jezyk

Jan Potocki "Rękopis znaleziony w Saragossie"

Przedmowa

Jako oficer wojsk francuskich uczestniczyłem w oblężeniu Saragossy. W kilka dni po zdobyciu miasta, zapuściwszy się w dość odległą dzielnicę, zwróciłem uwagę na niewielki, ładnie zbudowany domek, którego, jak mi się zrazu zdawało, Francuzi nie zdążyli jeszcze splądrować.

Zdjęty ciekawością, zbliżyłem się i zastukałem w drzwi. Okazało się, że nie są zamknięte, pchnąłem je więc lekko i wszedłem do środka. Wołałem, szukałem - nie znalazłem nikogo. Odniosłem wrażenie, że wnętrze ogołocone jest z cenniejszych przedmiotów;

na stołach i w szafach pozostały jedynie błahe drobiazgi. Tylko na podłodze, w kącie, zauważyłem kilka zapisanych zeszytów. Przejrzałem ich zawartość. Był to rękopis hiszpański; jakkolwiek bardzo słabo znałem ten język, to przecież zdołałem pojąć, żem znalazł rzecz zajmującą: rękopis zawierał historie o kabalistach, zbójcach i upiorach. Lektura niezwykłych opowieści zdała mi się nader stosowną dla oderwania umysłu od trudów wojennej wyprawy. Osądziwszy, że rękopis utracił na zawsze prawowitego właściciela, bez wahania wziąłem go ze sobą.

Po pewnym czasie zmuszeni byliśmy opuścić Saragossę. Nieszczęściem znalazłem się z dala od głównego korpusu armii i wraz z moim oddziałem wpadłem w ręce nieprzyjaciela. Mniemałem, że wybiła moja ostatnia godzina. Gdy dotarliśmy tam, dokąd nas prowadzono, Hiszpanie zaczęli odbierać nam nasze rzeczy. Prosiłem o pozwolenie zatrzymania jednego tylko przedmiotu, który zresztą nie mógł przedstawiać dla nich żadnej wartości, a mianowicie znalezionego przeze mnie rękopisu. Początkowo robili mi niejakie trudności, na koniec zwrócili się o radę do kapitana. Ten, rzuciwszy okiem na zeszyty, osobiście mi podziękował za ocalenie dzieła; do którego przywiązywał wielką wagę, rękopis bowiem zawierał historię jednego z jego przodków. Wyjaśniłem, w jaki sposób wszedłem w posiadanie cennych zeszytów. Hiszpan wziął mnie do swej kwatery, dobrze się ze mną obchodził i zatrzymał na dłuższy pobyt. Uproszony przeze mnie, tłumaczył rękopis na język francuski, ja zaś wiernie zapisywałem jego słowa.

