rozprawka

Jak analizować i interpretować temat rozprawki, eseju, felietonu itp.

Streszczenie

Odnajdź tezę w stwierdzeniu (ćwiczenie 01 - rozprawka)

W tym ćwiczeniu należy sformułować tezę na podstawie zapisanych poniżej stwierdzeń i zweryfikować efekty swojej pracy z sugerowanymi odpowiedziami, zamieszczonymi w dolnej części strony.

Zadanie 1.

Książki, które czytam, poszerzają wiedzę, uczą mnie zachowań, pomagają odróżniać dobro od zła.

Zadanie 2.

W książce panuje zło, dochodzi do rozbojów, licznych kradzieży, bohaterowie często napadają na słabszych lub są obojętni wobec zła.

Zadanie 3.

Dorośli interesują się tylko swoimi problemami, nie szanują dzieci, które mają swój świat i same spędzają wiele czasu w domu, bo ich rodzice dużo pracują.

Zadanie 4.

W naszej szkole nauczyciele lubią uczniów, chętnie pomagają swoim wychowankom, ich lekcje są bardzo ciekawe, a uczniowie chętnie biorą w nich udział, osiągają bardzo dobre wyniki w nauce, są mądrzejsi od swoich równieśników i odnoszą liczne sukcesy.

ODPOWIEDZI:

ad. 1. Książki uczą i wychowują.

ad. 2. Świat przedstawiony w książce jest zły.

ad. 3. Dorośli i dzieci nie mają ze sobą wiele wspólnego.

ad. 4. Nasza szkoła jest najlepsza.

Odnajdź tezę na podstawie czyjegoś poglądu (ćwiczenie 2 - rozprawka)

W tym ćwiczeniu należy sformułować tezę na podstawie zapisanych poniżej cytatów i zweryfikować efekty swojej pracy z sugerowanymi odpowiedziami, zamieszczonymi w dolnej części strony.

Zadanie 01.

"Tradycja (...) to umiłowanie szkoły, ojczyzny, rodziny..." N. H. Kleinbaum "Stowarzyszenie umarłych poetów"

Zadanie 02.

"Czucie i wiara silniej mówi do mnie niż mędrca szkiełko i oko" A. Mickiewicz "Romantyczność"

Zadanie 03.

"Nikt nie jest biedny jeśli ma przyjaciół" Albert Jacguard

Zadanie 04.

"Serce ma swoje racje, których rozum nie zna" Balise Pascal

Zadanie 05.

"Człowiekiem jestem, nic, co ludzkie, nie jest mi obce" Terencjusz

Zadanie 06.

"Nie rozstrzygaj sporów pięścią zostaw to głupszym" Voltaire (Francis Maria Aruett)

Zadanie 07.

"Najtrwalsze i najpiękniejsze więzi duchowe nawiązywane bywają od pierwszego wejrzenia" Edgar Allan Poe

Zadanie 08.

"Ze świata tego każdy ma tyle, ile sam sobie weźmie"Giovanni Boccaccio

Zadanie 09.

"Altruista to człowiek, który myśli o innych nie zapominając o sobie"Albert Camus

Zadanie 10.

"Pech ma w ogóle muzykalne ucho i lubi się rytmicznie powtarzać"Michał Choromański

ODPOWIEDZI:

ad. 01. Poszanowanie tradycji jest wyrazem miłości (i szacunku).

ad. 02. Wiara i uczucia są najważniejsze lub: intuicjonizm i metafizyka są ważniejsze niż racjonalizm i empiryzm.

ad. 03. Przyjaźń jest największym bogactwem człowieka.

ad. 04. Wobec uczuć rozum jest bezradny.

ad. 05. Człowiek powinien doświadczyć w życiu wszystkiego.

ad. 06. Inteligentni ludzie w sporach nie używają siły.

ad. 07. Najtrwalsza i najsilniejsza jest miłość od pierwszego wejrzenia.

ad. 08. Człowiek ma tyle, ile sam osiągnie.

ad. 09. Wszelki altruizm wynika z egoizmu.

ad. 10. Nieszczęścia zdarzają się regularnie.

Odnajdź tezę w przysłowiu (ćwiczenie 3 - rozprawka)

W tym ćwiczeniu należy sformułować tezę na podstawie zapisanych poniżej przysłów i zweryfikować efekty swojej pracy z sugerowanymi odpowiedziami, zamieszczonymi w dolnej części strony.

Zadanie 01.

Strzeżonego Pan Bóg strzeże.

Zadanie 02.

Gdy dziecko upada, Bóg ręce podkłada.

Zadanie 03.

Czym skorupka za młodu nasiąknie, tym na starość trąci.

Zadanie 04.

Dobre dziatki to skarb matki.

Zadanie 05.

Bez pracy nie ma kołaczy.

Zadanie 06.

Prawdziwego przyjaciela poznaje się w biedzie.

