Bolesław Prus: Lalka. Studenci - charakterystyka z cytatami
Studenci są to postacie niezwykle barwnie przedstawione przez Bolesława Prusa w powieści "Lalka". To studenci z kamienicy, którzy nie płacili czynszu i robili na złość baronowej Krzeszowskiej. Grupę tę stanowią Maleski, Patkiewicz i trzeci student, którego nie znamy nawet imienia. W końcówce powieści dołącza do nich jeszcze Klejn.
Ani Maleski, ani Patkiewicz, ani trzeci student nie płacą czynszu
"Panowie dobrodzieje winni nam są za cztery miesiące…" Rządca Wirski w obecności Ignacego Rzeckiego zwraca się do trzeciego studenta.
"Ależ nikt z panów nigdy nie płaci!" Rządca Wirski w obecności Ignacego Rzeckiego zwraca się do trzeciego studenta.
"On mówi, że nie zapłaci, no i nie płaci; ale tamci dwaj nic nie mówią i także nie płacą. To są, panie Rzecki, nadzwyczajni lokatorowie!… Oni jedni nigdy nie robią mi zawodu." Rządca Wirski mówi do Ignacego Rzeckiego.
Mieszkają w kupionej przez Stanisława Wokulskiego kamienicy Łęckich na trzecim piętrze
"Trzecie piętro od frontu studenci…" Stanisław Wokulski odnajduje ich na liście lokatorów.
Mieszkanie w nieustannym bałaganie i nieumeblowane
"nie wiedziałem, czy każe nam umieścić się w walizie czy na podłodze." Ignacy Rzecki podczas przeglądu kamienicy kupionej przez Stanisława Wokulskiego.
"Trzy łóżka. Na jednym z książką w ręku i nogami opartymi o poręcz leży jakiś młody człowiek z czarnym zarostem i w studenckim mundurku; na dwu zaś innych łóżkach pościel wyglądała tak, jakby przez ten pokój przeleciał huragan i wszystko do góry nogami przewrócił. Widzę też kufer, pustą walizkę tudzież mnóstwo książek leżących na półkach, na kufrze i na podłodze. Jest nareszcie kilka krzeseł giętych i zwyczajnych i niepoliturowany stół, na którym przyjrzawszy się uważniej spostrzegłem wymalowaną szachownicę i poprzewracane szachy.
W tej chwili mdło mi się zrobiło; obok szachów bowiem spostrzegłem dwie trupie główki: w jednej był tytuń, a w drugiej... cukier!..."Ignacy Rzecki podczas przeglądu kamienicy kupionej przez Stanisława Wokulskiego.
Studenci. Charakterystyka
Niesforni
"Bo ci studenci to podobno bardzo niesforni" Stanisław Wokulski w rozmowie z Jadwigą Misiewiczową.
Prowadzą głośny nocny tryb życia
"Po całych nocach ryczą, tupią, pieją, gwiżdżą… Nie ma służącej w domu, której by nie zwabiali do siebie…" Baronowa Krzeszowska na procesie do sędziego.
"Do godziny drugiej po północy śpiewali i krzyczeli, czasami nawet ryczeli i w ogóle starali się wydawać jak najwięcej głosów nieludzkich." I. Rzecki w pamiętniku.
Nieobyczajni, bezwstydni
"Prawda, że Maleski chodzi bez koszuli, ale w majtkach, a Patkiewicz chodzi bez majtek, lecz za to w koszuli. Panna Leokadia więc widzi cały garnitur..."
Deprawują wszystkie panny w okolicy, rozwiąźli
"Niech mnie Bóg skarze, jeżeli przy tych urwipołciach można było utrzymać młodą kucharkę dłużej jak osiem miesięcy. Panie Rzecki! mówię ci, że oni we trzech zaludniliby wszystkie ochrony… Ich tam, widać, w uniwersytecie uczą tego." Rządca Wirski do Ignacego Rzeckiego.
