polski
polski
-
Spis tematów z kursu asertywności
-
Tematy maturalne - poziom rozszerzony - język polski
Język polski – tematy maturalne, poziom rozszerzony
Matura z języka polskiego – poziom rozszerzony. Tematy maturalne i lektury obowiązkowe w Formule 2023.
Utwory literackie na egzaminie
Lektury obowiązkowe – utwory epickie i dramatyczne w wypracowaniu
W arkuszu egzaminacyjnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym znajduje się zadanie rozszerzonej odpowiedzi (wypracowanie) sprawdzające znajomość treści i problematyki lektur obowiązkowych.
Zakres podstawowy
- Biblia, w tym fragmenty Księgi Rodzaju, Księgi Hioba, Księgi Koheleta, Księgi Psalmów, Apokalipsy św. Jana
- Jan Parandowski, Mitologia, cz. I Grecja
- Homer, Iliada (fragmenty)
- Sofokles, Antygona
- Lament świętokrzyski (fragmenty)
- Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (fragmenty)
- Pieśń o Rolandzie (fragmenty)
- William Szekspir, Makbet
- Molier, Skąpiec
- Ignacy Krasicki, wybrana satyra
- Adam Mickiewicz, wybrane ballady, w tym Romantyczność; Dziady cz. III
- Bolesław Prus, Lalka
- Henryk Sienkiewicz, Potop (fragmenty)
- Fiodor Dostojewski, Zbrodnia i kara
- Stanisław Wyspiański, Wesele
- Władysław Stanisław Reymont, Chłopi (fragmenty)
- Stefan Żeromski, Przedwiośnie
- Witold Gombrowicz, Ferdydurke (fragmenty)
- Tadeusz Borowski, Proszę państwa do gazu
- Gustaw Herling-Grudziński, Inny świat (fragmenty)
- Hanna Krall, Zdążyć przed Panem Bogiem
- Albert Camus, Dżuma
- George Orwell, Rok 1984
- Sławomir Mrożek, Tango
- Marek Nowakowski, Górą „Edek” (z tomu Prawo prerii)
- Andrzej Stasiuk, Miejsce (z tomu Opowieści galicyjskie)
- Olga Tokarczuk, Profesor Andrews w Warszawie (z tomu Gra na wielu bębenkach)
- Ryszard Kapuściński, Podróże z Herodotem (fragmenty)
- Ponadto z zakresu szkoły podstawowej: Ignacy Krasicki, bajki; Adam Mickiewicz, Dziady cz. II, Pan Tadeusz (księgi: I, II, IV, X, XI, XII); Aleksander Fredro, Zemsta; Juliusz Słowacki, Balladyna.
Zakres rozszerzony
- Homer, Odyseja (fragmenty)
- Dante Alighieri, Boska Komedia (fragmenty)
- Jan Kochanowski, Treny (jako cykl poetycki)
- William Szekspir, Hamlet
- Juliusz Słowacki, Kordian
- realistyczna lub naturalistyczna powieść europejska (Honoré de Balzac, Ojciec Goriot lub Charles Dickens, Klub Pickwicka, lub Mikołaj Gogol, Martwe dusze, lub Gustaw Flaubert, Pani Bovary)
- Franz Kafka, Proces (fragmenty)
- Michaił Bułhakow, Mistrz i Małgorzata
- Stanisław Ignacy Witkiewicz, Szewcy
- Bruno Schulz, wybrane opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe
- Tadeusz Konwicki, Mała Apokalipsa
- Janusz Głowacki, Antygona w Nowym Jorku
- Sławomir Mrożek, wybrane opowiadanie
- wybrany esej Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, Zbigniewa Herberta
Tematy maturalne z języka polskiego na poziomie rozszerzonym – arkusze CKE
Poniżej znajdują się tematy wypracowań z języka polskiego na poziomie rozszerzonym pochodzące z arkuszy egzaminacyjnych, diagnostycznych i pokazowych CKE. Tematy zostały ułożone chronologicznie i zachowują oryginalne brzmienie.
Temat 1 [1]
Gry z historią. Opowieść o przeszłości w dziełach literatury polskiej. Omów tematy, problemy, sposoby kreowania świata przedstawionego.
W pracy odwołaj się do:
- wybranej lektury obowiązkowej
- utworów literackich z dwóch różnych epok
- wybranego kontekstu.
Temat 2 [2]
Kształtowanie własnej tożsamości […] wiąże się z poczuciem odkrywania „ja” i własnego miejsca na świecie, poczuciem bycia całością oraz tworzeniem fundamentów do dalszego rozwoju. Poszukiwanie tożsamości jest jednym z najistotniejszych i najtrudniejszych zadań w ciągu całego życia człowieka. To, kim się czujemy, z jakimi wartościami się utożsamiamy, wpływa na nasze wybory życiowe, pełnione funkcje w społeczeństwie, wchodzenie w nowe role i determinuje naszą przyszłość. (Mirosław Babiarz, Paweł Garbuzik)
Tożsamość jednostki. Rozważ, jaką rolę w fabule dzieła literackiego pełni kreacja bohatera literackiego. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Mirosława Babiarza oraz Pawła Garbuzika.