Dzień pierwszy

Dzień drugi

Dzień trzeci

Dzień czwarty

Dzień piąty

Dzień szósty

Dzień siódmy

Dzień ósmy

Dzień dziewiąty

Dzień dziesiąty

Dzień jedenasty

Dzień dwunasty

Dzień trzynasty

Dzień czternasty

Dzień piętnasty

Dzień szesnasty

Dzień siedemnasty

Dzień osiemnasty

Dzień dziewiętnasty

Dzień dwudziesty

Dzień dwudziestypierwszy

Dzień dwudziesty drugi

Dzień dwudziedziesty trzeci

Dzień dwudziesty czwarty

Dzień dwudziesty piąty

Dzień dwudziesty szósty

Dzień dwudziesty siódmy

Dzień dwudziesty ósmy

Dzień dwudziesty dziewiąty

Dzień trzydziesty

Dzień trzydziesty pierwszy

Dzień trzydziesty drugi

Dzień trzydziesty trzeci

Dzień trzydziesty czwarty

Dzień trzydziesty piąty

Dzień trzydziesty szósty

Dzień trzydziesty siódmy

Dzień trzydziesty ósmy

Dzień trzydziesty dziewiąty

Dzień czterdziesty

Dzień czterdziesty pierwszy

Dzień czterdziesty drugi

Dzień czterdziesty trzeci

Dzień czterdziesty czwarty

Dzień czterdziesty piąty

Dzień czterdziesty szósty

Dzień czterdziesty siódmy

Dzień czterdziesty ósmy

Dzień czterdziesty dziewiąty

Dzień pięćdziesiąty

Dzień pięćdziesiąty pierwszy

Dzień pięćdziesiąty drugi

Dzień pięćdziesiąty trzeci

Dzień pięćdziesiąty czwarty

Dzień pięćdziesiąty piąty

Dzień pięćdziesiąty szósty

Dzień pięćdziesiąty siódmy

Dzień pięćdziesiąty ósmy

Dzień pięćdziesiąty dziewiąty

Dzień sześćdziesiąty

Dzień sześćdziesiąty pierwszy

Dzień sześćdziesiąty drugi

Dzień sześćdziesiąty trzeci

Dzień sześćdziesiąty czwarty

Dzień sześćdziesiąty piąty

Dzień sześćdziesiąty szósty

Zakończenie

Dnia 20 czerwca roku 1739 przybyłem do Madrytu. Nazajutrz po moim przyjeździe otrzymałem od braci Moro Ust z czarną pieczątką, zapowiadający mi jakiś nieszczęsny wypadek. W istocie, dowiedziałem się z niego, że ojciec mój umarł tknięty apopleksją, matka zaś, wydzierżawiwszy posiadłość naszą, Worden, oddaliła się do jednego z klasztorów brukselskich, gdzie chciała spokojnie żyć ze swego dożywocia.

W dzień potem sam Moro przyszedł do mnie, zalecając mi jak najściślejsze dochowanie tajemnicy.

- Dotąd - rzekł - znasz senor tylko pewną część naszych tajemnic, ale wkrótce dowiesz się o wszystkim. W obecnej chwili wszyscy wtajemniczeni zajmują się umieszczaniem swoich funduszów po rozmaitych krajach i gdyby którykolwiek z nich stracił je nieszczęsnym wypadkiem, wówczas wszyscy przybylibyśmy mu na pomoc. Senor miałeś stryja w Indiach, który umarł, nie zostawiwszy ci prawie nic. Puściłem pogłoskę, że odziedziczyłeś znaczny spadek, ażeby nikt nie dziwił się twoim nagłym bogactwom. Trzeba będzie zakupić majątki w Brabancji, w Hiszpanii, a nawet w Ameryce; pozwolisz, że ja się tym zajmę. Co się tyczy ciebie, senor, znam twoją odwagę i nie wątpię, że wsiądziesz na okręt św. Zachariasza, który odpływa z posiłkami do Cartageny, zagrożonej przez admirała Vernona. Ministerium angielskie wcale nie pragnie wojny, opinia publiczna usilnie je tylko do niej skłania. Pokój jednak jest bliski i jeżeli opuścisz tę sposobność przypatrzenia się wojnie, zapewne drugiej tak łatwo nie znajdziesz.

Zamiar, przedstawiany mi przez Mora, był już od dawna ułożony przez moich opiekunów. Wsiadłem na okręt z moją rotą, która wchodziła w skład batalionu wybranego z różnych pułków. Podróż udała nam się pomyślnie; przybyliśmy w sam czas i zamknęliśmy się w twierdzy z mężnym Eslavą. Anglicy odstąpili od oblężenia i roku 1740, w miesiącu marcu, powróciłem do Madrytu.

Będąc raz na służbie u dworu, spostrzegłem śród orszaku królowej młodą kobietę, w której natychmiast poznałem Rebekę. Powiedziano mi, że jest to pewna księżniczka z Tunisu, która dla przejścia na naszą wiarę uciekła, z własnego kraju. Król trzymał ją do chrztu i nadał tytuł księżniczki Alpuhary, po czym książę Velasquez zażądał jej ręki. Rebeka spostrzegła, że mi o niej mówiono, rzuciła mi więc spojrzenie błagające, abym dochował tajemnicy.

Następnie dwór przeniósł się do San Ildefonso, ja zaś z moją rotą stanąłem na kwaterze w Toledo.

Nająłem dom w ciasnej uliczce, niedaleko rynku. Naprzeciwko mnie mieszkały dwie kobiety, z których każda miała dziecko, mężowie zaś ich, jak utrzymywano, oficerowie marynarki, znajdowali się wówczas na morzu. Kobiety te żyły w zupełnym odosobnieniu i zdawały się wyłącznie zajmować swymi dziećmi, które w istocie piękne były jak aniołki. Przez cały dzień obie matki kołysały je tylko, kąpały, ubierały i karmiły. Wzruszający widok macierzyńskiego przywiązania tak dalece mnie zajmował, że nie mogłem oderwać się od okna. Wprawdzie powodowała mną i ciekawość, rad bym bowiem przypatrzyć się twarzom moich sąsiadek, ale zawsze pilnie je zasłaniały.