"Wieczorami zaś ci młodzi ludzie, nad którymi już nikt nie mieszkał i nikt nie mógł ich oblewać wodą, wieczorami zwoływali do siebie praczki i służące z całej kamienicy. Wówczas w lokalu pani baronowej rozlegały się krzyki i płacze spazmatyczne." I. Rzecki w pamiętniku.
Szybko się kłócą za sobą i godzą
"To już młodych ludzi ostatecznie zdetonowało; więc poszli do domu bardzo rozgniewani na siebie i każdy inną stroną ulicy. Nimeśmy jednak dopędzili ich dorożkami, już znowu szli razem i ukłonili się nam z wielką galanterią."
Postawa studentów wobec innych
Według trzeciego studenta utrzymują porządek w kamienicy
"Wtedy dopiero przekonacie się, coście stracili. Wszystkie praczki, wszystkie kucharki z tej kamienicy stracą humor, a pani Krzeszowska już bez przeszkody zacznie śledzić swoich sąsiadów, rachować każdego gościa, który przychodzi do nich z wizytą, i każde ziarno kaszy, które sypią do garnka... Owszem, wypędźcie nas!... Wtedy dopiero panna Leokadia zacznie wyśpiewywać swoje gamy i wokalizy z rana sopranem, a po południu kontraltem... I diabli wezmą dom, w którym my jedni jako tako utrzymujemy porządek!"
Skonfliktowani z sąsiadem z naprzeciwka
"Właśnie sąsiad z przeciwka skarży się na panów dobrodziejów!…" Rządca Wirski w obecności Ignacego Rzeckiego zwraca się do trzeciego studenta.
Dokuczają baronowej Krzeszowskiej
"Kara boska już wisiała nad głową intrygantki, w postaci śledzia, który wysuwał się z lufcika na trzecim piętrze. Śledzia owego trzymała jakaś tajemnicza ręka, odziana w granatowy rękaw ze srebrnym galonem, spoza ręki zaś co kilka sekund wychylała się mizerna twarz ze złośliwym uśmiechem.
Nie trzeba było mojej przenikliwości, ażeby zgadnąć, że był to jeden z nie płacących komornego studentów, który tylko czekał na ukazanie się baronowej w lufciku, ażeby na nią puścić śledzia.
Ale baronowa była ostrożna, więc mizerny studencina nudził się. Przekładał opatrznościowego śledzia z jednej ręki do drugiej i zapewne dla zabicia czasu robił bardzo nieprzystojne miny do dziewcząt z paryskiej pralni.
(...)Ledwie wyszliśmy na dziedziniec, patrzę, a pani baronowa wychyla się ze swego lufcika i woła, oczywiście do nas (...) Nagle — rozdzierającym głosem krzyknęła: „Ach! nihiliści...", i cofnęła się w głąb pokoju.
Jednocześnie o kilka kroków od nas spadł na podwórze śledź, na którego stróż rzucił się z taką drapieżnością, że nawet mnie nie spostrzegł."
"W ciągu dnia, gdy choćby jeden z nich był w domu, a zawsze był któryś, jeżeli tylko pani baronowa Krzeszowska wychyliła głowę przez lufcik (robiła to po kilkanaście razy na dzień), zawsze jej ktoś usiłował wylać z góry wodę na głowę.
Powiem nawet, że między nią a mieszkającymi nad nią studentami wytworzył się pewien rodzaj sportu, polegający na tym, że ona wyjrzawszy przez lufcik starała się jak najprędzej cofnąć głowę, a oni usiłowali wylewać na nią wodę jak najczęściej i w jak największych ilościach." I. Rzecki w pamiętniku.
"Tyle tylko mamy dziś satysfakcji, że poczciwe studenciny wylały na łeb baronowej coś tak obrzydliwego, że się domyć nie może…" Pani Jadwiga Misiewicz mówi do Ignacego Rzeckiego o dniu, w którym Krzeszowska oskarżyła Helenę Stawską o kradzież lalki.