W pracy odwołaj się do:
- Hamleta Williama Szekspira
- utworów literackich z dwóch różnych epok
- wybranego kontekstu.
Temat 3 [3]
Rozważ, jak konwencja groteskowa wykorzystana w utworze wpływa na jego przesłanie.
W pracy odwołaj się do:
- „Szewców” Stanisława Ignacego Witkiewicza
- utworów literackich z dwóch różnych epok
- wybranego kontekstu.
Temat 4 [4]
„Analiza czasu w utworach epickich najczęściej obejmuje napięcie między czasem narracji a czasem fabuły, rozpiętość i sposób łączenia scen w ramach czasu akcji, a także wszelkie odniesienia fabuły/akcji do kontekstu historycznego. Ale nie tylko następstwo zdarzeń mówi o przebiegu czasu – także zmiana obrazowania, perspektywy […] albo też przywołanie minionych, nieaktualnych dziś nazw czy form językowych”. (Dorota Korwin-Piotrowska)
Rozważ, jaką rolę w utworze literackim pełni konstrukcja czasu. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Doroty Korwin-Piotrowskiej.
W pracy odwołaj się do:
- wybranej lektury obowiązkowej
- utworów literackich z dwóch różnych epok
- wybranego kontekstu.
Temat 5 [5]
Realizm i fantastyka. Rozważ, jaką funkcję pełni przenikanie się konwencji realistycznej i konwencji fantastycznej w tym samym utworze literackim.
W pracy odwołaj się do:
- wybranej lektury obowiązkowej
- innych utworów literackich z dwóch różnych epok
- wybranego kontekstu.
Temat 6 [6]
Doceniamy wielkość dokonań starożytnych intelektualistów i twórców, naśladujemy ich dzieła […], ale starożytnych nie przerośliśmy, przetwarzamy tylko to, co przekazała nam tradycja. (Maria Wichowa)
Rozważ sposoby nawiązywania do tradycji antycznej i biblijnej w literaturze oraz funkcje tych nawiązań. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Marii Wichowej.
W pracy odwołaj się do:
- Małej Apokalipsy Tadeusza Konwickiego
- innych utworów literackich z dwóch różnych epok
- wybranego kontekstu.
Temat 7 [7]
Rozważ, jakie są sposoby i funkcje ukazywania świata nadrealistycznego w literaturze.
W pracy odwołaj się do:
- wybranej lektury obowiązkowej
- innych utworów literackich z dwóch różnych epok
- wybranego kontekstu.
Temat 8 [8]
Rozważ, w jaki sposób w utworach literackich dokonuje się i czemu służy mitologizacja świata przedstawionego.
W pracy odwołaj się do:
- Nocy listopadowej Stanisława Wyspiańskiego
- innych utworów literackich z dwóch różnych epok
- wybranego kontekstu.
Temat 9 [9]
Synkretyzm w literaturze i jego rola w utworach literackich.
W pracy odwołaj się do:
- lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego
- innych utworów literackich z dwóch różnych epok
- wybranego kontekstu.
Temat 10 [10]
Jak w utworach literackich kreowana jest przestrzeń i jaka jest funkcja takiej kreacji w danym utworze?
W pracy odwołaj się do:
- wybranego opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe Brunona Schulza
- innych utworów literackich z dwóch różnych epok
- wybranego kontekstu.
Temat 11 [11]
Rozważ, jakie są sposoby i funkcje ukazywania świata nadrealistycznego w literaturze.
W pracy odwołaj się do:
- wybranej lektury obowiązkowej
- innych utworów literackich
- wybranego kontekstu.
Temat 12 [12]
Rozważ, w jaki sposób w utworach literackich dokonuje się i czemu służy mitologizacja świata przedstawionego.
W pracy odwołaj się do:
- wybranego opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe Brunona Schulza
- innych utworów literackich
- wybranego kontekstu.
Temat 13 [13]
Konwencja symboliczna w utworze literackim a założenia programowe epoki literackiej.
W pracy odwołaj się do:
- lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach od 3. do 6. tego arkusza egzaminacyjnego
- innych utworów literackich
- wybranego kontekstu.
Temat 14 [14]
„Tylko śmiech nie zna szacunku dla wszystkich tabu, […] tylko poczucie komizmu daje nam siłę zniesienia tragedii egzystencji”. (Eugène Ionesco)
Komizm w kreacji świata przedstawionego w utworze literackim i funkcje komizmu w tworzeniu znaczeń tego utworu. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Eugène’a Ionesco.
