zadania maturalnego. Podstawą dla opracowania tego zadania maturalnego były testy maturalne stworzone przez CKE na potrzeby matury z języka polskiego (Matura 2005).

  • Zasady oceniania - polski rozszerzony - ocenianie

    Zasady oceniania - polski rozszerzony - ocenianie

    Polski rozszerzony ocenianie – zasady oceniania polski rozszerzony

    Wprowadzenie

    Zasady oceniania - polski rozszerzony - ocenianie. Poznaj kryteria oceniania na poziomie rozszerzonym - matura z języka polskiego. Egzamin maturalny z języka polskiego na poziomie rozszerzonym wymaga od zdających pogłębionej analizy dzieł literackich, umiejętności argumentowania oraz zachowania odpowiedniej formy wypowiedzi pisemnej. W artykule prezentujemy zasady oceniania polski rozszerzony, z uwzględnieniem kluczowych elementów sprawdzanych przez egzaminatorów. Dowiesz się, czym jest błąd kardynalny, jak należy wykorzystywać lektury obowiązkowe i konteksty literackie oraz w jaki sposób dbać o poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną.

    1. Polski rozszerzony ocenianie - ogólne zasady oceniania wypracowania

    1. Forma wypowiedzi
      Zdający może zrealizować temat w dowolnej formie argumentacyjnej, np. rozprawka, esej, list otwarty czy przemówienie. Najważniejsze, by w treści pojawiły się czytelne argumenty (co najmniej dwa).
    2. Wymagana liczba argumentów
      Do pełnej realizacji polecenia wystarczy przywołanie dwóch argumentów. Streszczenie utworu literackiego nie jest traktowane jako argument.
    3. Dowolny porządek omawiania
      Nie trzeba zachowywać kolejności chronologicznej lektur ani układu wskazanego w temacie. Ważne, by praca była spójna z przyjętą koncepcją.
    4. Funkcjonalne wykorzystanie utworu literackiego
      Nie jest konieczne omawianie całej fabuły czy wszystkich wątków – liczy się dopasowanie przywoływanych elementów do tematu wypracowania.
    5. Błąd kardynalny
      Jeżeli zdający popełni błąd kardynalny przywołując lekturę obowiązkową (np. całkowicie fałszywe losy głównego bohatera), egzaminator ocenia pracę na 0 punktów w kryterium „spełnienie formalnych warunków polecenia”.
    6. Czytelność i kompletność wypowiedzi
      - Jeśli tekst jest nieczytelny, egzaminator przyznaje 0 punktów.
      - Gdy w wypracowaniu brakuje rozwinięcia (został jedynie wstęp), także przyznaje się 0 punktów.
      - Prace zawierające mniej niż 400 wyrazów oceniane są tylko w wybranych kryteriach (formalnych warunkach polecenia oraz kompetencjach literackich i kulturowych).
    7. Niesamodzielne prace
      Skopiowane z podręczników, Internetu lub od innych zdających prowadzą do unieważnienia egzaminu.
    8. Zakaz treści obraźliwych
      Prace wulgarne, propagujące łamanie prawa lub naruszające dobra osobiste mogą nie być w ogóle oceniane.

    2. Język polski rozszerzony - ocenianie. Utwory literackie – co wolno, a czego nie

    1. Co nie jest uznawane za utwór literacki
      Komiks, powieść obrazkowa, manga, scenariusz filmowy czy gra komputerowa nie są traktowane jak utwory literackie. Można je jednak przywołać jako kontekst.
    2. Utwory obcojęzyczne
      Teksty i piosenki w językach obcych, bez oficjalnego tłumaczenia na polski, nie są uznawane ani za utwory literackie, ani za konteksty.
    3. Lektury obowiązkowe
      Zdający musi odwołać się przynajmniej do jednej lektury obowiązkowej wymienionej w arkuszu egzaminacyjnym. Biblia (dowolna księga) też może pełnić taką rolę, ale błąd rzeczowy w jej interpretacji nie stanowi błędu kardynalnego (z wyjątkiem całkowitej nieznajomości danego fragmentu).
    4. Poprawność przypisywania epok
      Należy znać ramy czasowe epok według podstawy programowej (np. starożytność, średniowiecze, renesans itd.). Błędne przyporządkowanie utworu do epoki traktowane jest jak błąd rzeczowy.

    3. Język polski rozszerzony - ocenianie: języka, ortografii i interpunkcji

    1. Zliczanie słów
      Każdy wyraz liczy się do limitu, nawet błędnie zapisany. Liczby zapisane cyframi to też jeden wyraz.
    2. Tytuły i śródtytuły
      Liczą się do ogólnej liczby wyrazów. Można je traktować jako element spójności tekstu.
    3. Błędy językowe i interpunkcyjne
      - Nie powtarzaj w pracy masowo tych samych formuł czy wyrazów.
      - Użycie cudzysłowu przy tytułach utworów literackich jest ważne (jeśli autor konsekwentnie go pomija, to błąd interpunkcyjny liczy się tylko raz).
    4. Różne wersje tytułów
      Można zapisywać np. „Boska Komedia” lub „Boska komedia”. Trzeba jednak być konsekwentnym w całej pracy.