"Ale najgorsze ze wszystkiego (przez co nawet wpadłam w nerwową chorobę), że ci panowie po kilka razy na dzień stukają do mego okna trupią główką…" Baronowa do sędziego w trakcie procesu.
Po powrocie do kamienicy dokuczają Maruszewiczowi
"Ale mnie dokuczają! — wybuchnął Maruszewicz. — Jeżeli okno otworzę, jeden z nich strzela do mnie grochem przez świstułę, co wcale nie jest przyjemne. Gdy się zaś zejdzie u mnie parę osób albo któraś z dam (dodał ciszej), bębnią mi grochem w okna tak, że wysiedzieć nie można... To mi przeszkadza... to mnie kompromituje. Ja pójdę na skargę do cyrkułu!..." Maruszewicz do barona Krzeszowskiego.
Postawa innych bohaterów wobec studentów
Ignacy Rzecki o studentach
Spostrzeżania Ignacego Rzeckiego na temat studentów mieszkających w kamienicy
"Naprzód ci studenci, z trzeciego piętra od frontu, byli to istotnie ludzie niespokojnego ducha."
Ignacy Rzecki przedstawia ich w pozytywnym świetle
"Na lewo od stołu — pani Krzeszowska, jej robaczywy adwokat i ten hultaj Maruszewicz, a na prawo dwaj studenci." Ignacy Rzecki opisuje proces wytoczony przez baronową Krzeszowską trzem studentom.
Jadwiga Misiewiczowa o studentach
Zwyczajna młodzież
"Zwyczajnie młodzi" Pani Jadwiga Misiewiczowa do Stanisława Wokulskiego.
Stanisław Wokulski o studentach
Stanisław Wokulski ufundował im stypendia
"Byli jacyś studenci, którzy głośno opowiadali, że Wokulski daje im stypendia". Wynika to z ustaleń księcia na temat Stanisława Wokulskiego.
Wirski o studentach
Wirski twierdzi, że Maleski, Patkiewicz, trzeci student są jowialni
„Maleski, Patkiewicz i ten trzeci. Co nie miałbym pamiętać takich diabłów. Jowialne chłopaki!” Wirski do I. Rzeckiego
Postawa Krzeszowskiej wobec studentów
Przegrali proces z baronową Krzeszowską i zostali eksmitowani w lutym
"Sędzia tymczasem napisał i przeczytał wyrok, mocą którego panowie: Maleski i Patkiewicz, zostali skazani na zapłacenie dwunastu rubli i pięćdziesięciu kopiejek komornego tudzież na opuszczenie lokalu przed 8 lutym."
Krzeszowska nie chce wolnego pokoju wynajmować żadnym studentom
"Nie zapominała przy tym upominać go, ażeby w razie zgłoszenia się konkurenta o lokal na trzecim piętrze bacznie przypatrywał się, szczególniej ludziom młodym, a gdyby to byli studenci, ażeby odpowiadał, że lokal już wynajęty." Instrukcja Krzeszowskiej dla męża w sprawie wynajęcia wolnego pokoju eksmisji Patkiewicza, Maleskiego i tego trzeciego.
Maruszewicz doniósł na nich i zostali aresztowani „- Klejn i ci dwaj... pamiętasz?... Ten Maleski i Patkiewicz... (...) Oni mieszkali w domu baronowej Krzeszowskiej, no i trochę, co prawda, szykanowali tego... tego Maruszewicza... On groził, a ci jeszcze lepiej... W końcu poleciał na skargę do cyrkułu... Zeszła policja, zrobił się jakiś skandal i wszystkich trzech wzięto do kozy.”
Postawa Krzeszowskiego wobec studentów
Baron Krzeszowski wynajął im ten sam pokój po eksmisji
"sądząc z opisu obawiam się, czy nie będzie nim jeden z tych młodych ludzi, których właśnie wypędziła moja żona…" Krzeszowski do Maruszewicza.