W pracy odwołaj się do:
- „Szewców” Stanisława Ignacego Witkiewicza
- innych utworów literackich
- wybranego kontekstu.
Temat 15 [15]
Każdy tekst słowny sytuuje się w polu innych tekstów, naśladując je, przekształcając.
Na podstawie: Słownik terminów literackich, red. Janusz Sławiński, Wrocław 2002.Na czym mogą polegać relacje między tekstami i jakie mogą być funkcje tych relacji w danym utworze literackim? Punktem wyjścia do rozważań uczyń powyższy cytat.
W pracy odwołaj się do:
- Antygony w Nowym Jorku Janusza Głowackiego
- innych utworów literackich
- wybranego kontekstu.
Temat 16 [16]
Konwencja oniryczna jako sposób kreowania świata przedstawionego i jej funkcja w tworzeniu znaczeń w danym utworze literackim.
W pracy odwołaj się do:
- lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego
- innych utworów literackich
- wybranego kontekstu.
Temat 17 [17]
Tak łatwo i tak bardzo przyzwyczajamy się do tego, co stale słyszymy lub oglądamy, że nieraz dopiero groteskowe udziwnienie rzeczywistości otwiera nam oczy.
Na podstawie: Stefan Garczyński, Anatomia komizmu, Poznań 1989.Kreowanie świata przedstawionego za pomocą groteski i funkcja tego zabiegu w danym utworze literackim. Punktem wyjścia do rozważań uczyń powyższy cytat.
W pracy odwołaj się do:
- Mistrza i Małgorzaty Michaiła Bułhakowa
- innych utworów literackich
- wybranego kontekstu.
Temat 18 [18]
Demitologizacja jako sposób kreowania świata przedstawionego i jej funkcja w tworzeniu znaczeń w danym utworze literackim.
W pracy odwołaj się do:
- lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego
- innych utworów literackich
- wybranego kontekstu.
Temat 19 [19]
Konwencja nadrealistyczna w utworze literackim a założenia programowe epoki literackiej.
W pracy odwołaj się do:
- lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego
- innych utworów literackich
- wybranego kontekstu.
Temat 20 [20]
Sposoby kreowania zbiorowości jako bohatera literackiego i funkcje takiej kreacji w tworzeniu znaczeń danego utworu.
W pracy odwołaj się do:
- Szewców Stanisława Ignacego Witkiewicza
- innych utworów literackich
- wybranego kontekstu.
Tematy z Informatora CKE – język polski, poziom rozszerzony
Poniższe przykładowe tematy wypracowań pochodzą z Informatora CKE dotyczącego egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym.
Temat 1 [21]
Żadne dzieło nie powstaje w kulturowej próżni.
Rozważ, jaką rolę w literaturze pełni aluzja.
W pracy odwołaj się do:
- lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na początku arkusza egzaminacyjnego
- innych utworów literackich
- wybranego kontekstu.
Temat 2 [22]
Parabola […] niesie w sobie uniwersalną, ponadczasową wykładnię praw moralnych, filozoficznych, religijnych, politycznych bądź innych, związanych z sytuacją egzystencjalną człowieka. […] Charakterystyczną cechą parabolicznego dzieła literackiego jest jego dwupoziomowość wymagająca od czytelnika dojrzałej i rozbudowanej interpretacji – w innym bowiem wypadku dzieło pozostanie odczytane w sposób literalny, uproszczony i nie odsłoni swego ukrytego i nadrzędnego sensu. (Słownik gatunków literackich)
Rozważ, jaką rolę pełni paraboliczność w kreacji świata przedstawionego w literaturze. Punktem wyjścia rozważań uczyń przywołaną definicję.
W pracy odwołaj się do:
- lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na początku arkusza egzaminacyjnego
- innych utworów literackich
- wybranego kontekstu.
Temat 3 [23]
Między utopią a antyutopią.
Punktem wyjścia swoich rozważań o literackich obrazach budowania idealnego świata uczyń Małą Apokalipsę Tadeusza Konwickiego.
W pracy odwołaj się do:
- Małej Apokalipsy Tadeusza Konwickiego
- innych utworów literackich
- wybranego kontekstu.
Temat 4 [24]
Oto są labirynty wnętrza, magazyny i spichrze rzeczy, oto są ciepłe jeszcze groby, próchno i mierzwa. Prastare historie. Siedem warstw, jak w dawnej Troi, korytarze, komory, skarbce. (Bruno Schulz, Wiosna)
Rozważ, jakie znaczenie dla odczytania sensu dzieła literackiego ma wykreowana w nim przestrzeń. Punktem wyjścia do rozważań uczyń cytowany fragment opowiadania Wiosna Brunona Schulza.
W pracy odwołaj się do:
- znanych Ci fragmentów Procesu Franza Kafki
- innych utworów literackich
- wybranego kontekstu.
Temat 5 [25]
Heroizacja i deheroizacja bohatera literackiego.