Zadanie 07.

Czego się Jaś nie nauczy, tego Jan nie będzie umiał.

Zadanie 08.

Apetyt rośnie w miarę jedzenia.

Zadanie 09.

Gdzie drwa rąbią tam wióry lecą.

Zadanie 10.

Co dwie głowy to nie jedna.

ODPOWIEDZI:

ad. 01. Bóg chroni tych, którzy dbają o własne bezpieczeństwo.

ad. 02. Bóg chroni dzieci.

ad. 03. Doświadczenia z dzieciństwa wpływają na to, jacy są ludzie.

ad. 04. Najważniejsze dla matki jest dobre wychowanie dzieci.

ad. 05. Tylko praca jest źródłem dostatku.

ad. 06. Trudne sytuacje demaskują fałszywą przyjaźń.

ad. 07. Lenistwa w młodości nie da się nadrobić.

ad. 08. Człowiek zawsze ma ochotę na więcej.

ad. 09. Trzeba liczyć się z konsekwencjami działań.

ad. 10. Im więcej doradców, tym mądrzejsza decyzja.

Odnajdź tezę w temacie (ćwiczenie 4 - rozprawka)

W tym ćwiczeniu należy sformułować tezę w zapisanych poniżej tematach rozprawki. Efekty swojej pracy możesz porównać z sugerowanymi odpowiedziami, zamieszczonymi w dolnej części strony.

Zadanie 01.

Odwołując się do tekstów z różnych epok dowiedź, że miłości towarzyszy cierpienie.

Zadanie 02.

Czy Konrada Wallenroda można uznać za szczęśliwego czlowieka?

Zadanie 03.

Odwołując się do utworów różnych epok, udowodnij, że rodzina jest wartością uniwersalną.

Zadanie 04.

W oparciu o dowolne przykłady literackie dowiedź, że człowiek odrzuca zło i wybiera dobro.

Zadanie 05.

Odwołując sie do dowolnych przykładów rozwiń myśl, że poeta odkrywa przed swoimi czytelnikami piękno świata, którego oni sami nie potrafią dostrzec.

Zadanie 06.

Opisz i porównaj dwa sposoby uzyskiwania efektu groteskowości w przytoczonych fragmentach dramatów Stanisława Ignacego Witkiewicza i Sławomira Mrożka.

Zadanie 07.

Charakteryzując Makbeta na podstawie danych fragmentów dramatu Szekspira, określ, na czym polega tragizm postaci i porównaj go z tragizmem bohatera ze znanego Ci dramatu antycznego.

Zadanie 08.

Dwa obrazy wojny - dwa sposoby mówienia o niej. Dokonaj analizy porównawczej poniższych fragmentów Potopu Henryka Sienkiewicza i Pamiętnika z powstania warszawskiego Mirona Białoszewskiego.

Zadanie 09.

Obraz małej ojczyzny w początkowym fragmencie poematu Tomasza Różyckiego "Dwanaście stacji". Jaką rolę odgrywają w tym tekście nawiązania do Pana Tadeusza?

Zadanie 10.

Różne koncepcje miłości i różne sposoby mówienia o niej. Dokonaj analizy i interpretacji porównawczej Przypomnienia dawnej miłości Franciszka Karpińskiego oraz danego fragmentu IV części Dziadów Adama Mickiewicza.

ODPOWIEDZI:

ad. 01.Miłości zawsze towarzyszy cierpienie.

ad. 02. Konrad Wallenrod był człowiekiem bardzo nieszczęśliwym.

ad. 03.Rodzina w życiu każdego człowieka jest bardzo ważna.

ad. 04.Człowiek jest istotą dobrą / zawsze wybiera dobro.

ad. 05.Poeta w swej tworczości pokazuje piękno świata.

ad. 06. Stanisław Ignacy Witkiewicz i Sławomir Mrożek w różny sposób uzyskują efekt groteskowości w przytoczonych fragmentach dramatów.

ad. 07.Tragizm Makbeta i tragizm Edypa mają różne źródła.

ad. 08. Henryk Sienkiewicz i Miron Białoszewski w swoich dziełach w różny sposób przedstawiają wojnę.

ad. 09. Nawiązania do Pana Tadeusza we fragmencie poematu Tomasza Różyckiego "Dwanaście stacji" podkreślają negatywny obraz małej ojczyzny.

ad. 10. Franciszek Karpiński i Adam Mickiewicz w swoich utworach wykorzystując inny język poetycki przedstawiają różne koncepcje miłości.

 Jak budować akapit? (ćwiczenie 6 - rozprawka)

Wybierz z poniższego tekstu zdania i przyporządkuj je do poszczególnych kategorii, przypisującim w ten sposób określone funkcje.

ARGUMENT: Co jest?

.....................................................................................................................................

DOWODY: Co o tym świadczy?

MOTYWY: Dlaczego?