Postawa Maruszewicza wobec studentów
"Maruszewicz jest wściekły na nich"
Zostali aresztowani z powodu donosu Maruszewicza
"Oni mieszkali w domu baronowej Krzeszowskiej, no i trochę, co prawda, szykanowali tego... tego Maruszewicza... On groził, a ci jeszcze lepiej... W końcu poleciał na skargę do cyrkułu... Zeszła policja, zrobił się jakiś skandal i wszystkich trzech wzięto do kozy."
Maleski. "Lalka" B. Prusa.
Nieobyczajny, bezwstydny
"Prawda, że Maleski chodzi bez koszuli, ale w majtkach". Ten trzeci student tak mówi do rządcy Wirskiego i Ignacego Rzeckiego podczas przeglądu kamienicy zakupionej przez Stanisława Wokulskiego.
Nie płaci czynszu
"Maleski płaci za miesiące parzyste, luty, kwiecień, czerwiec". Ten trzeci student tak mówi do rządcy Wirskiego i Ignacego Rzeckiego podczas przeglądu kamienicy zakupionej przez Stanisława Wokulskiego.
Nosi baki
"Maleski — odparł z ukłonem właściciel faworytów — i Patkiewicz… — dodał wskazując gestem pełnym dystynkcji na ponurego towarzysza." Maleski do sędziego w trakcie procesu.
Żartowniś
"Kto tu jest podobny do nieboszczyka?… Patkiewicz?… taki przystojny chłopak!…" Maleski do sędziego.
Patkiewicz. "Lalka"B. Prusa.
Studiuje medycynę
"Patkiewicz, jako medyk, pomacawszy puls baronowej, kazał jej zadać waleriany i najspokojniej wyszedł." Zachowanie Patkiewicza wobec Krzeszowskiej podczas eksmisji.
Mizerny wygląd
"dodał wypychając naprzód mizernego kolegę"
Nieobyczajny, bezwstydny
"Patkiewicz chodzi bez majtek, lecz za to w koszuli. Panna Leokadia więc widzi cały garnitur..." Ten trzeci student tak mówi do rządcy Wirskiego i Ignacego Rzeckiego podczas przeglądu kamienicy zakupionej przez Stanisława Wokulskiego.
Wstydliwy
"czekał przed bramą, widocznie na panią Krzeszowską, a myśląc, że ona wychodzi, ucharakteryzował się na trupa przed… panią Misiewiczową. Wnet poznał swoją omyłkę i zawstydził się tak, że pobiegł parę kroków naprzód."
Nie płaci czynszu
"Patkiewicz za nieparzyste: marzec, maj, lipiec…" Ten trzeci student tak mówi do rządcy Wirskiego i Ignacego Rzeckiego podczas przeglądu kamienicy zakupionej przez Stanisława Wokulskiego.
Ponury
"Patkiewicz… — dodał wskazując gestem pełnym dystynkcji na ponurego towarzysza." Maleski do sędziego w trakcie procesu.
Najgorszy ze studentów
„A najgorszy bestia to ten Patkiewicz, co trupa udaje. Jak zapadł wieczór, a ten pokraka wylazł na schody, to mówię ci, taki był pisk, jakby stado szczurów tamtędy przechodziło...” Rządca Wirski mówi do Ignacego Rzeckiego.
Robi miny
"Spostrzegłem bowiem, że pan Patkiewicz nie odejmując rąk od piersi nagle wywrócił oczy i opuścił dolną szczękę w taki sposób, że zrobił się podobny do stojącego trupa. Jego twarz i cała postawa istotnie mogła przerazić nawet zdrowego człowieka." Ignacy Rzecki relacjonuje proces studentów.
"Pan Patkiewicz tym razem udał człowieka, który ma bielmo na lewym oku i lewą część twarzy sparaliżowaną;" Ignacy Rzecki relacjonuje proces studentów.
Komediant
"Pan Patkiewicz zapewne w celu dodania większej wagi słowom mówcy zaczął poruszać uchem i skórą na głowie, co w sali wywołało nowy atak wesołości."