    4. Szczegółowe zasady oceniania - polski rozszerzony

    Egzaminator przyznaje maksymalnie 35 punktów, osobno w czterech grupach kryteriów:

    1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (0–1 pkt)
      - Brak błędu kardynalnego.
      - Odwołanie się do lektury obowiązkowej.
      - Przynajmniej częściowe odniesienie do problemu wskazanego w poleceniu.
      - Co najmniej fragment wypowiedzi argumentacyjnej.
    2. Kompetencje literackie i kulturowe (0–16 pkt)
      - Funkcjonalne wykorzystanie lektur obowiązkowych i innych utworów literackich.
      - Trafne wykorzystanie kontekstów (np. historycznoliterackiego, filozoficznego, społecznego).
      - Brak błędów rzeczowych.
      - Bogata, zadowalająca lub powierzchowna argumentacja (zależnie od stopnia rozwinięcia tematu).
    3. Kompozycja wypowiedzi (0–7 pkt)
      - Poprawna struktura (wstęp, rozwinięcie, zakończenie, spójne akapity).
      - Logiczne następstwo akapitów, płynne przechodzenie między zagadnieniami.
      - Styl wypowiedzi adekwatny do sytuacji komunikacyjnej.
    4. Język wypowiedzi (0–11 pkt)
      - Zakres i poprawność środków językowych (słownictwo, frazeologia, składnia).
      - Poprawność ortograficzna (0–2 pkt).
      - Poprawność interpunkcyjna (0–2 pkt).

    Przestrzeganie powyższych wskazówek jest kluczem do uzyskania wysokiego wyniku. Egzaminator zwraca szczególną uwagę na funkcjonalność przywoływanych argumentów, logiczną spójność i zgodność z tematem maturalnym.

    5. Jak wykorzystać te zasady oceniania na polskim rozszerzonym w praktyce?

    • Planowanie wypracowania – przed przystąpieniem do pisania opracuj szkic argumentów, wypisz przykłady z lektur obowiązkowych i innych tekstów.
    • Kontrola limitu słów – staraj się przekroczyć 400 wyrazów, aby uniknąć automatycznego obniżenia ocen w niektórych kryteriach.
    • Dokładna analiza polecenia – nie pomijaj wymogu odwołania do lektury obowiązkowej.
    • Unikanie błędów kardynalnych – upewnij się, że prawidłowo rozumiesz główny wątek i bohaterów przywoływanego utworu.
    • Staranna korekta – sprawdź ortografię i interpunkcję, zwłaszcza w tytułach.
    • Funkcjonalne konteksty – jeśli przywołujesz film, obraz, rzeźbę czy mitologię – upewnij się, że wspierają one Twoje rozważania, a nie stanowią tylko dygresji.

    Polski rozszerzony ocenianie - podsumowanie

    Język polski rozszerzony. Ocenianie wymaga zarówno umiejętności analitycznych, jak i dbałości o formę tekstu. Te zasady oceniania na polskim rozszerzonym pokazują, że egzaminatorzy przykładają dużą wagę do argumentacji, poprawności językowej i świadomego wykorzystania materiału literackiego. Pamiętając o najważniejszych kryteriach, masz szansę napisać spójną, merytoryczną i wysoko ocenianą pracę maturalną. Powodzenia!

    Zobacz też: Język polski - poziom rozszerzony - matura

    Źródło: CKE - polski rozszerzony ocenianie

  • Zły, Sierpień. Porównaj obrazy miasta*

    Porównaj obrazy miasta przedstawione we fragmentach opowiadania Brunona Schulza Sierpień i powieści Leopolda Tyrmanda Zły. Omów  sposoby ukazania przestrzeni i funkcje, jakie ona pełni w obu utworach.

    Artykuł zawiera opracowane przez CKE zadanie maturalne na poziomie rozszerzonym z arkusza maturalnego z języka polskiego z maja 2014 roku. Zadanie maturalne z języka polskiego – poziom rozszerzony, Maj 2014 - matura z języka polskiego.

  • Żywot człowieka poczciwego, Prawiek i inne czasy*

    Zadanie maturalne: Porównaj obrazy życia ludzkiego przedstawione w podanych fragmentach. Zwróć uwagę na kreację osoby mówiącej oraz funkcję motywów czasu i natury.

     

    Zadanie maturalne, które ma posłużyć maturzystom do przygotowania się do pisemnej części matury z polskiego na poziomie rozszerzonym, na której wymagana jest umiejętność pisania dobrego wypracowania maturalnego (najlepiej: rozprawki, eseju) opartego na analizie załączonego do tematu fragmentu lektury (epika, dramat) lub wiersza. Zadanie to może również przydać się do zwykłego powtórzenia wiedzy o tekście, epoce. Nie wymaga pomocy nauczyciela, ponieważ klucz odpowiedzi jest dołączony do zadania maturalnego. Podstawą dla opracowania tego zadania maturalnego było zadanie maturalne stworzone przez CKE na potrzeby matury z języka polskiego (Matura 2010).

Strona 2 z 2