Rozważ, jakie funkcje pełnią heroizacja i deheroizacja w kreacji bohatera literackiego.
W pracy odwołaj się do:
- Małej Apokalipsy Tadeusza Konwickiego
- innych utworów literackich
- wybranego kontekstu.
Temat 6 [26]
Autobiografizmu czy reprezentowanej przez pisarza postawy autobiograficznej w literaturze nie należy rozpatrywać w kategoriach dokumentalnego i szczegółowego odzwierciedlenia życia jednostki. Jest to raczej konwencja, która zależnie od kultury artystycznej i światopoglądu epoki, w różnym stopniu i w różny sposób dopuszcza do ujawnienia podmiotowego „ja”, posiadającego cechy autora, mniej lub bardziej zauważalne. (Edyta Dziewońska)
Rozważ, jaką rolę odgrywa autobiografizm w kreacji świata w dziełach literackich różnych epok. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Edyty Dziewońskiej.
W pracy odwołaj się do:
- lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na początku arkusza egzaminacyjnego
- innych utworów literackich
- wybranego kontekstu.
Prognozowane tematy maturalne – język polski, poziom rozszerzony
Poniższa lista nie pochodzi z CKE. Są to propozycje zagadnień do przygotowania wynikające z porównania dotychczasowych tematów z zakresem wymagań egzaminacyjnych.
- Jak literatura przedstawia wewnętrzne konflikty bohatera i jakie są ich konsekwencje?
- Jakie czynniki kształtują motywację bohaterów literackich i jakie mają konsekwencje dla wymowy utworu?
- Bohater kierujący się rozumem a bohater działający pod wpływem emocji – porównaj sposoby kreowania i funkcje takich postaci w literaturze.
- W jaki sposób styl wypowiedzi narratora wpływa na interpretację świata przedstawionego w utworze?
- Jak dobór środków językowych w literaturze wpływa na odbiór treści przez czytelnika?
- W jaki sposób perspektywa narracyjna wpływa na sposób przedstawienia rzeczywistości literackiej?
- Znaczenie narratora pierwszoosobowego i trzecioosobowego w kreowaniu świata przedstawionego.
- Jak literatura różnych epok odnosi się do uniwersalnych wartości moralnych i społecznych?
- Jak literatura wykorzystuje motywy i środki wyrazu znane z malarstwa, muzyki lub filmu?
- W jaki sposób literatura inspiruje inne sztuki i w jaki sposób inne sztuki oddziałują na literaturę?
Źródła tematów maturalnych
- Arkusz pokazowy CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 4 marca 2022 r., temat 1. ↩
- Arkusz pokazowy CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 4 marca 2022 r., temat 2. ↩
- Test diagnostyczny CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 15 grudnia 2022 r., temat 1. ↩
- Test diagnostyczny CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 15 grudnia 2022 r., temat 2. ↩
- Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin główny, 17 maja 2023 r., temat 1. ↩
- Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin główny, 17 maja 2023 r., temat 2. ↩
- Arkusz pokazowy CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 11 grudnia 2023 r., temat 1. ↩
- Arkusz pokazowy CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 11 grudnia 2023 r., temat 2. ↩
- Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin główny, 20 maja 2024 r., temat 1. ↩
- Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin główny, 20 maja 2024 r., temat 2. ↩
- Arkusz pokazowy CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 16 października 2024 r., temat 1. ↩
- Arkusz pokazowy CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 16 października 2024 r., temat 2. ↩
- Test diagnostyczny CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 17 grudnia 2024 r., temat 1. ↩
- Test diagnostyczny CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 17 grudnia 2024 r., temat 2. ↩
- Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin główny, 21 maja 2025 r., temat 1. ↩
- Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin główny, 21 maja 2025 r., temat 2. ↩
- Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin główny, 20 maja 2026 r., temat 1. ↩
- Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin główny, 20 maja 2026 r., temat 2. ↩
- Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin dodatkowy, 15 czerwca 2026 r., temat 1. ↩
- Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin dodatkowy, 15 czerwca 2026 r., temat 2. ↩
- Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego jako przedmiotu dodatkowego – poziom rozszerzony, przykładowy temat 1. ↩
- Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego jako przedmiotu dodatkowego – poziom rozszerzony, przykładowy temat 2. ↩
- Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego jako przedmiotu dodatkowego – poziom rozszerzony, przykładowy temat 3. ↩
- Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego jako przedmiotu dodatkowego – poziom rozszerzony, przykładowy temat 4. ↩
- Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego jako przedmiotu dodatkowego – poziom rozszerzony, przykładowy temat 5. ↩
- Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego jako przedmiotu dodatkowego – poziom rozszerzony, przykładowy temat 6. ↩
Zobacz też: Matura
Tematy maturalne z języka polskiego pochodzą z arkuszy egzaminacyjnych, diagnostycznych i pokazowych oraz Informatora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej (CKE).