Tak upłynęło dwa tygodnie. Pokój wychodzący na ulicę należał do dzieci i kobiety w nim nie jadały, pewnego jednak wieczora spostrzegłem, że nakrywano w nim stół i przygotowywano niby jakąś uroczystość.

Przy końcu stołu stało obszerne krzesło, ozdobione wieńcem z kwiatów, oznaczało miejsce króla tej uroczystości; po obu stronach postawiono wysokie

stołki, na których posadzono dzieci. Następnie przyszły moje sąsiadki i skinieniem rąk zaczęły prosić mnie, abym je odwiedził. Wahałem się, nie wiedząc co mam począć, gdy wtem odsłoniły zasłony i po-znałem Eminę i Zibeldę. Przepędziłem z nimi sześć miesięcy.

Tymczasem sankcja pragmatyczna i spory o dziedzictwo Karola VI zapaliły w Europie wojnę, w której niebawem i Hiszpania czynny przyjęła udział. Opuściłem więc moje kuzynki i poszedłem na adiutanta do infanta don Filipa. Przez cały czas wojny zostawałem przy boku tego księcia, po zawarciu zaś pokoju mianowano mnie pułkownikiem.

Byliśmy we Włoszech. Komisant domu braci Moro przybył do Parmy dla ściągnięcia niektórych funduszów i uporządkowania pieniężnych spraw tego księstwa. Pewnej nocy człowiek ten przyszedł do mnie i tajemniczo oświadczył, że z niecierpliwością oczekiwano mnie w zamku Uzedy i że powinienem natychmiast wybrać się w podróż. Przy tych słowach wskazał mi zarazem jednego z wtajemniczonych, którego miałem spotkać w Maladze.

Pożegnałem infanta, w Livorno wsiadłem na okręt i po dziesięciu dniach żeglugi przybyłem do Malagi. Wzmiankowany człowiek, uprzedzony o moim przybyciu, czekał już na mnie w przystani. Tego samego dnia wyjechaliśmy i nazajutrz stanęliśmy w zamku Uzedy.

Zastałem tam liczne zgromadzenie: naprzód szejka. córkę jego Rebekę, Velasqueza, kabalistę, Cygana z dwiema córkami i zięciami, trzech braci Zotów. mniemanego opętańca, wreszcie kilkunastu mahometan z trzech wtajemniczonych rodzin. Szejk oznajmił, że ponieważ zebraliśmy się wszyscy, natychmiast zatem udamy się do podziemia.

W istocie, jak tylko noc zapadła, wyruszyliśmy w drogę i przybyliśmy o świcie. Zeszliśmy do podziemia i przez jakiś czas oddaliśmy się spoczynkowi. Następnie szejk zgromadził nas razem i tymi słowy odezwał się, powtarzając to samo po arabsku do wiadomości mahometan:

- Kopalnie złota, które od tysiąca blisko lat stanowiły, że tak powiem, majątek naszej rodziny, zdawały się niewyczerpane. W tym to przekonaniu przodkowie nasi postanowili obrócić dobyte z nich złoto na rozszerzenie islamu, zwłaszcza zaś wyznania Alego. Byli oni jedynie przechowywaczami tego skarbu, którego straż kosztowała ich tyle trudów i zabiegów. Ja sam doznałem w mym życiu tysiące najokropniejszych niespokojności. Pragnąc raz wreszcie wyłamać się z obawy, która z każdym dniem stawała mi się nieznośniejsza, chciałem przekonać się, czy kopalnia jest rzeczywiście niewyczerpana. Przenurtowałem skałę w kilku miejscach i znalazłem, że żyła złota zewsząd dochodzi już końca. Senor Moro raczył zająć się obliczeniem pozostałych nam bogactw i ilości na każdego z nas przypadającej. Pokazało się z rachunku, że każdy z głównych spadkobierców otrzyma milion cekinów, współdziałacze zaś po pięćdziesiąt tysięcy. Wydobyto wszystko złoto i złożono je w oddalonej stąd jaskini. Naprzód zaprowadzę was do kopalni, gdzie przekonacie się o prawdzie słów moich; następnie każdy przystąpi do odebrania swojej części.

Zeszliśmy kręconymi schodkami., przybyliśmy do grobowca, stamtąd zaś do kopalni, którą w istocie znaleźliśmy zupełnie wyczerpaną. Szejk naglił nas do jak najśpieszniejszego powrotu. Stanąwszy na górze, usłyszeliśmy straszliwy wybuch. Szejk oznajmił nam, że materie palne wysadziły w powietrze całą cześć podziemia, z której tylko co wyszliśmy. Następnie udaliśmy się do jaskini, gdzie złożono resztę złota.

Afrykańczycy odebrali swoje części, Moro zaś podjął moją i wszystkich prawie Europejczyków.

Wróciłem do Madrytu i przedstawiłem się królowi, który przyjął mnie z niewypowiedzianą dobrocią. Zakupiłem znaczne posiadłości w Kastylii, mianowano mnie hrabią de Peńa Florida i zasiadłem pomiędzy pierwszymi kastylijskimi titulados. Przy moich bogactwach moje zasługi także nabrały większej wartości. W trzydziestym szóstym roku życia zostałem generałem.

Roku 1760 powierzono mi dowództwo nad eskadrą, z poleceniem zawarcia pokoju z państwami berberyjskimi. Popłynąłem naprzód do Tunisu, spodziewając się, że znajdę tam najmniej trudności i że przykład tego państwa inne za sobą pociągnie. Zarzuciłem kotwicę w przystani pod miastem i wysłałem oficera z oznajmieniem o moim przybyciu. Wiedziano już o tym w mieście i całą zatokę Goletta pokrywały strojne łodzie, które wraz z moim orszakiem miały mnie przewieźć do Tunisu.

Nazajutrz przedstawiono mnie dejowi. Był to dwudziestoletni młodzieniec zachwycającej postaci. Przyjęto mnie z wszelkimi honorami i otrzymałem zaproszenie na wieczór do zamku zwanego Manubą. Zaprowadzono mnie do odległej altany ogrodowej i drzwi za mną na klucz zamknięto. Otworzyły się tajemne drzwiczki. Dej wszedł, przykląkł na jedno kolano i pocałował mnie w rękę.

Drugie drzwiczki skrzypnęły i ujrzałem wchodzące trzy zasłonięte kobiety. Odrzuciły zasłony; poznałem Eminę i Zibeldę. Ta ostatnia prowadziła za rękę młodą dziewczynę, moją córkę. Emina była matką młodego deja. Nie będę opisywał, do jakiego stopnia obudziło się we mnie uczucie ojcowskiego przywiązania. Radość moją mąciła tylko myśl, że dzieci moje wyznają wiarę nieprzyjazną mojej. Dałem poznać bolesne to uczucie.

Dej wyznał mi, że mocno jest przywiązany do swojej religii, że jednak siostra jego, Fatyma, wychowana przez niewolnicę Hiszpankę, w głębi duszy jsst chrześcijanką. Postanowiliśmy, że córka moja przesiedli się do Hiszpanii, przyjmie tam chrzest i zostanie moją dziedziczką.

Wszystko to stało się w przeciągu roku. Król raczył trzymać Fatymę do chrztu i nadał jej tytuł księżniczki Oranu. Następnego roku zaślubiła najstarszego syna Velasqueza i Rebeki, o dwa lata od niej młodszego.

Zapewniłem jej cały mój majątek, dowiódłszy, że nie mam bliskich krewnych po ojcu i że młoda Mauretanka, spokrewniona ze mną przez Gomelezów, jest jedyną moją spadkobierczynią. Chociaż jeszcze młody i w sile wieku, pomyślałem jednak o miejscu, które by mi pozwoliło zakosztować słodyczy spoczynku. Wielkorządztwo Saragossy było wolne, poprosiłem o nie i otrzymałem.

Podziękowawszy i pożegnawszy JKMośc, udałem się do braci Moro, prosząc o oddanie mi zapieczętowanego zwoju, który przed dwudziestu pięciu laty u nich złożyłem. Był to dziennik sześćdziesięciu sześciu początkowych dni mego pobytu w Hiszpanii.

Przepisałem go własną ręką i złożyłem w żelaznej szkatułce, gdzie go kiedyś znajdą moi spadkobiercy.

KONIEC

DODATEK

 

 

Spis i fragmenty tekstu pochodzą ze strony:

BIBLIOTEKA LITERATURY POLSKIEJ W INTERNECIE

Język jako system znaków – i co na to inne systemy?

Przykładowa rozprawka o języku jako systemie na tle innych systemów. Napisana na podstawie planu: Plan rozprawki o języku jako systemie znaków. Możesz znaleźć też jej streszczenie logiczne: Przykład. Streszczenie logiczne rozprawki o języku jako systemie znaków na tle innych systemów.

Czy można „powiedzieć” coś bez słów? Wysyłamy serduszko na czacie, podnosimy kciuk, zatrzymuje nas czerwone światło — od razu rozumiemy sens. To znaki, a język jest uporządkowanym, społecznym układem takich znaków i reguł ich łączenia, który pozwala tworzyć nieskończenie wiele wypowiedzi. W badaniach nad mową zwraca się uwagę, że wartość słowa wynika z jego miejsca w całym układzie: „drzewo” znaczy to, co znaczy, bo odróżnia się od „krzewu” czy „kwiatu”. Z tak rozumianego systemu wyrasta proste stwierdzenie: język jest najbogatszym i najbardziej elastycznym kodem, a inne systemy znaków go dopełniają.

O sensie wypowiedzi decydują reguły. Szyk, formy gramatyczne, zwyczaje językowe powodują, że „pies goni kota” to coś innego niż „kota goni pies”. Dzięki temu możemy mówić nie tylko o tym, co widzialne, ale też o sprawach abstrakcyjnych, jak sprawiedliwość czy ironia. System oparty na różnicach i zasadach pozwala przekształcać ograniczoną liczbę elementów (dźwięków, słów) w nieograniczoną liczbę znaczeń — i dlatego działa w każdej sytuacji komunikacyjnej, od krótkiej prośby po złożone rozumowanie.

Język spełnia wiele funkcji naraz. Umożliwia poznawanie i porządkowanie świata, wyraża emocje, utrzymuje kontakt, skłania do działania, a bywa także tworzywem sztuki. Im bogatsze słownictwo, tym subtelniejszy opis i precyzyjniejsze myślenie. Spróbuj opisać smak bez przymiotników albo przekonać kogoś do zmiany zdania bez trybu rozkazującego czy trybu przypuszczającego — szybko okaże się, że bez narzędzi, które daje język, perswazja i analiza stają się toporne.

W codzienności towarzyszą nam jednak także inne kody: znaki drogowe, piktogramy, gesty, sygnały dźwiękowe, alfabet Morse’a, zapisy nut i wzory chemiczne. Działają błyskawicznie, są czytelne ponad barierami językowymi, a niekiedy bardziej precyzyjne w swoim zakresie niż zwykły opis słowny. Kierowca nie potrzebuje zdania, by zareagować na trójkątny znak ostrzegawczy; muzyk od razu słyszy w głowie zapisany układ dźwięków. Te systemy sprawdzają się w sytuacjach, w których liczy się szybkość rozpoznania i jednoznaczność.

Mimo to mają ograniczenia. Piktogramy czy sygnały świetlne nie zbudują opowieści, nie oddadzą cieni ironii, nie poprowadzą wywodu. Same litery też „milczą”, jeśli nie złoży ich język w sensowną całość. W praktyce to on spina wszystko: wyjaśnia mem, który łączy obraz i podpis; nadaje znaczenie gestowi użytemu w odpowiednim kontekście; pozwala filmowi połączyć dźwięk, obraz i dialog w jedną narrację. Język jest tu silnikiem, a inne systemy — sprawnymi panelami sterowania.

Taka współpraca kodów ma wyraźne skutki. W świecie pośpiechu i wielojęzyczności rośnie rola prostych znaków, bo przyspieszają decyzje i ułatwiają orientację w przestrzeni. Jednocześnie to właśnie elastyczność języka sprawia, że potrafimy te znaki objaśniać, zestawiać, komentować i twórczo wykorzystywać. Z jednej strony więc potrzebujemy szybkich skrótów, z drugiej — narzędzia, które je scala i pozwala z nich budować sensy wyższego rzędu.

Wspólna konkluzja jest prosta: język stanowi najpojemniejszy i najbardziej podatny na twórcze użycie system znaków, a inne systemy są jego naturalnymi sprzymierzeńcami. Dzięki tej relacji komunikacja staje się skuteczna, bogata i ciekawa. Dla ucznia przekłada się to na dwie praktyczne umiejętności: rozwijanie słownictwa i sprawne „czytanie świata znaków”. Razem dają przewagę — w nauce, w pracy i w życiu codziennym.

 
Źródła:
– ZPE: „Język jako system znaków” (de Saussure: langue/parole), oraz „Język jako narzędzie porozumiewania się” (funkcja poznawcza). (https://zpe.gov.pl/a/przeczytaj/DqWM6FoX1)
– Nowa Era, Ponad słowami kl. 1, część 1: s. 48 (język jako system znaków umownych; inne systemy znaków), (https://flipbook.nowaera.pl/dokumenty/Flipbook/NOWE_Ponad_slowami-Jezyk_polski-Podrecznik_liceum_technikum[kl_1][cz_1][ZPiR][pr_2024]/index.html#p=49)
 

Henryk Rzewuski PAMIĄTKI PANA SEWERYNA SOPLICY CZEŚNIKA PARNAWSKIEGO

Juliusz Słowacki ANIOŁ OGNISTY - MÓJ ANIOŁ LEWY...

Anioł ognisty - mój anioł lewy

Poruszył dawną miłości strunę.

Z tobą! o! z tobą - gdzie białe mewy,

Z tobą - w pod śnieżną sybirską trunę,

Gdzie wiatry wyją tak jak hyjeny,

Tam gdzie ty pasasz na grobach reny.

Z grobowca mego rosną lilije,

Grób jako biała czara prześliczna -

Światło po nocy spod wieka bije

I dzwoni cicha dusza - muzyczna.

Ty każesz światłom onym zagasnąć,

Muzykom ustać - duchowi zasnąć...

Ty sama jedna na szafir święty

Modlisz się głośno - a z twego włosa,

Jedna za drugą, jak dyjamenty,

Gwiazdy modlitwy - lecą w niebiosa.

Juliusz Słowacki BENIOWSKI

Juliusz Słowacki GENEZIS Z DUCHA. MODLITWA

Dedykacje:

Temu, który nie słowami ani nauką - ale przyściem
swojém i zapowiedzeniem Sprawy Bożej - ducha mojego
z więzów cielesnych uwolnić się i przejrzeć w krainę
wiedzy dopmógł
Andrzejowi Towiańskiemu
niniejszy wyraz jako wywołaną z ducha mego odpowiedź
- i miarę wyrozumienia Sprawy Bożej
Ofiarowuję i poświęcam.

Narodu mego prosząc o uwagę dla człowieka, który słowa te-
że wszystko przez Ducha i dla Ducha stworzone jest,
wyrzekłszy... podobnie jak Kopernik, a więcej jeszcze, bo nie świat fizyczny
- ale świat wiedzy, na syntezie zatrzymał i postawił...

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Dzieło to
poświęcam Pułkownikowi
Kamieńskiemu,
bratu memu w Bogu,
który
z większą ode mnie mocą, polską i męczeńską, broni duchem
ostatnich szańców ducha... Sądzę, że Bóg go nie opuści - a ojczyzna
kiedyś cała uwielbi moc i piękność, którą okazał, jak prawdziwy wódz polski
- walcząc w ciemności - bez słońca nawet, które by zgon jego oświecić mogło.
A wy, o! Polacy, nie trwożcie się i nie rozpaczajcie,
a wierzcie, że ludzkość nie przez oszustwo kilku ludzi,
ale przez spokojne, a cierpieniem Bogu wydarte, powolne
rozwinięcie się prawdy postępuje; Sprawie Bożej więc
służąc trzeba przysiąc prawdzie - a sił dobyć z miłości.

GENEZIS Z DUCHA

Na skałach Oceanowych postawiłeś mię, Boże, abym przypomniał wiekowe dzieje ducha mojego, a jam się nagle uczuł w przeszłości Nieśmiertelnym, Synem Bożym, stwórcą widzialności i jednym z tych, którzy Ci miłość dobrowolną oddają na złotych słońc i gwiazd girlandach.

Albowiem duch mój przed początkiem stworzenia był wSłowie, aSłowo było w Tobie - ajambył w Słowie.

Fragmenty i spis pochodzą ze strony:

BIBLIOTEKA LITERATURY POLSKIEJ W INTERNECIE

Juliusz Słowacki HYMN

Smutno mi, Boże! - Dla mnie na zachodzie

Rozlałeś tęczę blasków promienistą;

Przede mną gasisz w lazurowéj wodzie

Gwiazdę ognistą...

Choć mi tak niebo ty złocisz i morze,

Smutno mi, Boże!

Jak puste kłosy, z podniesioną głową

Stoję rozkoszy próżen i dosytu...

Dla obcych ludzi mam twarz jednakową,

Ciszę błękitu.

Ale przed tobą głąb serca otworzę,

Smutno mi, Boże!

Jako na matki odejście się żali

Mała dziecina, tak ja płaczu bliski,

Patrząc na słońce, co mi rzuca z fali

Ostatnie błyski...

Choć wiem, że jutro błyśnie nowe zorze,

Smutno mi, Boże!

Dzisiaj, na wielkim morzu obłąkany,

Sto mil od brzegu i sto mil przed brzegiem,

Widziałem lotne w powietrzu bociany

Długim szeregiem.

Żem je znał kiedyś na polskim ugorze,

Smutno mi, Boże!

Żem często dumał nad mogiłą ludzi,

Żem prawie nie znał rodzinnego domu,

Żem był jak pielgrzym, co się w drodze trudzi

Przy blaskach gromu,

Że nie wiem, gdzie się w mogiłę położę,

Smutno mi, Boże!

Ty będziesz widział moje białe kości

W straż nie oddane kolumnowym czołom;

Alem jest jako człowiek, co zazdrości

Mogił popiołom...

Więc że mieć będę niespokojne łoże,

Smutno mi, Boże!

Kazano w kraju niewinnéj dziecinie

Modlić się za mnie co dzień... a ja przecie

Wiem, że mój okręt nie do kraju płynie,

Płynąc po świecie...

Więc, że modlitwa dziecka nic nie może,

Smutno mi, Boże!

Na tęczę blasków, którą tak ogromnie

Anieli twoi w siebie rozpostarli,

Nowi gdzieś ludzie w sto lat będą po mnie

Patrzący - marli.

Nim się przed moją nicością ukorzę,

Smutno mi, Boże!

Jan III Sobieski: Listy do Marysieńki

Teksty listów Jana III Sobieskiego

Sofiówka

Miła oku, a licznym rozżywiona płodem,

Witaj, kraino, mlekiem płynąca i miodem!

W twych łąkach wiatronogów rżące mnóstwo hasa;

Rozroślejsze czabany twe błonie wypasa.

Baran, którego twoje utuczyły zioła,

Ciężary chwostu jego nosić muszą koła.

Nasiona, twych wierzone bujności zagonów,

Pomnożeniem dochodzą babilońskich plonów.

Czernią się żyzne role; lecz bryły tej ziemi

Krwią przemokły, stłuszczone ciały podartemi.

Dotąd jeszcze, wieśniaczą grunt sochą rozjęty,

Zębce słoniów i perskie wykazuje szczęty.

W tych gonitwach, od obcych we śrzodku poznany,

Szesnaście potem razy kraj odmienił pany.

W nim najsroższe z Azyją potyczki Europy,

W nim z szlachtą wielokrotnie łamały się chłopy.

Przeszły więc niwy w stepy, a trawa bez kosy

Pokrewne Pytonowi mnożyła połosy.

W leciech niższych, otwartej acz nie było wojny,

Utrapiał Ukrainę pokój niespokojny.

To sieczowe nachody, to tauryckiej ordy

Zdradne zawsze nad karkiem strzały, spisy, kordy,

Dzicz wnętrzna, częsty rozruch i sąsiad niemiły

Majętniejszych opodal mięszkać niewoliły.

Dozorca się panoszył, a posiadacz grodu

Za łaskę swego cząstki przyjmował dochodu.

Katarzyna, przez czyny nieśmiertelna swoje,

Gdy zniosła Zaporoża i Krymu rozboje,

Odtąd dopiero każdy swojej pewien właści,

Pod zbrojnym żyje prawem wolny od napaści.

Wygnała barbarzyństwo rzeczy postać inna

I obfita ziemica jest, czym być powinna.

Ciągną ninie ku sobie te pola karmiące

Przez niegościnne morze korabiów tysiące.

Ordessa zmartwychwstała i wymienia złotem

Uroszony rolniczym owoc ziemi potem.

Skutkiem przezornych rządów, zaniedbane wioski

Na wzór się przekształcają angielski i włoski;

Zapomnianego niegdyś przystrojeniem kąta

Gromadny obywatel pilnie się zaprząta.

Kliknijaby przeczytać całość

Fragment tekstu pochodzi ze strony:

Wieża Babel – historia biblijna

Wieża Babel – plan wydarzeń, bohaterowie, motywy, konteksty i interpretacja. Nawiązania literackie i kulturowe pomagają utrwalić materiał do matury.

PIEŚŃ LEGIONÓW POLSKICH WE WŁOSZECH

Jeszcze Polska nie umarła,
Kiedy my żyjemy
Co nam obca moc wydarła,
Szablą odbijemy.

Marsz, marsz, Dąbrowski,
Do Polski z ziemi włoski
Za Twoim przewodem
Złączem się z narodem.

Jak Czarnecki do Poznania
Wracał się przez morze
Dla ojczyzny ratowania
Po szwedzkim rozbiorze.

Kliknijaby przeczytać całość

Fragment tekstu pochodzi ze strony:

Franciszek Zabłocki "Fircyk w zalotach"

DEDYKACJA

Do
Najjaśniejszego
STANISŁAWA AUGUSTA
KRÓLA POLSKIEGO
Wielkiego Książęcia Litewskiego etc.
PANA MIŁOŚCIWEGO

przy podaniu na posiedzenie czwartkowe tej komedii

ODA

Wpośrzód tylu spraw ważnych, wpośrzód starań tyla,
Które Cię zaprzątają, Najjaśniejszy Panie,
Godzi się chociaż jedna, odetchnieniu chwila,
Godzi się pracy, chociaż na moment, przerwanie.
Nadto się wiele trudzisz k'woli Twojej sławie;
Będziesz ją miał, choć oddasz chwilę i zabawie.

Wszak nie zawsze się Jowisz rządem świata trudzi;
Prace i troski jego lube dzielą wczasy.
Miał i on niegdyś krnąbrny dla się rodzaj ludzi,
Miewał do pokonania zuchwałe Gigasy;
Wrócił na koniec niebu pokój pożądany
I pierwszy przed wszystkimi sam spoczął niebiany.

Muzo, korzystaj z tych chwil! Bardzo trudno o nie,
Rzadko naszego Pana w spoczynku widzimy.
I teraz, gdy się zdaje bawić w miłych gronie,
Kto wie, jeśli nie myśli, że ma świat olbrzymy;
Że ta, co się w tysiącznych przemianach układa,
Nie przeto, że stłumiona, nie chce broić zdrada.

Muzo, przerwij te myśli Panu! Jego zdrowie
Bardzo długo dla polskiej potrzebne jest doli.
Życie wasze jest naszym, o dobrzy królowie!
Wątlić go nie do waszej zostawiono woli.
Gdzie wielkość duszy z cnotą, tam i pomoc nieba -
Masz je, Królu, troskliwych myśli mieć nie trzeba.

Ale skąd te podchlebne przyszły mi nadzieje,
Abym mądrość mógł bawić, skąd to zaufanie?
Nie przejdęż tym zuchwalstwem śmiałe Bryjareje?
Przez wzgląd chęci, śmiałości racz darować, Panie.
Wszak dał kto hekatombę, czy gołąbków parę,
Byle to czynił z serca, dobrą dał ofiarę.

I to mi tylko może służyć za obronę,
Że się ważę z tym błahym popisywać dziełem:
ODA DO STANISŁAWA AUGUSTA
Pióro moje przez Ciebie, Królu, zachęcone.
Wziąłem medal¹, przeto się samo zadłużyłem
I choć Ci teraźniejszą ofiaruję pracę -
Dar Twój wielki - w życiu się całym nie wypłacę!

Waszej Królewskiej Mości
Pana Mego Miłościwego

wierny poddany
Franciszek Zabłocki

Tekst pochodzi ze strony:

Mieczysław Zbijewski

Tytuń

Chociaż tytuń jest dość drogi

Jednak go chętnie kupuje

Że za móy grosz zarobiony

Dym wychodzi z mojey gęby

I Kopciuszek napełniony

Przerywa Wenery stęby.

Gniewem uzbrojone kości

ułagodzą swoje fale,

Kiedy tytuń dam dla gości

I faykę z nimi zapale.

Chociaż grają dość wesoło

I po basach czucha smyk,

Ja się obrocę raz w koło

I z fajeczki: pyk, pyk, pyk.

Gdy mię trapi ucisk srogi

Jednym pykiem go zatruje.

Nic mię tak nie kontentuje:

Ani kwiaty, ani bale;

Jak gdy faykę naładuje

I z uwagą sobie pale

Dopaląc, odléwam parę

Tę, którą mi dym naskłada:

A za tę szczèrą ofiarę

Coś mi na myśl zaraz wpada.

Że dym z gęby wypuszczony

Jest podobien życiu memu

A ten w wodę obrócony

Wskazuje ziemię każdemu.¹

1835 r. "Zbiór pamiątkowy"

Zobacz też:

quasinaukowy artykuł mu poświęcony

Bibliogrfia:

Szymon Zimorowic

Roksolanki, to jest ruskie panny

UKOCHANYM OBLUBIEŃCOM

Te kwiatki zbioru mego, na polach uszczknione...

DZIEWOSŁĄB

Owoż ja, HYMEN, do was, wdzięczni oblubieńcy,

Spis pochodzi ze strony:
BIBLIOTEKA LITERATURY POLSKIEJ W INTERNECIE