RACJE: Co o tym sądzi bohater?

.....................................................................................................................................

OPINIE: Co sądzą o tym inni (bohaterowie)?

.....................................................................................................................................

WNIOSEK CZĄSTKOWY Co z tego wynika? Jakie są tego konsekwencje?

.....................................................................................................................................

Druga część ćwiczenia

.....................................................................................................................................

.....................................................................................................................................

.....................................................................................................................................

.....................................................................................................................................

.....................................................................................................................................

ODPOWIEDZI:

ARGUMENT: Co jest?

Konrad Wallenrod jest wzorem bojownika o niepodległość kraju.

DOWODY: Co o tym świadczy?

KW rezygnuje ze szczęścia osobistego.

KW ratuje swoją ojczyznę i przypłaca to swoim życiem.

MOTYWY: Dlaczego?

Litwa jest zbyt słaba i nie obroni się przed Zakonem.

RACJE: Co o tym sądzi bohater?

Tylko on może ocalić kraj, ponieważ ma odpowiednie wychowanie i wykształcenie, by podszyć się za jednego z Krzyżaków i dokonać sabotażu.

OPINIE: Co sądzą o tym inni (bohaterowie)?

Halban skłania Waltera Alfa do tej decyzji wskazując, że to jego powinność. Aldona nie chce się z nim rozstawać, ale szanuje i rozumie jego decyzję.

WNIOSEK CZĄSTKOWY Co z tego wynika? Jakie są tego konsekwencje?

Polska i Litwa znajdowały się w podobnej sytuacji. Wróg był silniejszy i aby go pokonać potrzebowały takich bohaterów, jak Konrad Wallenrod i takich metod, jakimi się posługiwali, dlatego Konrad Wallenrod jest bohaterem, który poświęca się ojczyźnie i odnosi zwycięstwo, wskazując tym samym drogę, którą (według Mickiewicza) powinni podążać Polacy.

Akapit

Konrad Wallenrod jest wzorem bojownika o niepodległość kraju. Rezygnuje ze szczęścia osobistego, by ratować swoją ojczyznę, co ostatecznie przypłaca swoim życiem. Postąpił tak, gdyż wiedział, że Litwa jest zbyt słaba, by obronić się przed Zakonem. Zdawał sobie sprawę z tego, że tylko on może ocalić kraj, ponieważ nikt inny nie może dokonać sabotażu. Jego motywacją wzmacniał Halban nakłaniając go do tej decyzji i wskazując, że to jego powinność. Tylko Aldona nie chciała się z nim rozstawać, ale ostatecznie uszanowała jego decyzję. Polska i Litwa znajdowały się w podobnej sytuacji. Wróg był silniejszy i aby go pokonać potrzebowały takich bohaterów, jak Konrad Wallenrod i takich metod, jakimi się posługiwali, dlatego Konrad Wallenrod jest bohaterem, który poświęca się ojczyźnie i odnosi zwycięstwo, wskazując tym samym drogę, którą (według Mickiewicza) powinni podążać Polacy.

Egzamin ósmoklasisty - umiejętność pisania - mapa myśli

Dowiedz się, co na egzaminie ósmoklasisty należy umieć napisać i jak to napisać (charakterystyka, CV, dedykacja, dialog, list, list, notatki, ogłoszenie, opis, opowiadanie, parafraza, plan, podanie, podziękowanie, przemówienie, recenzja, rozprawka, sprawozdanie, streszczenie, wywiad, zaproszenie, życzenia).

Zobacz też do działu: Pisanie i na stronę Egzamin ósmoklasisty

W

Jak napisać rozprawkę – okiem ucznia

Jestem zeszłorocznym maturzystą, który ma już za sobą dwie ostateczne rozprawki – z poziomu podstawowego i rozszerzonego.

W moim osobistym doświadczeniu, rozprawka „idealna” różni się znacząco od rozprawki maturalnej. Oczywiście rozprawka napisana na miarę dobrej pracy naukowej będzie bardzo wysoko oceniona, jednakże łatwiejszym sposobem na uzyskanie jak największej ilości procentów jest pisanie konkretnie pod maturę.

Poradnik

Celem tego poradnika jest ułatwienie czytelnikowi napisania wypracowania maturalnego na jak największą ilość punktów i tym samym uzyskania wymarzonego wyniku na maturze. Na poziomie podstawowym, praca pisemna stanowi co prawda tylko część wyniku, ale na rozszerzeniu jest już jedynym kryterium oceny.

Warto zaznaczyć, że artykuł skupia się głównie na technicznych elementach pisania rozprawki, takich jak organizacja pracy czy „podrasowywanie” wyniku. Jeśli chodzi o podstawowe umiejętności zwiazane z pisaniem rozprawki, jak i z pisaniem w ogóle, tekst daje tylko instrukcje postępowania. Jest to zabieg zamierzony, gdyż prawdziwa umiejętność przychodzi wraz z praktyką.