-
Trembecki Stanisław - "Sofiówka"
Sofiówka
Miła oku, a licznym rozżywiona płodem,
Witaj, kraino, mlekiem płynąca i miodem!
W twych łąkach wiatronogów rżące mnóstwo hasa;
Rozroślejsze czabany twe błonie wypasa.
Baran, którego twoje utuczyły zioła,
Ciężary chwostu jego nosić muszą koła.
Nasiona, twych wierzone bujności zagonów,
Pomnożeniem dochodzą babilońskich plonów.
Czernią się żyzne role; lecz bryły tej ziemi
Krwią przemokły, stłuszczone ciały podartemi.
Dotąd jeszcze, wieśniaczą grunt sochą rozjęty,
Zębce słoniów i perskie wykazuje szczęty.
W tych gonitwach, od obcych we śrzodku poznany,
Szesnaście potem razy kraj odmienił pany.
W nim najsroższe z Azyją potyczki Europy,
W nim z szlachtą wielokrotnie łamały się chłopy.
Przeszły więc niwy w stepy, a trawa bez kosy
Pokrewne Pytonowi mnożyła połosy.
W leciech niższych, otwartej acz nie było wojny,
Utrapiał Ukrainę pokój niespokojny.
To sieczowe nachody, to tauryckiej ordy
Zdradne zawsze nad karkiem strzały, spisy, kordy,
Dzicz wnętrzna, częsty rozruch i sąsiad niemiły
Majętniejszych opodal mięszkać niewoliły.
Dozorca się panoszył, a posiadacz grodu
Za łaskę swego cząstki przyjmował dochodu.
Katarzyna, przez czyny nieśmiertelna swoje,
Gdy zniosła Zaporoża i Krymu rozboje,
Odtąd dopiero każdy swojej pewien właści,
Pod zbrojnym żyje prawem wolny od napaści.
Wygnała barbarzyństwo rzeczy postać inna
I obfita ziemica jest, czym być powinna.
Ciągną ninie ku sobie te pola karmiące
Przez niegościnne morze korabiów tysiące.
Ordessa zmartwychwstała i wymienia złotem
Uroszony rolniczym owoc ziemi potem.
Skutkiem przezornych rządów, zaniedbane wioski
Na wzór się przekształcają angielski i włoski;
Zapomnianego niegdyś przystrojeniem kąta
Gromadny obywatel pilnie się zaprząta.
Fragment tekstu pochodzi ze strony:
-
Wyszukiwarka
Wyniki wyszukiwania:
-
Zabłocki Franciszek - "Fircyk w zalotach"
Franciszek Zabłocki "Fircyk w zalotach"
OSOBY:
AKT PIERWSZY ARYST - mąż Klarysy
KLARYSA
PODSTOLINA - wdowa, siostra Arysta
FIRCYK - starościc, kochanek Podstoliny
PUSTAK - sługa Arysta
ŚWISTAK - sługa Fircyka
PRAWNIK
LOKAJAKT DRUGI AKT TRZECI
DEDYKACJA
Do
Najjaśniejszego
STANISŁAWA AUGUSTA
KRÓLA POLSKIEGO
Wielkiego Książęcia Litewskiego etc.
PANA MIŁOŚCIWEGO
przy podaniu na posiedzenie czwartkowe tej komedii
ODA
Wpośrzód tylu spraw ważnych, wpośrzód starań tyla,
Które Cię zaprzątają, Najjaśniejszy Panie,
Godzi się chociaż jedna, odetchnieniu chwila,
Godzi się pracy, chociaż na moment, przerwanie.
Nadto się wiele trudzisz k'woli Twojej sławie;
Będziesz ją miał, choć oddasz chwilę i zabawie.
Wszak nie zawsze się Jowisz rządem świata trudzi;
Prace i troski jego lube dzielą wczasy.
Miał i on niegdyś krnąbrny dla się rodzaj ludzi,
Miewał do pokonania zuchwałe Gigasy;
Wrócił na koniec niebu pokój pożądany
I pierwszy przed wszystkimi sam spoczął niebiany.
Muzo, korzystaj z tych chwil! Bardzo trudno o nie,
Rzadko naszego Pana w spoczynku widzimy.
I teraz, gdy się zdaje bawić w miłych gronie,
Kto wie, jeśli nie myśli, że ma świat olbrzymy;
Że ta, co się w tysiącznych przemianach układa,
Nie przeto, że stłumiona, nie chce broić zdrada.
Muzo, przerwij te myśli Panu! Jego zdrowie
Bardzo długo dla polskiej potrzebne jest doli.
Życie wasze jest naszym, o dobrzy królowie!
Wątlić go nie do waszej zostawiono woli.
Gdzie wielkość duszy z cnotą, tam i pomoc nieba -
Masz je, Królu, troskliwych myśli mieć nie trzeba.
