jezyk

Język - Mowa - Mówienie

Różnice i relacje pomiędzy pojęciami: język, mowa, mówienie.

Sławomir Mrożek: Tango - didaskalia

Analiza didaskaliów w dramacie Mrożka pt. Tango.

Język mówiony a język pisany (oralność a piśmienność)

mówienie a pisanie

Język polski może występować w dwóch podstawowych wariantach: pisany i mówiony. W przestrzeni wirtualnej istnieją również elektroniczne warianty tych wariantów. Można doszukać się hybrydy języka pisanego i języka mówionego, która bywa określana jako język zapisany, pisemność elektroniczna itp. Pojawia się ona w czatach. Możliwa jest również oralność elektroniczna, raz nagrana wypowiedź mówiona może być wielokrotnie odtwarzana czym przypomina wypowiedź pisemną.

Jakie są różnice między językiem mówionym, a językiem pisanym (wypowiedzi mówione a wypowiedzi pisemne)? Pomiędzy pisaniem a mówieniem istnieją fundamentalne różnice.Podstawowym błędem szkolnym jest nie dostrzeganie różnic pomiędzy językiem mówionym a językiem pisanym. Pamiętanie o tym jest niezbędne do pisania dobrych wypracowań z języka polskiego (i innych języków także). Poniższa tabela wskazuje najważniejsze różnice, które nie pozwalają popełnić tego błędu.

Cechy jęz naturalnego

polisemią swoich wyrażeń, w swoim rozwoju podlega on powolnym, ale nieuchronnym zmianom, języki naturalne nie zostały świadomie stworzone przez ludzi

Dwoistość struktury języka:

język składa się z dwóch warstw, z elementów znaczących a także z elementów nie posiadających w sobie żadnego znaczenia jak dźwięki, czy litery, które jedynie reprezentują elementy znaczące w mowie czy piśmie.

Konwencjonalny charakter języka:

polega na tym, że jest on syst. znaków opartym na pewnego rodzaju umowie społ. (nienaturalny), jest on faktem społ. Jedn. z różnych społ. jęz. nie porozumieją się za pomocą jęz. nie znając konwencji panującej w drugim jęz. W języku występują też el. naturalne

Naturalne el. w języku

m-dzy kształtem fonicznym a treścią zachodzi zw przyczynowy. Można wyróżnić dwa rodzaje takich el: - w jednych kształt foniczny pozostaje w stosunku naśladownictwa do fragm rzeczywistości, do których się te elementy odnoszą (onomatop) - wymawiane w ten sposób, że ruchy artykulacyjne narządów mowy pozostają w zw z czynnościami fizjolog czł. W obu wypadkach punkt wyjścia jest naturalny, natomiast ostateczna forma takich el jest skonwencj.

Pochodzenie języków naturalnych

Problem pochodzenia języka ma dwa aspekty :

filogenetyczny,

czyli powstanie języka i jego kształtowanie się wraz z rozwojem ludzkości(znalazła odbicie w mitach i doktrynach religijnych, w pracach filozofów).

ontogenetyczny,

powstawanie języka u dzieci. Ontogenezą jęz. zajmuje się dziś ze psycholingwistyka.

Produktywność języka:

zdolność użytkownika języka do rozumienia i tworzenia nieskończonej ilości nowych zadań w sposób naturalny, bez świadomego stosowania reguł gramatycznych

Onomatopeiczna teoria mowy.

przyjmuje, że język powstał przez naśladowanie zjaw świata zewn za pomocą dźw mowy. Z czasem zw uległ zatarciu i przestał być odczuwalny, jednak jako rezultat takiej genezy, znak jęz w świadomości mówiących tworzy nierozerwalną całość z rzeczą przezeń określaną. Pierwszy zakładał to Heraklit z Efezu

Język Tanga Sławomira Mrożka

Na język dramatu składa się język bohaterów i język didaskaliów.  Język Tanga służy Mrożkowi do kreowania absurdu.