Dobry aktor
"Pan Patkiewicz usłyszawszy wyrok doznał tak silnego wstrząsnienia moralnego, że twarz zrobiła mu się zieloną i — zemdlał. Szczęściem, padając trafił w objęcia pana Maleskiego; inaczej strasznie rozbiłby się nieborak."
"dwaj stójkowi prawie wynieśli na rękach nieszczęśliwego młodzieńca, który tym razem był naprawdę podobny do trupa. Dopiero w przedpokoju, gdy złożono go na ławce, a jeden z obecnych zawołał, ażeby oblać go wodą, chory nagle zerwał się i rzekł głośno:
— No, no!... tylko bez głupich żartów...
Po czym natychmiast sam ubrał się w palto, energicznie naciągnął niezbyt całe kalosze i lekkim krokiem opuścił sądową salę ku zdziwieniu stójkowych, oskarżonych i świadków."
Wzbudza zachwyt swoimi umiejętnościami mimicznymi
"Nie, ale żeby człowiek uchem ruszał. To artysta!…" Adwokat do Stanisława Wokulskiego w trakcie procesu.
Ten trzeci student. "Lalka" B. Prusa.
Wygląd
"młody człowiek z czarnym zarostem i w studenckim mundurku". Ignacy Rzecki podczas przeglądu kamienicy kupionej przez Stanisława Wokulskiego.
"Więc w parę dni po owej dyspozycji zjawia się u barona jakiś elegant z dziwną fizjognomią, a jeszcze dziwniej ubrany: jego spodnie nie pasowały do kamizelki, kamizelka do surduta, a krawat do wszystkiego."
Pochodzenie
"Mój ojciec był zdolnym lekarzem, pracował dniem i nocą, miał niby to dobre zarobki i oszczędził… raptem trzysta rubli na rok!"
Nie stawił się na procesie
"Jest cierpiący — odparł krygując się pan Maleski. — Jest to nasz sublokator i zresztą bardzo rzadko mieszka z nami.
— Jak to? Bardzo rzadko mieszka? Gdzież on siedzi w dzień?
— W uniwersytecie, w prosektorium, czasem na obiedzie." Fragment rozmowy Maleskiego z sędzią na procesie.
Dowcipny
"Gospodarza?... W tej chwili ja tu jestem gospodarzem i wcale sobie nie przypominam, ażebym mianował plenipotentem tego pana..." Do rządcy Wirskiego i Ignacego Rzeckiego podczas przeglądu kamienicy zakupionej przez Stanisława Wokulskiego.
Niechlujny, ostentacyjnie lekceważy innych
"Młody człowiek tymczasem ociężale podniósł się z łóżka i bez zbytniego pośpiechu począł zapinać spodnie i kamizelkę. Pomimo całej systematyczności, z jaką oddawał się temu zajęciu, jestem pewny, że przynajmniej połowa guzików jego garderoby pozostała nie zapiętą." Zachowanie podczas przeglądu kamienicy zakupionej przez Stanisława Wokulskiego.
Cwaniak
"Prawda, że Maleski chodzi bez koszuli, ale w majtkach, a Patkiewicz chodzi bez majtek, lecz za to w koszuli. Panna Leokadia więc widzi cały garnitur..." Do rządcy Wirskiego i Ignacego Rzeckiego podczas przeglądu kamienicy zakupionej przez Stanisława Wokulskiego.
Bezczelny, wybuchowy
"A któż winien, że pan nie przychodzi we właściwej porze?!… — wrzasnął młody człowiek wytrząsając rękoma. — Sto razy słyszałeś pan, że do Maleskiego należą miesiące parzyste, a do Patkiewicza nieparzyste…" Do rządcy Wirskiego i Ignacego Rzeckiego podczas przeglądu kamienicy zakupionej przez Stanisława Wokulskiego.
Nie płaci czynszy z zasady
"A do mnie, łaskawy panie, żadne — wołał młody człowiek grożąc nam pod nosami — bo ja z zasady nie płacę za komorne."
"A niechaj komornik przyprowadzi ze sobą dwu stójkowych, bo mnie będą musieli wynosić z mieszkania..."