Ale skąd te podchlebne przyszły mi nadzieje,
Abym mądrość mógł bawić, skąd to zaufanie?
Nie przejdęż tym zuchwalstwem śmiałe Bryjareje?
Przez wzgląd chęci, śmiałości racz darować, Panie.
Wszak dał kto hekatombę, czy gołąbków parę,
Byle to czynił z serca, dobrą dał ofiarę.
I to mi tylko może służyć za obronę,
Że się ważę z tym błahym popisywać dziełem:
ODA DO STANISŁAWA AUGUSTA
Pióro moje przez Ciebie, Królu, zachęcone.
Wziąłem medal1, przeto się samo zadłużyłem
I choć Ci teraźniejszą ofiaruję pracę -
Dar Twój wielki - w życiu się całym nie wypłacę!
Waszej Królewskiej Mości
Pana Mego Miłościwego
wierny poddany
Franciszek ZabłockiTekst pochodzi ze strony:
-
Zasady oceniania - polski rozszerzony - ocenianie
Polski rozszerzony ocenianie – zasady oceniania polski rozszerzony
Wprowadzenie
Zasady oceniania - polski rozszerzony - ocenianie. Poznaj kryteria oceniania na poziomie rozszerzonym - matura z języka polskiego. Egzamin maturalny z języka polskiego na poziomie rozszerzonym wymaga od zdających pogłębionej analizy dzieł literackich, umiejętności argumentowania oraz zachowania odpowiedniej formy wypowiedzi pisemnej. W artykule prezentujemy zasady oceniania polski rozszerzony, z uwzględnieniem kluczowych elementów sprawdzanych przez egzaminatorów. Dowiesz się, czym jest błąd kardynalny, jak należy wykorzystywać lektury obowiązkowe i konteksty literackie oraz w jaki sposób dbać o poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną.
1. Polski rozszerzony ocenianie - ogólne zasady oceniania wypracowania
- Forma wypowiedzi
Zdający może zrealizować temat w dowolnej formie argumentacyjnej, np. rozprawka, esej, list otwarty czy przemówienie. Najważniejsze, by w treści pojawiły się czytelne argumenty (co najmniej dwa). - Wymagana liczba argumentów
Do pełnej realizacji polecenia wystarczy przywołanie dwóch argumentów. Streszczenie utworu literackiego nie jest traktowane jako argument. - Dowolny porządek omawiania
Nie trzeba zachowywać kolejności chronologicznej lektur ani układu wskazanego w temacie. Ważne, by praca była spójna z przyjętą koncepcją. - Funkcjonalne wykorzystanie utworu literackiego
Nie jest konieczne omawianie całej fabuły czy wszystkich wątków – liczy się dopasowanie przywoływanych elementów do tematu wypracowania. - Błąd kardynalny
Jeżeli zdający popełni błąd kardynalny przywołując lekturę obowiązkową (np. całkowicie fałszywe losy głównego bohatera), egzaminator ocenia pracę na 0 punktów w kryterium „spełnienie formalnych warunków polecenia”. - Czytelność i kompletność wypowiedzi
- Jeśli tekst jest nieczytelny, egzaminator przyznaje 0 punktów.
- Gdy w wypracowaniu brakuje rozwinięcia (został jedynie wstęp), także przyznaje się 0 punktów.
- Prace zawierające mniej niż 400 wyrazów oceniane są tylko w wybranych kryteriach (formalnych warunkach polecenia oraz kompetencjach literackich i kulturowych). - Niesamodzielne prace
Skopiowane z podręczników, Internetu lub od innych zdających prowadzą do unieważnienia egzaminu. - Zakaz treści obraźliwych
Prace wulgarne, propagujące łamanie prawa lub naruszające dobra osobiste mogą nie być w ogóle oceniane.
2. Język polski rozszerzony - ocenianie. Utwory literackie – co wolno, a czego nie
- Co nie jest uznawane za utwór literacki
Komiks, powieść obrazkowa, manga, scenariusz filmowy czy gra komputerowa nie są traktowane jak utwory literackie. Można je jednak przywołać jako kontekst. - Utwory obcojęzyczne
Teksty i piosenki w językach obcych, bez oficjalnego tłumaczenia na polski, nie są uznawane ani za utwory literackie, ani za konteksty. - Lektury obowiązkowe
Zdający musi odwołać się przynajmniej do jednej lektury obowiązkowej wymienionej w arkuszu egzaminacyjnym. Biblia (dowolna księga) też może pełnić taką rolę, ale błąd rzeczowy w jej interpretacji nie stanowi błędu kardynalnego (z wyjątkiem całkowitej nieznajomości danego fragmentu). - Poprawność przypisywania epok
Należy znać ramy czasowe epok według podstawy programowej (np. starożytność, średniowiecze, renesans itd.). Błędne przyporządkowanie utworu do epoki traktowane jest jak błąd rzeczowy.