Strategia nauki

Przeglądając internet w poszukiwaniu porad i strategii pisania rozprawek, natknąłem się na wypowiedź osoby, która pisała rozprawkę trzy razy w tygodniu. Jest to oczywiście świadectwo wielkiej pracowitości, ale lepiej jest stawiać na jakość niż na ilość. Dla przykładu, w swojej całej „karierze” napisałem około 7-8 rozprawek. Nie jest to imponująca liczba, biorąc pod uwagę czas, jaki miałem na przygotowanie się. Jednakże każda z tych rozprawek była napisana najlepiej jak potrafiłem. Nad każdą przesiedziałem jakieś 3 godziny (początkowo nawet i 4); po napisaniu każdej byłem totalnie wyczerpany umysłowo. Każda z tych rozprawek została sprawdzona przez mojego polonistę. Na początku poprawek było oczywiście najwięcej; dla przykładu, pierwszą rozprawkę poprawiałem 3 razy. Potem było już lepiej. W ostatniej błędy były tylko kosmetyczne.

Na początku zapragnąłem ogarnąć wszystko. Przeczytałem artykuł "Jak napisać rozprawkę" i wydrukowałem go sobie, by spełnić w swojej rozprawce każde założenie. Rozprawka, którą napisałem w klasie, była bardzo mierna (dostała 2, o ile mnie pamięć nie myli). Wprawy nie można osiągnąć za jednym zamachem; moim błędem była zła organizacja pracy. Potem zmieniłem podejście. Na przykład w kolejnej rozprawce skupiłem się tylko na akapitach. W następnej koncentrowałem się na innej rzeczy. Polecam Ci robić tak samo.

Z perspektywy czasu, najważniejszą, podstawową umiejętnością jest budowanie akapitów. Akapity są jak osie w zegarku; jeśli nie są dobre, cały mechanizm nie działa. Akapity to podstawa kompozycji. Najpierw najlepiej przeczytać artykuł [Rozprawka. Jak napisać rozprawkę?] i napisać rozprawkę, by wiedzieć, na czym się stoi. Następnie wykonać ćwiczenia [Rozprawka]. Te niepozorne zadania tak naprawdę są bardzo ważne. Sam zrobiłem je wszystkie i była to opłacalna inwestycja w swoje umiejętności.

Umiejętność sprawnego pisania, czy tak zwana „lekkość pióra”. Jak ją zdobyć? Przede wszystkim, należy dużo czytać. Jeśli stosunek czasu przeznaczonego na czytanie do czasu przeznaczonego na pisanie będzie wyniosił 3:1, to idealnie. Umiejętność sprawnego pisania jest ważna, ale ważniejsze jest powiększanie swojego zasobu słownictwa przez czytanie.

Organizacja pracy

Na nasze szczęście, czasu na rozszerzony polski jest pod dostatkiem. To 180 minut, czyli aż trzy godziny! Dlatego nie trzeba się śpieszyć. Zalecana jest przesadna dokładność i drobiazgowość, dopracowanie najlepszych szczegółów. Dołóżcie wszelkich starań, by ta ostatnia, maturalna rozprawka, była najlepszą, jaką kiedykolwiek napisaliście. Jeśli po tych trzech godzinach będziecie maksymalnie zmęczeni, ale i zadowoleni z wykonanej pracy, przepowiadam wam dobry wynik.

Brak potrzeby do pośpiechu nie oznacza braku potrzeby do dobrej organizacji pod względem czasowym. Ja przeznaczałem zwykle maksymalnie półtorej godziny na przygotowania. Po upływie tego czasu zaczynałem pisać, tak więc miałem na to kolejne półtorej godziny. Polecam przećwiczyć sobie pisanie rozprawek z zegarkiem w ręku, a potem zrobić próbę generalną na maturze próbnej. Wtedy podczas tej najważniejszej, decydującej rozprawki, nie będzie ogromnej paniki, gdy upłynie połowa czasu, a wy nie zaczniecie jeszcze pisać. Będziecie wiedzieć, że spokojnie zdążycie, i zostanie wam jeszcze nawet do 15-30 minut.

Poradnik „Jak napisać rozprawkę” (link podany wcześniej) zakłada dwie czynności przed rozpoczęciem pisania:  analizę i sporządzenie planu. Ja natomiast omijałem zawsze pisanie planu, gdyż był on dla mnie pustą formalnością, z której i tak nie korzystałem. Mój plan pisania był zawarty w analizie. Oznaczałem i numerowałem ją, gdy była już gotowa, a następnie korzystałem z niej jak z planu. Ja, i tylko ja mogłem się w tym wszystkim zorientować. Wyglądało to bardzo chaotycznie, ale był w tym zrozumiały dla mnie wzór. Udawało mi się nie utonąć w tych wszystkich zapiskach, dlatego że każdą cząstkę analizy zapisywałem w osobnym polu – bohaterowie w tej wydzielonej kratce, język w  tej... Gdybym chciał na podstawie mojej analizy napisać plan, straciłbym bardzo dużo czasu na porządkowanie, no i myślę, że nie miałbym cierpliwości tego wszystkiego przepisywać.

Podaję tutaj swoje własne doświadczenia zamiast określonych wskazówek, gdyż ta część rozprawki jest sprawą indywidualną. Z moim charakterem najlepiej pracowało mi się w opisany wyżej, chaotyczny sposób. Z twoim może być inaczej, choć nie musi. Dlatego eksperymentuj. Jedynym wyjściem, którego absolutnie nie możesz wybrać, jest pisanie rozprawki bez rozpisania sobie uprzednio analizy, czyli tego, na podstawie czego będziesz  pisać. Zrobienie analizy w głowie jest niedopuszczalne. Zbyt wiele szczegółów umknie twojej uwadze. Gdy zaczniesz pracować nad kolejnym i kolejnym zagadnieniem, stopniowo będziesz zapominać szczegóły poprzedniego. Analizy nie można robić na bieżąco – za bardzo ucierpi na tym struktura pracy. Nikt nie jest bezbłędny. Musisz pamiętać, że rozprawka to test dla twojej umiejętności ogranizacji pracy. Nawet jeśli jesteś głównie spontaniczną osobą, warto tutaj wszystko dokładnie rozplanować.

Czasu jest na rozszerzeniu pod dostatkiem, miejsca na tekst i notatki – wręcz przeciwnie. Od razu podzielę się z czytelnikiem ważną wskazówką. Jeśli planujesz stworzyć bardzo bogatą pracę, pewnie  będzie ona bardzo długa i tym samym zajmie dużo miejsca. No chyba, że jesteś osobą, która potrafi pisać bardzo zwięźle – to cenna umiejętność, której nie posiadam. Wszystkich innych, bez naturalnej umięjętności do pisania zwięźle, proszę o zapamiętanie: absolutnie nie notować w brudnopisie. Praca wasza przekroczy wyznaczone na nią miejsce. Przekreślicie wtedy napis „Brudnopis” i dopiszecie obok „ciąg dalszy czystopisu”. Strona A4 może być zbawienna. Gdzie w takim razie notować? W przestrzeniach obok tekstów źródłowych. Jeśli jednym z nich będzie wiersz, miejsca będzie więcej. Przygotujcie się na pisanie małą czcionką. Plusem pisania w tych przestrzeniach jest naturalne rozdzielenie zagadnień, o którym pisałem wcześniej. Pod tekstem analizujesz bohatera, po prawej tekstu język, po lewej wypisujesz konteksty itd. Pod koniec arkusz będzie wyglądał jakby przeszła nad nim burza, ale notowanie na tekście jest dozwolone i nie ma wpływu na estetykę pracy. Ważne, żeby właściwy tekst był schludny.

Przestrzegam przed wcięciami akapitów. Być może, ostrzeżeni przed ograniczonym miejscem na tekst, będziecie zwężać zdania. Być może będziecie chcieli zaoszczędzić na wcięciach akapitów. To niestety, jeśli popełnicie błąd, o który bardzo łatwo (mając bardzo wąskie akapity, możecie nieumyślnie stworzyć kolejny akapit w miejscu, w którym nie zamierzaliście), może was kosztować kilka cennych procentów. Także nie polecam wyjeżdzania tekstem spoza przeznaczonych na niego linijek. Na próbnej maturze sam „poszerzałem” sobie w ten sposób linijki i niestety, w pewnym momencie zapomniałem poszerzyć kolejne kilka, w rezultacie czego moje wcześniejsze akapity przestały na nie wyglądać... Może trudno to sobie wyobrazić, ale rezultatem było odjęcie punktów za kompozycję (z powodu braku akapitów, które jednak tam były).

Swp czyli szczególne walory pracy

Punktów za walor możemy uzyskać na maturze pięć. Dodają się one do końcowego wyniku. Weźmy dla przykładu poziom rozszerzony. Jeśli uzyskaliśmy 25 punktów (62,5%) za treść i język, oraz do tego udało nam się zdobyć 5 punktów za walor, ostateczny wynik wyniesie 30 punktów (75%). Jeśli nasza praca była świetna pod względem treści, ale słabsza językowo, bardzo możliwe, że naszym wynikiem będzie 35 punktów (87,5%). Dodajmy do tego pięć punktów za walor, a nasz wynik będzie równy 40 punktom (100%). Z drugiego przykładu wynika, iż możliwe jest zdobycie maksimum punktów nawet przy popełnieniu kilku błędów. Jeśli uda się nam uzyskać komplet punktów za szczególne walory pracy, za każdym razem, niezależnie od tematu, nasz wynik będzie wyższy o 12,5 procenta.

Walor to coś dodatkowego, rzecz spoza wymaganych od maturzysty w określonym zadaniu. Na poziomie podstawowym, czymś ponadprogramowym będzie na przykład analiza języka. Z kolei na rozszerzeniu rozpracowanie języka to norma; tutaj walor dadzą nam na przykład konteksty.

Można to porównać do zadania na szóstkę; musisz popisać się czymś spoza programu lub po prostu być lepszym od rówieśników. Na maturze oba warianty znajdują zastosowanie. W teorii swp otrzymamy za rzeczy o których wspomniałem w poprzednim akapicie. W praktyce natomiast, punkt za walor można otrzymać nawet za cytat – i to na poziomie rozszerzonym. Po prostu w natłoku wypracowań, które przechodzą przez ręce egzaminatora, praca z cytatami bardzo się wyróżnia. Jeśli, do tego, wypracowanie będzie nimi wręcz najeżone, autor pracy ujdzie za erudytę. Tymczasem, będzie to po prostu sprytny maturzysta, który przeczytał ten poradnik.

Już się domyślasz? Pierwszym sposobem na swp jest nauczenie się wielu cytatów i użycie ich w swojej rozprawce. Musimy znaleźć 40 aforyzmów na różne tematy: miłość, dobro i zło, natura, wojna, śmierć, człowiek itd. Dostępne są gotowe publikacje ze zbiorami aforyzmów – dostępne nawet na stoisku tanich książek w hipermarketach. Najbardziej uniwersalne są sentencje myślicieli antyku, takich jak Seneka Młodszy czy Seneka Starszy. Dobrze jest też mieć w swoim zbiorze cytaty lubianego przez nas autora/autorki, łatwiej jest się wtedy ich nauczyć. Najważniejsza jest różnorodność. Nie znamy tematu matury, dlatego warto mieć cytaty do różnych motywów literackich.

Następnie „wkuwamy” cytaty. Zadanie pozornie trudne, w praktyce wyzywające jedynie dla pamięci. „Wkuwamy” dlatego, by sentencje zapisały się w pamięci krótkotrwałej. Nie ma sensu poświęcać zbyt wielu sił i czasu na to zadanie. Musimy pamiętać, że naszym głównym celem jest dobra praca maturalna, nie swp, które są tylko dodatkiem. Dlatego cytatów najlepiej zaczać uczyć się dzień przed maturą, a bezpośrednio przed egzaminem (mam na myśli oczekiwanie pod salą) powtórzyć je sobie. Teraz nasuwa się pytanie: Jak ogarnąć taki natłok? Cytaty są w naszej „bazie danych”, naszym umyśle, ale jak nimi żonglować? Warto skorzystać w tym celu z mnemotechnik. Zainteresowanych odsyłam na bloga. Po wejściu na salę od razu zapisujemy cytaty, tak by nie musieć się nimi dłużej przejmować.

Kolejną kwestią jest sposób używania cytatów. Dobrym pomysłem jest zatytułowanie wypracowania pasującym do tematu aforyzmem. Jednakże szansa na to, że któryś z cytatów będzie odpowiadał od razu naszej tezie, jest mała. Nie ma zatem sensu robić niczego na siłę. Mocą naszych sentencji jest możliwość używania ich na zasadzie wolnych skojarzeń. Nie muszą nawet mieć nic wspólnego z głównym tematem! Kiedy będziemy analizować, wdrobnimy się w szczegóły i konteksty, do których pasować będą niektóre cytaty. Co więcej, już podczas pisania, sentencje będą wchodziły w idealne związki ze zdaniami i sformułowaniami, których używamy. Po prostu wyrazy ułożą nam się tak, że cytat będzie pasował idealnie. W ten sposób użyjemy jakichś 8-15 cytatów w całej pracy.

Kolejnym sposobem na walor jest szczególny wymiar kontekstu: filozoficzny. Skupimy się tylko na filozofii antycznej. Cała nasza kultura opiera się na tym dorobku, tak więc szansa, że tekst maturalny będzie można przyrównać do jednej z filozofii, jest ogromna. Zaryzykowałbym stwierdzenie, że można to zrobić w 70% przypadków. Stoicy, cynicy, epikurejczycy, Heraklit z Efezu, Sokrates, Platon, Arystoteles. Filozofii Sokratesa i Arystotelesa być może trudniej będzie użyć, gdyż ich myśl obejmowała wiele zagadnień i dlatego nie są wystarczająco charakterystyczni. Platon natomiast to dualizm, jaskinia platońska. Tak samo charakterystyczni będą Heraklit, epikurejczycy i stoicy.

To byłoby na tyle, jeśli chodzi o łatwe punkty za walor. Konteksty biograficzne, literackie i historycznoliterackie muszą po prostu stanowić naszą bazę danych, którą wynieśliśmy ze szkoły. Warto się uczyć biografii każdej poznawanej na języku polskim postaci, dobrze jest też mieć wiedzę o nurtach literackich. Jeśli naprawdę zależy Ci na dobrym wyniku z matury z języka polskiego i uczysz się w miarę systematycznie, do każdego tematu powinieneś mieć 2-4 konteksty.

Stosując się do tych zaleceń, zdobędziesz 5 punktów za walor, czyli 12,5 procent. Nie gwarantuję, że same cytaty i konteksty filozoficzne wystarczą byś zdobył wymarzony wynik, ale jest taka możliwość.

Ostatnie uwagi

Jestem świadomy „podstępności” mojej filozofii pisania wypracowania maturalnego, lecz wychodzę z założenia, iż liczy się końcowy wynik, nie sposób jego osiągnięcia. Tak jak wielokrotnie wspominałem, poradnik ów nie powinen być traktowany samodzielnie, ale jako suplement do „Jak napisać rozprawkę”.

Powodzenia na maturze!

Jak zbudować dobry akapit?

Co to jest akapit?

to wydzielony graficznie wcięciem lub ozdobnikiem fragment tekstu stanowiący podstawową, samodzielną jednostkę znaczeniową tekstu w rozprawce, eseju, felietonie, reportażu, recenzji i wielu innych gatunkach..

Rodzaje akapitów

• akapity zawierające nową myśl
• akapity powtarzające myśli z poprzednich akapitów
• akapity uszczegółowiające poprzedni(e) akapit(y)
• akapity uogólniajace poprzedni(e) akapit(y)
• akapity podsumowujące poprzedni(e) akapit(y)
• akapity dygresyjne
• akapity łącznikowe – zapewniające spójność pracy

Trójdzielna budowa akapitu - dla początkujących

wprowadzenie do akapitu

Pierwsze zdanie akapitu jest bardzo ważne, jest wprowadzeniem, które musi mieć swoje uzasadnienie w dalszej części akapitu. Najlepiej by zawierało w sobie argument, który w dalszej części jest rowijany i dowodzony. Jest również istotnym wyznacznikiem spójności pracy, dlatego powinno nawiązywać do poprzedniego akapitu, do tematu, tezy lub głównego problemu.

rozwinięcie akapitu

Następne zdania rozwijają jego treść. Zawierają one główną myśl zawartą w akapicie. Dlatego za niedopuszczalną manierę należy uznać zawieranie w akapicie więcej niż jednej myśli. Poprawnie skontruowane rozwinięcie akapitu będzie zawierało takie elementy, jak: dowody (co o tym świadczy?), motywy (dlaczego?), racje (co o tym sądzi bohater?), opinie (co o tym sądzą inni bohaterowie?).

podsumowanie akapitu

Ostatnie zdanie powinno mieć wartość podsumowującą, być wnioskiem cząstkowym (czyli najprościej pisząc: powinno zawierać odpowiedź na pytania: Jakie są tego konsekwencje? Co z tego wynika?) lub zawierać puentę. Warto zwrócić również uwagę na to, że powinno otwierać pole dla następnego akapitu. Taka konstrukcja zapewnia przejrzystość i logiczność wywodu; gwarantuje także spójność całej pracy.

Złożona budowa akapitu - dla zaawansowanych

Bardziej złożony akapit powinien uwzględniać następujące elementy i odpowiedzi na wskazane pytania (kolejność ma znaczenie):

1. ARGUMENT: Co jest?
2. DOWODY: Co o tym świadczy?
3. MOTYWY: Dlaczego?
4. RACJE: Co o tym sądzi bohater?
5. OPINIE: Co sądzą o tym inni (bohaterowie)?
6. WNIOSEK CZĄSTKOWY: Co z tego wynika? Jakie są tego konsekwencje?

Bibliografia:

Kuziak M., Rzepczyński S., Kasterski R., Jak pisać po polsku?, Bielsko-Biała 2004.

Tomczyk Marta: Jak czytać wiersze?, Bielsko-Biała: Park Sp. z o. o., 2007

M. Adamczyk, B. Chrząstowska, J. T. Pokrzywniak. Starożytność-oświecenie. Podręcznik literatury dla klasy pierwszej szkoły średniej, WSiP: Warszawa, 1995 r.

Temat z tezą - jak rozpoznać?

Tematy z tezą to najłatwiejsze, które można spotkać przy pisaniu wypracowań z języka polskiego (rozprawek, esejów, felietonów itp). Nie zmuszają one piszących do budowania własnych tez, a jedynie odnalezienia istniejących, co jest o wiele łatwiejsze. Tematy, które w swojej treści (niekoniecznie na początku) zawierają stwierdzenia:

uzasadnij, że...

udowodnij, że...

dowiedź, że...

wykaż, że...

umotywuj...

obroń...

jakie racje...

usprawiedliw...

rozwiń myśl...

dlaczego...

dlaczego mówimy, że...

W domyśle zawierają formułę: "wykaż prawdziwość postawionej tezy". Innymi słowy wymagają one od piszącego odnalezienia tezy i udowodnienia jej.

Polecamy ćwiczenia z odnajdywania tezy w temacie rozprawki w dziale rozprawka.

PLAN ROZPRAWKI – INNY ŚWIAT Człowieczeństwo jako zbiór wartości

Przeczytaj także tekst rozprawki napisanej na podstawie tego planu: Rozprawka. Człowieczeństwo jako zbiór wartości

Zobacz też: {ln: Jak napisać plan rozprawki?}

 Tragizm pokolenia polskiego w okresie zaborów na podstawie wiersza Adama Mickiewicza "Do matki Polki"

Plan rozwinięcia rozprawki na temat: "Jaka jest geneza renesansu? Rozwiń temat opierając się o wiedzę o epoce, jej kulturze, sztuce i literaturze."

Zobacz: Rozwinięcie rozprawki. Geneza renesansu napisane na podstawie tego planu i artykuł: {ln: Jak napisać plan rozprawki?}

Plan rozwinięcia rozprawki na temat: Scharakteryzuj króla Edypa na podstawie fragmentu. Przedstaw obraz władcy na podstawie całej tragedii. Odwołaj się do innych utworów.

Teza: Edyp jest dobrym władcą

I Plan wstępu w rozprawce

II. Rozwinięcie - plan rozprawki

1. Edyp jest czujnym i przytomnym władcą

a) „Nie trzeba mi było waszych skarg, upomnień aby rozbudzić sumienia uspałość”.

- Edyp chwali swoją osobę, zwraca uwagę na swoje cechy

- Czuwa nad swoim ludem i obserwuje co się z nim dzieje

b) „bo jestem czujny i przytomny”

- Potwierdzenie powyższych stwierdzeń Edyp jest czujny i przytomny

2. Edyp jest pomocny i dobroduszny

a) „mnie bolą ich troski, o nie dbam więcej niż o życie moje.”

- Edyp zwraca się do luduDba o ich problemy bardziej niż o swoje własne.

- Troszczy się o innych.

b) „z całym miastem płacze moja dusza”

- Edyp chce się łączyć w bólu jaki przeżywa lud.

- Mówi że cierpi tak jak oniTo również wskazuje na to, że jest dobroduszny.

3. Edyp wytrwale dąży do celu

a) „sądzę, żeś ty tę zbrodnię sam zgotował”

- Edyp zwraca się do TerezjaszaWywiera na nim presję i chce by wyjawił prawdę

b) „jeśli znajdziemy morderców Lajtosa,na śmierć skarzemy”

- Mówi o celach po schwytaniu mordercy tym samym przekonuje Terezjasza o prawości swoich celów.

- Chce pomścić poprzedniego następcę tronu4. Edyp jest rozsądny i roztropny

a) „co myśli długo, dziś działać rozpocznie”

- Edyp mówi o sobie, zwraca uwagę na swoje cechy.

- Nie jest osobą która niedbale podejmuje decyzje, musi wszystko przemyśleć nim rozpocznie działać.

5. Edyp boi się że zostanie zrzucony z tronu.

a) „ludzi zazdrosnych robicie,jeśli mnie z tronu, który z własnej wolidało mi miasto”

- Edyp coraz bardziej stara się udowodnić, że jest dobrym władcą chce pokazać ludziom na co to stać.

- Obawia się że straci swoje miejsce w państwie

6. Juliusz Cezar był dobry dla swoich poddanych

a) Utrzymywał dobre stosunki z ludem i ze swoim wojskiem

- Liczne ucztySpędzał dużo czasu rozmawiając z żołnierzami

*Dzięki temu darzyli go większym szacunkiem

7. Juliusz Cezar był stanowczy

a) „Kości zostały rzucone”

- Cezar stwierdza że nie ma już odwrotu i trzeba się podjąć tego co przyjęliśmy za cel.

III. Plan zakończenia rozprawki

Streszczenie logiczne rozprawki: Dialekty – lokalne głosy polszczyzny

Streszczenie logiczne rozprawki: Rozprawka. Dialekty – lokalne głosy polszczyzny napisane na podstawie odtwórczego planu rozprawki - Plan rozprawki. Dialekty – lokalne głosy. Napisane zgodnie z wytycznymi CKE i na podstawie artykułu: Jak napisać streszczenie logiczne? Jest również dostępne streszczenie logiczne: Przykład. Streszczenie logiczne rozprawki o dialektach - lokalnych głosach.

Streszczenie logiczne do matury od 2014 r. zostało wprowadzone przez CKE. Później zastąpiono je notatką syntetyzującą, która jest trudniejszą formą niż streszczenie logiczne.