Kolejny przejaw sentymentalnej postawy oświeceniowego poety jakim był Franciszek Karpiński, czyli "Dumy i elegie" napisane w języku polskim.

W szkole na języku polskim poznaje się Franciszka Karpińskiego jako wybitnego przedstawiciela sentymentalizmu, czyli oświeceniowego nurtu zwiastującego nową epokę. Oto teksty, które w największym stopniu pozwalają na taką opinię.

Spis pochodzi ze strony:

Jędrzej Kitowicz Opis obyczajów

Opis obyczajów - tekst

Do Czytelnika

Lubo nic masz nic nowego pod słońcem, jako powiedział Salomon, jednakowoż rzeczy na świecie, odmieniając się ustawicznie według przepisanego im od Stwórcy prawa i za koleją jedne po drugich następując, nowymi być się zdają, chociaż już dawniej były.

Lekcja poświęcona modelowi komunikacji, językowi,piśmienności i innym podstawowym pojęciom wprowadzającym do nauki o komunikowaniu.

1. Szkoła: ZS nr 6 w Jastrzębiu Zdroju

2. Klasa: 1 LA, 1 C
3. Przedmiot: język polski

4. Prowadzący: Arkadiusz Żmij – stażysta

5. Program: Pamiętajcie o ogrodach

6. Temat lekcji: Komunikacja, werbalność, piśmienność, język...

Konspekt lekcji poświęcony refleksji nad biografią Kordiana i jego romantyczną przemianą.

1. Szkoła: ZS nr 6 w Jastrzębiu Zdroju

2. Klasa: II A

3. Przedmiot: język polski

4. Prowadzący: Arkadiusz Żmij – nauczyciel kontraktowy

5. Program: Między tekstami

6. Temat lekcji: Romantyczna biografia: od spiskowca do szaleńca

Ignacy Krasicki "Antymonachomachia"

To kolejny po "Monachomachii" poemat heroikomiczny, który w zamyśle krytyki mial być odwołaniem swego pierwozoru. Za sprawą geniuszu i odwagi autora w istocie rzeczy staje się jednak kolejnym ciosem wymierzonym w kler i bezlitośnie obnażającym słabości ówczesnego Kościoła. Niestety, o tym dziele na języku polskim już się raczej nie mówi, a szkoda...

PLAN ANTYMONACHOMACHII

PIEŚŃ PIERWSZA

PIEŚŃ DRUGA

PIEŚŃ TRZECIA

PIEŚŃ CZWARTA

PIEŚŃ PIĄTA

PIEŚŃ SZÓSTA

Spis pochodzi ze strony:
BIBLIOTEKA LITERATURY POLSKIEJ W INTERNECIE

Bajki Ignacego Krasickiego są idealnym przykładem klasycystycznego podejścia do tego gatunku na gruncie polskim. Doskonale realizują przepisy bajki oświeceniowej. Świetnie przy tym wykorzystują zwięzłość pokazując możliwości tkwiące w literackim języku polskim.

Spis pochodzi ze strony:
BIBLIOTEKA LITERATURY POLSKIEJ W INTERNECIE

Ignacy Krasicki "Monachomachia"

Ten (poznawany na jezyku polskim) oświeceniowy poemat heroikomiczny napisany przez XBW (Księcia Biskupa Warmińskiego) został wydrukowany wbrew woli autora (dlaczego? - przeczytaj, choć fragment, a bedzie to dla Ciebie oczywiste!) i stał sie przyczyną potężnej fali krytyki wobec Krasickiego (zmuszono go, by napisał kolejny tekst, w którym to wszystko odwoła, czyli Antymonchomachię. Jest on jednocześnie świadectwem otwartości oświeceniowych umysłów i gotowości do krytyki i naprawy nawet takiej instytucji jak Kościół...