3. Język polski rozszerzony - ocenianie: języka, ortografii i interpunkcji
- Zliczanie słów
Każdy wyraz liczy się do limitu, nawet błędnie zapisany. Liczby zapisane cyframi to też jeden wyraz. - Tytuły i śródtytuły
Liczą się do ogólnej liczby wyrazów. Można je traktować jako element spójności tekstu. - Błędy językowe i interpunkcyjne
- Nie powtarzaj w pracy masowo tych samych formuł czy wyrazów.
- Użycie cudzysłowu przy tytułach utworów literackich jest ważne (jeśli autor konsekwentnie go pomija, to błąd interpunkcyjny liczy się tylko raz). - Różne wersje tytułów
Można zapisywać np. „Boska Komedia” lub „Boska komedia”. Trzeba jednak być konsekwentnym w całej pracy.
4. Szczegółowe zasady oceniania - polski rozszerzony
Egzaminator przyznaje maksymalnie 35 punktów, osobno w czterech grupach kryteriów:
- Spełnienie formalnych warunków polecenia (0–1 pkt)
- Brak błędu kardynalnego.
- Odwołanie się do lektury obowiązkowej.
- Przynajmniej częściowe odniesienie do problemu wskazanego w poleceniu.
- Co najmniej fragment wypowiedzi argumentacyjnej. - Kompetencje literackie i kulturowe (0–16 pkt)
- Funkcjonalne wykorzystanie lektur obowiązkowych i innych utworów literackich.
- Trafne wykorzystanie kontekstów (np. historycznoliterackiego, filozoficznego, społecznego).
- Brak błędów rzeczowych.
- Bogata, zadowalająca lub powierzchowna argumentacja (zależnie od stopnia rozwinięcia tematu). - Kompozycja wypowiedzi (0–7 pkt)
- Poprawna struktura (wstęp, rozwinięcie, zakończenie, spójne akapity).
- Logiczne następstwo akapitów, płynne przechodzenie między zagadnieniami.
- Styl wypowiedzi adekwatny do sytuacji komunikacyjnej. - Język wypowiedzi (0–11 pkt)
- Zakres i poprawność środków językowych (słownictwo, frazeologia, składnia).
- Poprawność ortograficzna (0–2 pkt).
- Poprawność interpunkcyjna (0–2 pkt).
Przestrzeganie powyższych wskazówek jest kluczem do uzyskania wysokiego wyniku. Egzaminator zwraca szczególną uwagę na funkcjonalność przywoływanych argumentów, logiczną spójność i zgodność z tematem maturalnym.
5. Jak wykorzystać te zasady oceniania na polskim rozszerzonym w praktyce?
- Planowanie wypracowania – przed przystąpieniem do pisania opracuj szkic argumentów, wypisz przykłady z lektur obowiązkowych i innych tekstów.
- Kontrola limitu słów – staraj się przekroczyć 400 wyrazów, aby uniknąć automatycznego obniżenia ocen w niektórych kryteriach.
- Dokładna analiza polecenia – nie pomijaj wymogu odwołania do lektury obowiązkowej.
- Unikanie błędów kardynalnych – upewnij się, że prawidłowo rozumiesz główny wątek i bohaterów przywoływanego utworu.
- Staranna korekta – sprawdź ortografię i interpunkcję, zwłaszcza w tytułach.
- Funkcjonalne konteksty – jeśli przywołujesz film, obraz, rzeźbę czy mitologię – upewnij się, że wspierają one Twoje rozważania, a nie stanowią tylko dygresji.
Polski rozszerzony ocenianie - podsumowanie
Język polski rozszerzony. Ocenianie wymaga zarówno umiejętności analitycznych, jak i dbałości o formę tekstu. Te zasady oceniania na polskim rozszerzonym pokazują, że egzaminatorzy przykładają dużą wagę do argumentacji, poprawności językowej i świadomego wykorzystania materiału literackiego. Pamiętając o najważniejszych kryteriach, masz szansę napisać spójną, merytoryczną i wysoko ocenianą pracę maturalną. Powodzenia!
Zobacz też: Język polski - poziom rozszerzony - matura
- Forma wypowiedzi
-
Zbijewski Mieczysław Tytuń
Mieczysław Zbijewski
Tytuń
Chociaż tytuń jest dość drogi
Jednak go chętnie kupuje
Że za móy grosz zarobiony
Dym wychodzi z mojey gęby
I Kopciuszek napełniony
Przerywa Wenery stęby.
Gniewem uzbrojone kości
ułagodzą swoje fale,
Kiedy tytuń dam dla gości
I faykę z nimi zapale.
Chociaż grają dość wesoło
I po basach czucha smyk,
Ja się obrocę raz w koło
I z fajeczki: pyk, pyk, pyk.
Gdy mię trapi ucisk srogi
Jednym pykiem go zatruje.