"On mówi, że nie zapłaci, no i nie płaci" Rządca Wirski do Ignacego Rzeckiego.
Anarchista
"Ja sam zająłem to mieszkanie i będę w nim dopóty, dopóki mnie nie wyrzucą. Umowy!… paradni są z tymi umowami… Jeżeli społeczeństwo chce, ażebym mu płacił za mieszkanie, to niechaj samo płaci mi tyle za korepetycje, żeby z nich wystarczyło na komorne… Paradni są!…
Żyje w nędzy
"Ja za trzy godziny lekcyj co dzień mam piętnaście rubli na miesiąc, za jedzenie biorą ode mnie dziewięć rubli, za pranie i usługę trzy… A mundur, a wpis?… I jeszcze chcą, żebym za mieszkanie płacił. Wyrzućcie mnie na ulicę — mówił zirytowany — niech mnie złapie hycel i da pałą w łeb… Do tego macie prawo, ale nie do uwag i wymówek…"
Socjalista, buntuje się przeciwko niesprawiedliwości społecznej
"Społeczeństwo, jeżeli nie zabiło mnie przy urodzeniu, jeżeli każe mi się uczyć i zdawać kilkanaście egzaminów, zobowiązało się tym samym, że mi da pracę ubezpieczającą mój byt… Tymczasem albo nie daje mi pracy, albo oszukuje mnie na wynagrodzeniu… Jeżeli więc społeczność względem mnie nie dotrzymuje umowy, z jakiej racji żąda, abym ja jej dotrzymywał względem niego. Zresztą co tu gadać, z zasady nie płacę komornego, i basta. Tym bardziej że obecny właściciel domu nie budował tego domu; nie wypalał cegieł, nie rozrabiał wapna, nie murował, nie narażał się na skręcenie karku. Przyszedł z pieniędzmi, może ukradzionymi, zapłacił innemu, który może także okradł kogo, i na tej zasadzie chce mnie zrobić swoim niewolnikiem. Kpiny ze zdrowego rozsądku!"
"Mój ojciec był zdolnym lekarzem, pracował dniem i nocą, miał niby to dobre zarobki i oszczędził… raptem trzysta rubli na rok! A że wasza kamienica kosztuje dziewięćdziesiąt tysięcy rubli, więc na kupienie jej za cenę uczciwej pracy mój ojciec musiałby żyć i zapisywać recepty przez trzysta lat… Nie uwierzę zaś, ażeby ten nowy właściciel pracował od trzystu lat…"
"Niedługo już będę żył, więc pragnę przeprowadzić choćby jedną zasadę: jeżeli społeczność chce, ażeby jednostki szanowały umowę względem niej, niechaj sama wykonywa ją względem jednostek. Jeżeli ja mam komuś płacić za komorne, niech inni tyle płacą mi za lekcje, żeby mi na komorne wystarczyło."
Rozchwiany emocjonalnie
"Począł chodzić jeszcze prędzej po pokoju śmiejąc się i gniewając.
Hardy
"Nareszcie zaczął świstać i wyglądać przez okno, hardo odwróciwszy się tyłem do nas…"
Bezczelny wobec Ignacego Rzeckiego
"Na starość mózg więdnie i nie jest zdolny przyjmować nowych prawd…'
Uważa, że utrzymują porządek w kamienicy i w jej okolicy
"Wtedy dopiero przekonacie się, coście stracili. Wszystkie praczki, wszystkie kucharki z tej kamienicy stracą humor, a pani Krzeszowska już bez przeszkody zacznie śledzić swoich sąsiadów, rachować każdego gościa, który przychodzi do nich z wizytą, i każde ziarno kaszy, które sypią do garnka... Owszem, wypędźcie nas!... Wtedy dopiero panna Leokadia zacznie wyśpiewywać swoje gamy i wokalizy z rana sopranem, a po południu kontraltem... I diabli wezmą dom, w którym my jedni jako tako utrzymujemy porządek!"
Źródło: