Język polski – tematy maturalne, poziom rozszerzony
Matura z języka polskiego – poziom rozszerzony. Tematy maturalne i lektury obowiązkowe w Formule 2023.
Utwory literackie na egzaminie
Lektury obowiązkowe – utwory epickie i dramatyczne w wypracowaniu
W arkuszu egzaminacyjnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym znajduje się zadanie rozszerzonej odpowiedzi (wypracowanie) sprawdzające znajomość treści i problematyki lektur obowiązkowych.
Zakres podstawowy
- Biblia, w tym fragmenty Księgi Rodzaju, Księgi Hioba, Księgi Koheleta, Księgi Psalmów, Apokalipsy św. Jana
- Jan Parandowski, Mitologia, cz. I Grecja
- Homer, Iliada (fragmenty)
- Sofokles, Antygona
- Lament świętokrzyski (fragmenty)
- Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (fragmenty)
- Pieśń o Rolandzie (fragmenty)
- William Szekspir, Makbet
- Molier, Skąpiec
- Ignacy Krasicki, wybrana satyra
- Adam Mickiewicz, wybrane ballady, w tym Romantyczność; Dziady cz. III
- Bolesław Prus, Lalka
- Henryk Sienkiewicz, Potop (fragmenty)
- Fiodor Dostojewski, Zbrodnia i kara
- Stanisław Wyspiański, Wesele
- Władysław Stanisław Reymont, Chłopi (fragmenty)
- Stefan Żeromski, Przedwiośnie
- Witold Gombrowicz, Ferdydurke (fragmenty)
- Tadeusz Borowski, Proszę państwa do gazu
- Gustaw Herling-Grudziński, Inny świat (fragmenty)
- Hanna Krall, Zdążyć przed Panem Bogiem
- Albert Camus, Dżuma
- George Orwell, Rok 1984
- Sławomir Mrożek, Tango
- Marek Nowakowski, Górą „Edek” (z tomu Prawo prerii)
- Andrzej Stasiuk, Miejsce (z tomu Opowieści galicyjskie)
- Olga Tokarczuk, Profesor Andrews w Warszawie (z tomu Gra na wielu bębenkach)
- Ryszard Kapuściński, Podróże z Herodotem (fragmenty)
- Ponadto z zakresu szkoły podstawowej: Ignacy Krasicki, bajki; Adam Mickiewicz, Dziady cz. II, Pan Tadeusz (księgi: I, II, IV, X, XI, XII); Aleksander Fredro, Zemsta; Juliusz Słowacki, Balladyna.
Zakres rozszerzony
- Homer, Odyseja (fragmenty)
- Dante Alighieri, Boska Komedia (fragmenty)
- Jan Kochanowski, Treny (jako cykl poetycki)
- William Szekspir, Hamlet
- Juliusz Słowacki, Kordian
- realistyczna lub naturalistyczna powieść europejska (Honoré de Balzac, Ojciec Goriot lub Charles Dickens, Klub Pickwicka, lub Mikołaj Gogol, Martwe dusze, lub Gustaw Flaubert, Pani Bovary)
- Franz Kafka, Proces (fragmenty)
- Michaił Bułhakow, Mistrz i Małgorzata
- Stanisław Ignacy Witkiewicz, Szewcy
- Bruno Schulz, wybrane opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe
- Tadeusz Konwicki, Mała Apokalipsa
- Janusz Głowacki, Antygona w Nowym Jorku
- Sławomir Mrożek, wybrane opowiadanie
- wybrany esej Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, Zbigniewa Herberta
Tematy maturalne z języka polskiego na poziomie rozszerzonym – arkusze CKE
Poniżej znajdują się tematy wypracowań z języka polskiego na poziomie rozszerzonym pochodzące z arkuszy egzaminacyjnych, diagnostycznych i pokazowych CKE. Tematy zostały ułożone chronologicznie i zachowują oryginalne brzmienie.
Temat 1 [1]
Gry z historią. Opowieść o przeszłości w dziełach literatury polskiej. Omów tematy, problemy, sposoby kreowania świata przedstawionego.
W pracy odwołaj się do:
- wybranej lektury obowiązkowej
- utworów literackich z dwóch różnych epok
- wybranego kontekstu.
Temat 2 [2]
Kształtowanie własnej tożsamości […] wiąże się z poczuciem odkrywania „ja” i własnego miejsca na świecie, poczuciem bycia całością oraz tworzeniem fundamentów do dalszego rozwoju. Poszukiwanie tożsamości jest jednym z najistotniejszych i najtrudniejszych zadań w ciągu całego życia człowieka. To, kim się czujemy, z jakimi wartościami się utożsamiamy, wpływa na nasze wybory życiowe, pełnione funkcje w społeczeństwie, wchodzenie w nowe role i determinuje naszą przyszłość. (Mirosław Babiarz, Paweł Garbuzik)
Tożsamość jednostki. Rozważ, jaką rolę w fabule dzieła literackiego pełni kreacja bohatera literackiego. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Mirosława Babiarza oraz Pawła Garbuzika.
W pracy odwołaj się do:
- Hamleta Williama Szekspira
- utworów literackich z dwóch różnych epok
- wybranego kontekstu.
Temat 3 [3]
Rozważ, jak konwencja groteskowa wykorzystana w utworze wpływa na jego przesłanie.
W pracy odwołaj się do:
- „Szewców” Stanisława Ignacego Witkiewicza
- utworów literackich z dwóch różnych epok
- wybranego kontekstu.
Temat 4 [4]
„Analiza czasu w utworach epickich najczęściej obejmuje napięcie między czasem narracji a czasem fabuły, rozpiętość i sposób łączenia scen w ramach czasu akcji, a także wszelkie odniesienia fabuły/akcji do kontekstu historycznego. Ale nie tylko następstwo zdarzeń mówi o przebiegu czasu – także zmiana obrazowania, perspektywy […] albo też przywołanie minionych, nieaktualnych dziś nazw czy form językowych”. (Dorota Korwin-Piotrowska)
Rozważ, jaką rolę w utworze literackim pełni konstrukcja czasu. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Doroty Korwin-Piotrowskiej.
W pracy odwołaj się do:
- wybranej lektury obowiązkowej
- utworów literackich z dwóch różnych epok
- wybranego kontekstu.
Temat 5 [5]
Realizm i fantastyka. Rozważ, jaką funkcję pełni przenikanie się konwencji realistycznej i konwencji fantastycznej w tym samym utworze literackim.
W pracy odwołaj się do:
- wybranej lektury obowiązkowej
- innych utworów literackich z dwóch różnych epok
- wybranego kontekstu.
Temat 6 [6]
Doceniamy wielkość dokonań starożytnych intelektualistów i twórców, naśladujemy ich dzieła […], ale starożytnych nie przerośliśmy, przetwarzamy tylko to, co przekazała nam tradycja. (Maria Wichowa)
Rozważ sposoby nawiązywania do tradycji antycznej i biblijnej w literaturze oraz funkcje tych nawiązań. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Marii Wichowej.
W pracy odwołaj się do:
- Małej Apokalipsy Tadeusza Konwickiego
- innych utworów literackich z dwóch różnych epok
- wybranego kontekstu.
Temat 7 [7]
Rozważ, jakie są sposoby i funkcje ukazywania świata nadrealistycznego w literaturze.
W pracy odwołaj się do:
- wybranej lektury obowiązkowej
- innych utworów literackich z dwóch różnych epok
- wybranego kontekstu.
Temat 8 [8]
Rozważ, w jaki sposób w utworach literackich dokonuje się i czemu służy mitologizacja świata przedstawionego.
W pracy odwołaj się do:
- Nocy listopadowej Stanisława Wyspiańskiego
- innych utworów literackich z dwóch różnych epok
- wybranego kontekstu.
Temat 9 [9]
Synkretyzm w literaturze i jego rola w utworach literackich.
W pracy odwołaj się do:
- lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego
- innych utworów literackich z dwóch różnych epok
- wybranego kontekstu.
Temat 10 [10]
Jak w utworach literackich kreowana jest przestrzeń i jaka jest funkcja takiej kreacji w danym utworze?
W pracy odwołaj się do:
- wybranego opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe Brunona Schulza
- innych utworów literackich z dwóch różnych epok
- wybranego kontekstu.
Temat 11 [11]
Rozważ, jakie są sposoby i funkcje ukazywania świata nadrealistycznego w literaturze.
W pracy odwołaj się do:
- wybranej lektury obowiązkowej
- innych utworów literackich
- wybranego kontekstu.
Temat 12 [12]
Rozważ, w jaki sposób w utworach literackich dokonuje się i czemu służy mitologizacja świata przedstawionego.
W pracy odwołaj się do:
- wybranego opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe Brunona Schulza
- innych utworów literackich
- wybranego kontekstu.
Temat 13 [13]
Konwencja symboliczna w utworze literackim a założenia programowe epoki literackiej.
W pracy odwołaj się do:
- lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach od 3. do 6. tego arkusza egzaminacyjnego
- innych utworów literackich
- wybranego kontekstu.
Temat 14 [14]
„Tylko śmiech nie zna szacunku dla wszystkich tabu, […] tylko poczucie komizmu daje nam siłę zniesienia tragedii egzystencji”. (Eugène Ionesco)
Komizm w kreacji świata przedstawionego w utworze literackim i funkcje komizmu w tworzeniu znaczeń tego utworu. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Eugène’a Ionesco.
W pracy odwołaj się do:
- „Szewców” Stanisława Ignacego Witkiewicza
- innych utworów literackich
- wybranego kontekstu.
Temat 15 [15]
Każdy tekst słowny sytuuje się w polu innych tekstów, naśladując je, przekształcając.
Na podstawie: Słownik terminów literackich, red. Janusz Sławiński, Wrocław 2002.
Na czym mogą polegać relacje między tekstami i jakie mogą być funkcje tych relacji w danym utworze literackim? Punktem wyjścia do rozważań uczyń powyższy cytat.
W pracy odwołaj się do:
- Antygony w Nowym Jorku Janusza Głowackiego
- innych utworów literackich
- wybranego kontekstu.
Temat 16 [16]
Konwencja oniryczna jako sposób kreowania świata przedstawionego i jej funkcja w tworzeniu znaczeń w danym utworze literackim.
W pracy odwołaj się do:
- lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego
- innych utworów literackich
- wybranego kontekstu.
Temat 17 [17]
Tak łatwo i tak bardzo przyzwyczajamy się do tego, co stale słyszymy lub oglądamy, że nieraz dopiero groteskowe udziwnienie rzeczywistości otwiera nam oczy.
Na podstawie: Stefan Garczyński, Anatomia komizmu, Poznań 1989.
Kreowanie świata przedstawionego za pomocą groteski i funkcja tego zabiegu w danym utworze literackim. Punktem wyjścia do rozważań uczyń powyższy cytat.
W pracy odwołaj się do:
- Mistrza i Małgorzaty Michaiła Bułhakowa
- innych utworów literackich
- wybranego kontekstu.
Temat 18 [18]
Demitologizacja jako sposób kreowania świata przedstawionego i jej funkcja w tworzeniu znaczeń w danym utworze literackim.
W pracy odwołaj się do:
- lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego
- innych utworów literackich
- wybranego kontekstu.
Temat 19 [19]
Konwencja nadrealistyczna w utworze literackim a założenia programowe epoki literackiej.
W pracy odwołaj się do:
- lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego
- innych utworów literackich
- wybranego kontekstu.
Temat 20 [20]
Sposoby kreowania zbiorowości jako bohatera literackiego i funkcje takiej kreacji w tworzeniu znaczeń danego utworu.
W pracy odwołaj się do:
- Szewców Stanisława Ignacego Witkiewicza
- innych utworów literackich
- wybranego kontekstu.
Tematy z Informatora CKE – język polski, poziom rozszerzony
Poniższe przykładowe tematy wypracowań pochodzą z Informatora CKE dotyczącego egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym.
Temat 1 [21]
Żadne dzieło nie powstaje w kulturowej próżni.
Rozważ, jaką rolę w literaturze pełni aluzja.
W pracy odwołaj się do:
- lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na początku arkusza egzaminacyjnego
- innych utworów literackich
- wybranego kontekstu.
Temat 2 [22]
Parabola […] niesie w sobie uniwersalną, ponadczasową wykładnię praw moralnych, filozoficznych, religijnych, politycznych bądź innych, związanych z sytuacją egzystencjalną człowieka. […] Charakterystyczną cechą parabolicznego dzieła literackiego jest jego dwupoziomowość wymagająca od czytelnika dojrzałej i rozbudowanej interpretacji – w innym bowiem wypadku dzieło pozostanie odczytane w sposób literalny, uproszczony i nie odsłoni swego ukrytego i nadrzędnego sensu. (Słownik gatunków literackich)
Rozważ, jaką rolę pełni paraboliczność w kreacji świata przedstawionego w literaturze. Punktem wyjścia rozważań uczyń przywołaną definicję.
W pracy odwołaj się do:
- lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na początku arkusza egzaminacyjnego
- innych utworów literackich
- wybranego kontekstu.
Temat 3 [23]
Między utopią a antyutopią.
Punktem wyjścia swoich rozważań o literackich obrazach budowania idealnego świata uczyń Małą Apokalipsę Tadeusza Konwickiego.
W pracy odwołaj się do:
- Małej Apokalipsy Tadeusza Konwickiego
- innych utworów literackich
- wybranego kontekstu.
Temat 4 [24]
Oto są labirynty wnętrza, magazyny i spichrze rzeczy, oto są ciepłe jeszcze groby, próchno i mierzwa. Prastare historie. Siedem warstw, jak w dawnej Troi, korytarze, komory, skarbce. (Bruno Schulz, Wiosna)
Rozważ, jakie znaczenie dla odczytania sensu dzieła literackiego ma wykreowana w nim przestrzeń. Punktem wyjścia do rozważań uczyń cytowany fragment opowiadania Wiosna Brunona Schulza.
W pracy odwołaj się do:
- znanych Ci fragmentów Procesu Franza Kafki
- innych utworów literackich
- wybranego kontekstu.
Temat 5 [25]
Heroizacja i deheroizacja bohatera literackiego.
Rozważ, jakie funkcje pełnią heroizacja i deheroizacja w kreacji bohatera literackiego.
W pracy odwołaj się do:
- Małej Apokalipsy Tadeusza Konwickiego
- innych utworów literackich
- wybranego kontekstu.
Temat 6 [26]
Autobiografizmu czy reprezentowanej przez pisarza postawy autobiograficznej w literaturze nie należy rozpatrywać w kategoriach dokumentalnego i szczegółowego odzwierciedlenia życia jednostki. Jest to raczej konwencja, która zależnie od kultury artystycznej i światopoglądu epoki, w różnym stopniu i w różny sposób dopuszcza do ujawnienia podmiotowego „ja”, posiadającego cechy autora, mniej lub bardziej zauważalne. (Edyta Dziewońska)
Rozważ, jaką rolę odgrywa autobiografizm w kreacji świata w dziełach literackich różnych epok. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Edyty Dziewońskiej.
W pracy odwołaj się do:
- lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na początku arkusza egzaminacyjnego
- innych utworów literackich
- wybranego kontekstu.
Prognozowane tematy maturalne – język polski, poziom rozszerzony
Poniższa lista nie pochodzi z CKE. Są to propozycje zagadnień do przygotowania wynikające z porównania dotychczasowych tematów z zakresem wymagań egzaminacyjnych.
- Jak literatura przedstawia wewnętrzne konflikty bohatera i jakie są ich konsekwencje?
- Jakie czynniki kształtują motywację bohaterów literackich i jakie mają konsekwencje dla wymowy utworu?
- Bohater kierujący się rozumem a bohater działający pod wpływem emocji – porównaj sposoby kreowania i funkcje takich postaci w literaturze.
- W jaki sposób styl wypowiedzi narratora wpływa na interpretację świata przedstawionego w utworze?
- Jak dobór środków językowych w literaturze wpływa na odbiór treści przez czytelnika?
- W jaki sposób perspektywa narracyjna wpływa na sposób przedstawienia rzeczywistości literackiej?
- Znaczenie narratora pierwszoosobowego i trzecioosobowego w kreowaniu świata przedstawionego.
- Jak literatura różnych epok odnosi się do uniwersalnych wartości moralnych i społecznych?
- Jak literatura wykorzystuje motywy i środki wyrazu znane z malarstwa, muzyki lub filmu?
- W jaki sposób literatura inspiruje inne sztuki i w jaki sposób inne sztuki oddziałują na literaturę?
Źródła tematów maturalnych
- Arkusz pokazowy CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 4 marca 2022 r., temat 1. ↩
- Arkusz pokazowy CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 4 marca 2022 r., temat 2. ↩
- Test diagnostyczny CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 15 grudnia 2022 r., temat 1. ↩
- Test diagnostyczny CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 15 grudnia 2022 r., temat 2. ↩
- Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin główny, 17 maja 2023 r., temat 1. ↩
- Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin główny, 17 maja 2023 r., temat 2. ↩
- Arkusz pokazowy CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 11 grudnia 2023 r., temat 1. ↩
- Arkusz pokazowy CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 11 grudnia 2023 r., temat 2. ↩
- Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin główny, 20 maja 2024 r., temat 1. ↩
- Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin główny, 20 maja 2024 r., temat 2. ↩
- Arkusz pokazowy CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 16 października 2024 r., temat 1. ↩
- Arkusz pokazowy CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 16 października 2024 r., temat 2. ↩
- Test diagnostyczny CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 17 grudnia 2024 r., temat 1. ↩
- Test diagnostyczny CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 17 grudnia 2024 r., temat 2. ↩
- Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin główny, 21 maja 2025 r., temat 1. ↩
- Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin główny, 21 maja 2025 r., temat 2. ↩
- Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin główny, 20 maja 2026 r., temat 1. ↩
- Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin główny, 20 maja 2026 r., temat 2. ↩
- Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin dodatkowy, 15 czerwca 2026 r., temat 1. ↩
- Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin dodatkowy, 15 czerwca 2026 r., temat 2. ↩
- Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego jako przedmiotu dodatkowego – poziom rozszerzony, przykładowy temat 1. ↩
- Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego jako przedmiotu dodatkowego – poziom rozszerzony, przykładowy temat 2. ↩
- Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego jako przedmiotu dodatkowego – poziom rozszerzony, przykładowy temat 3. ↩
- Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego jako przedmiotu dodatkowego – poziom rozszerzony, przykładowy temat 4. ↩
- Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego jako przedmiotu dodatkowego – poziom rozszerzony, przykładowy temat 5. ↩
- Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego jako przedmiotu dodatkowego – poziom rozszerzony, przykładowy temat 6. ↩
Zobacz też: Matura
Tematy maturalne z języka polskiego pochodzą z arkuszy egzaminacyjnych, diagnostycznych i pokazowych oraz Informatora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej (CKE).