Nic mię tak nie kontentuje:
Ani kwiaty, ani bale;
Jak gdy faykę naładuje
I z uwagą sobie pale
Dopaląc, odléwam parę
Tę, którą mi dym naskłada:
A za tę szczèrą ofiarę
Coś mi na myśl zaraz wpada.
Że dym z gęby wypuszczony
Jest podobien życiu memu
A ten w wodę obrócony
Wskazuje ziemię każdemu.1
1835 r. "Zbiór pamiątkowy"
Zobacz też:
quasinaukowy artykuł mu poświęcony
Bibliogrfia:
1 Borawski S., Furdal A. (1980), Wybór tekstów do historii języka polskiego, Warszawa: PWN, s. 194.
-
Zimorowic Szymon - "Roksolanki, to jest ruskie panny"
Szymon Zimorowic
Roksolanki, to jest ruskie panny
Te kwiatki zbioru mego, na polach uszczknione...
Owoż ja, HYMEN, do was, wdzięczni oblubieńcy,
PIERWSZEGO CHÓRU, PANIEŃSKIEGO
WTÓREGO CHÓRU, MŁODZIEŃSKIEGO
TRZECI CHÓR, PANIEŃSKI
Teraz, głośna muzyko, z wdzięcznym Aryjonem...
Niechaj kto inszy słodką melodyją...
Już to próżno, mój ukochany, przyznać ci muszę:
Moje miłe rówiennice,
Do ciebie ja przez morze łez mych nie przebędę,
Śliczny aniele...
Oto ja dzisia śmiertelną zasłonę...
Próżno na moje kochanie...
Widziałam cię z okieneczka, kiedyś przechodził,
W południe smutna Cypryda...
"Pszczółko niemiłosierna, czemuś uraniła...
Kochaneczku, mój kwiateczku,
Skoro wiosna młoda pojźrzenie wesołe...
Roksolanki ukochane,
Już siódme lato koralowe wargi...
Jużem z pieluch wyrosła...
Za twoje kochania ku mnie ukwapliwe,
Śliczna Maryno,
Kiedy Amfijon, lutnista ćwiczony,
Niech się insze w bogate stroją złotogłowy,
W chwilę wesołą pod wieczór zalotny
Na morawie przy lipinie...
Tobie, lutni mowna, i wam, wdzięczne strony,
Rożyna mi w taneczku pomarańczę dała,
Ukochana Lancelloto,
Przez sen, jawnie-li, na pięknej łące...
Ja śpiewam nie wedle świata:
Dla twej krwie różanej...
Niebieskie oko, klejnocie jedyny,
Trzykroć szczęśliwszy wiek kwitnącej młodzi,
Tobie ja samej, kochanie moje,
Już słońce co dzień niżej wieczorem zapada,
Póki mię młodość pierwsza piastowała,
Ukochana Sofronijo, z niezmiernym żalem...
Gdzie oświecone Jutrzenką trzy góry...
Jest niedostępna jaskinia, gdzie ludzi...
Przy wesołym Cyprze w piękną z mirtu krzewinę...
Gdym do twego ogródeczka niedawno w maju...
Ogniu mój jedyny,
Cokolwiek w sobie ma ten świat odmienny,
Czołem miłości waszej, rosiejskie kniehinie,
Czemu narzekają smutno moje strony,
Z srogiej tesknice opuściwszy ciało,
Płynąc mimo Cypr, gdym zwykłej dani...
Oczy przyjemne, ale niespokojne...
Wiem ja, Petrolino, że w twym pięknym ciele...
Wdzięczny Zefirze, lecąc śrzodkiem Ukrainy...
Nie już słońce promienie złotowłose roni,
TRZYDZIESTY PIERWSZY: LEONDARY
Widziałem swymi oczyma dowodnie,
Dlaczego przede mną stronisz, dziecię kochane?
"Serce nieszczęsne, o serce moje,
Widzisz, jako z ucieszną wiosną przyszły czasy,
Słońce zagasło, ciemna noc wstaje,
Piękna dziewico,
Dobranoc, trzykroć ukochany,
Posłuchajcie skargi mojej, następne lata,
Nieszczęśliwa godzina była,
Ogrodzie, ogrodzie ulubiony,
Patrzaj, jak ogniem niebieskim dotknione...
Sercu smutnemu, które mię ciężko boli,
Powiedz, serce me,
Wszytkie pieśni, wszytkie chory...
Tobie, jedyny serca mego panie,
Ukochane dziatki,
Kamień by był nie człowiek, twardszy niż opoka,
Już to dziesiąta wiosna kwiatki rodzi,
Ogień ten na twarzy ślicznej zapalony,
Już Tytan konie w oceanie poi,
Mądrość jest nad mądrościami...
Spis pochodzi ze strony:
BIBLIOTEKA LITERATURY POLSKIEJ W INTERNECIE