Satyry napisane pzez Ignacego Krasickiego są przejawem cnotliwości ludzi oświecenia i ich gotowości do naprawy kraju, społeczeństwa oraz obyczajów. Warto pamiętać, że nigdy nie jest tu krytykowana jakaś konkretna osoba, lecz zjawisko, postawa, zwyczaj. Za uśmiechem zawsze kryje się tu gorzka rzeczywistość, z którą satyra walczy. Zdecydowanie te teksty przeznaczone są dla inteligentych czytelników potrafiących dostrzec ironię  kryjącą się za słowami poety. Śmialo można stwierdzić, że są to jedne z najlepszych satyr, jakie kiedykolwiek powstały w historii literatury pisanej w języku polskim.

• w języku odbijają się rysy kultury

• Początki językoznawstwa antropologicznego (Hamann, Humboldt) W systemie gramatycznym języka kryje się charakterystyczne dla danej społeczności widzenie świata. Humboldt wprowadził pojęcie wewnętrznej formy języka– jest ona specyficzne dla każdego języka, stanowi ekspresję ducha narodu.

• Teza Sapira-Whorfa: forma języka narzuca sposoby obserwacji i interpretacji otaczającego nas świata

• Na Humbolotta powołuje się współcz. szkoła niemiecka – w analizie słownictwa i odbijających się w nim wartości kulturowych społeczeństwa nim mówiącego.

• Struktura pól semantycznych poszczególnych języków zależy głównie od warunków życia i od wytworzonych w danej kulturze

• Proste słownictwo nie oznacza prostoty kultury

• język jest narzędziem kultury. jest „archiwum” kultury – utrwala to, co było i utrwala pewne wzorce

• poznawczej funkcja języka w stosunku do kultury

• Kultura i język są od siebie wzajemnie zależne

• oba pojęcia są przekazywane przez wychowanie, a nie dziedziczone biologicznie;

• są uniwersalne i tworzą uporządkowany system

Morsztyn Jan Andrzej Wybór wierszy

Teksty wierszy Jana Andrzeja Morsztyna

Oświeceniowa komedia Juliana Ursyna Niemcewicza "Powrót posła" nawiązuje do najlepszych tradycji klasycystycznej literatury poddając jednocześnie krytyce polskie społeczeństwo.

DO JAŚNIE WIELMOŻNEGO IMCI PANA STANISŁAWA NAŁĘCZ MAŁACHOWSKIEGO MARSZAŁKA SEJMOWEGO I KONFEDERACJI KOR. REFERENDARZA KORONNEGO

Jaśnie Wielmożny Mci Dobrodzieju!

Wpajać w umysły prawidła zdrowe i uczciwe, zachęcać do cnót publicznych i domowych - było pisma mojego celem. Komuż słusznie poświęcić je mogę, jak temu, który cnotą i stałością swoją publicznego i prywatnego życia stał się przykładem? Kiedy Rzeczpospolita była w poniżeniu, wśrzód powszechnego prawie zepsucia żyjąc nieskazitelnie, oczekiwałeś w smutku i tęsknocie powstania jej pory. Opatrzność przywiodła tę chwilę szczęśliwą, wnet serce, umysł, wszystkie duszy twej siły poświęciłeś usłudze publicznej. Trzeci rok, jak trzymasz styr obrad naszych; cnotliwe i rzetelne postępowanie twoje zjednało ci ufność najlepszego z królów, zjednało szacunek i wdzięczność wszystkich ludzi poczciwych. Bodajby Nieba, czuwające nad losami Rzeczypospolitej, dla dobra jej zachowały Cię jak najdłużej; bodajby i Tobie, i tyła rzadkimi przymiotami obdarzonemu godnemu Koledze twemu dodawały coraz nowych sił, ażebyście rozpoczęte dzieło postawienia Rzeczypospolitej rządną, szczęśliwą i poważaną do skutku przywieść mogli. Te są najgorętsze serca mojego życzenia, w szczęściu bowiem ojczyzny mojej i szczęście, i chlubę moją zakładam.

Jestem z winnym uszanowaniem Jaśnie Wielmożnego WMość Dobrodzieja

najniższym sługą
Julian Ursyn Niemcewicz
Poseł Inflancki

DO CZYTELNIKA

Ma to do siebie umysł człowieka, iż łatwiej daleko i uwagę swą zwraca, i korzyści odbiera z rzeczy, które pod postacią rozrywki uczą go i bawią, niż z takich, które surowym i nauczycielskim przepowiedane tonem, umysł jego bez odpoczynku wysilają i dręczą. Wady ludzkie, w całej swojej wystawione śmieszności, prędzej niejednego poprawiły, niż czytanie zgłębiających tychże wad filozoficznych traktatów. Śmieszność najstraszniejszą jest dla miłości własnej bronią i taka jest bojaźń onej, iż często kroć ludzie wolą być godni nagany, aniżeli śmiechu. Stąd sztuki teatralne, mające za cel poprawienie obyczajów, za pożyteczne uznane i we wszystkich oświeconych krajach zachęcane były.

W kraju wolnym, gdzie każdy obywatel składa cząstkę powszechnego rządu, nie tylko prywatnego życia obyczaje, ale zdrożne względem całości krajowej opinie prostować należy. Jest to rzeczą największej wagi: opinie te fałszywe lub prawdziwe, zdrożne lub łązsądne, stanowić będą o szczęściu lub nieszczęściu Rzeczypospolitej. Rad bym bardzo, żeby dowcipy, pełne zdrowych i rozsądnych prawideł, zatrudniały się tym widokiem. W piśmie, które na publiczność wydaję, usiłowały życzenia i chęci, ale nieudolność odepchnęła daleko od zamierzonego celu. Pracując około dzieła tego nie miałem na widoku osób, ale wady, przesądy i zdrożne obyczaje, pamiętny zawsze słów sławnego naszego poety :

Nigdy ja w szczególności nikomu nie łaję,
Czołem biję osobom, ganię obyczaje.

Pewien jestem, że charaktery osób najśmieszniejszych w komedii mojej, jakimi są Szarmancki, Starosta i Starościna nie znajdują się zupełnie takie w kraju naszym, lecz trzeba było zebrać znajdować się mogące błędy i śmieszne zwyczaje i umieścić je w jednej osobie, ażeby wady jej tym wydatniejszymi i bijącymi w oczy uczynić; ażeby czytający i patrzący tym więcej nabierali wstrętu do tego, co jest złym i nieprzyzwoitym, tym więcej naśladowali to, co jest dobrym i pożytecznym.

Taki był mój zamiar: umysły nieuprzedzone niechaj mię sądzą, przez wzgląd na dobre chęci niech nieudolności przebaczą.

PRZEDMOWA DO DRUGIEJ EDYCJI

Publiczność raczyła przyjąć komedię tę z dobrocią i łaskawością, które mię do łez rozrzewniły; przepuściwszy błędom dzieła, wzgląd miała na chęci piszącego: te że były najczystsze, zaręczyć mogę i do tej jednej zalety przyznaję się śmiele. Nie chwaliłem - tylko to, co jest przykładnym, dobrym, pożytecznym; ganiłem, co w publicznym lub prywatnym życiu staje nieprzyzwoitym, złym i szkodliwym - tych trzymając się prawideł, sądzę, żem ani obyczajów obraził, ani przeciw prawom wykroczył.

Zatrudnionemu publicznym urzędem czas nie pozwolił poprawić tej drugiej edycji; wolniejsze życia mego chwile poświęcę pracy, w której użytek publiczny będzie mi zawsze na celu - od tego żadne nie odstręczą mię prześladowania. Wiele mi jeszcze pracować zostaje, póki nie usprawiedliwię i nie zasłużę choć po części na te łaskawe względy, które mi publikum okazać raczyło i które ja przyjmuję raczej jak zachęcenie, nie zaś jak zasłużoną już nadgrodę.

Tekst pochodzi ze strony: