WIEDZA • ZROZUMIENIE • UMIEJĘTNOŚCI

Język polski – lektury, matura, egzamin ósmoklasisty i pisanie

stylistyka

  • Delimitacja tekstu

    Wyjaśnienie co to jest delimitacja tekstu?

    Delimitacja tekstu

    wyznaczanie początku i końca tekstu przez formuły, formy, zwroty itp. Pojęciem posługują się badacze zajmujący się działem językoznawstwa: stylistyka lingwistyczna.

    Opracowano na podstawie:

    T. Dobrzyńska,Tekst - w perspektywie stylistycznej, w: Tekst i jego odmiany, red. T. Dobrzyńska, Warszawa 1996, s. 125-143

  • Koherencja

    Koherencja - co to jest?

    Wyjaśnienie pojęcia koherencja (spójność globalna).

  • Kohezja

    Kohezja - co to jest?

    Wyjaśnienie pojęcia kohezja (=spójność lokalna).

  • Koreferencja

    Wyjaśnienie pojęcia: koreferencja wraz z podaniem wyznaczników koreferencji i kilku innych istotnych informacji.

  • Rama tekstowa (rama wypowiedzi)

    Co to jest rama tekstowa? Co to jest rama wypowiedzi?

    Artykuł wyjaśnia co to jest rama tekstowa (rama wypowiedzi).

  • Relacje izotopiczne

    Relacje izotopiczne - co to jest?

    Wyjaśnienie pojęcia: relacje izotopiczne.

  • Remat

    Remat - co to jest?

    Artykuł wyjaśnia czym jest remat z perspektywy dyscypliny, jaką jest stylistyka lingwistyczna.

  • Rozczłonkowanie aktualne zdania

    Co to jest rozczłonkowanie aktualne zdania?

    Artykuł wyjaśnienia  co to jest rozczłonkowanie aktualne zdania.

  • Spójność globalna

    Spójność globalna (koherencja) to efekt połączenia wszystkich znaczeń w komunikacie z wiedzą o świecie odbiorców (aluzja, dowcip, intertekstualność). Gdy zasób wiedzy nadawcy i odbiorcy pokrywa się dopuszczalna jest wówczas w komunikacji spójność globalna (tematyczna). Jest charakterystyczna dla monologów, tekstów artystycznych.

    Pojęciem tym posługują się językoznawcy zajmujący się stylistyką lingiwstyczną.

    na podstawie: T. Dobrzyńska, Tekst - w perspektywie stylistycznej, w: Tekst i jego odmiany, red. T. Dobrzynska, Warszawa 1996, 125-143.

  • spójność lokalna

    Spójność lokalna (kohezja) to spójność osiągana na poziomie gramatyki (fleksji, słowotwórstwa, składni), struktury tekstu (wyliczenia, frazy, zwroty). Jest ona charakterystyczna dla tekstów naukowych, kodeksów prawniczych, dokumentów urzędowych.

     

    Pojęciem tym posługują się językoznawcy zajmujący się stylistyką lingiwstyczną.

    na podstawie: T. Dobrzyńska ,Tekst - w perspektywie stylistycznej, w: Tekst i jego odmiany, red. T. Dobrzynska, Warszawa 1996, 125-143.

  • stylistyka

    dyscyplina języka bada style funkcjonalne danego języka (duży wpływ językoznawstwa strukturalistycznego). Postulat badania stylów funkcjonalnych i stylu literatury pięknej jako jednego z nich głosiła praska szkoła strukturalistyczna. oraz tzw. szkoła formalistów rosyjskich. Według Ch. Bally'ego, należącego do twórców współczesnej stylistyki, przedmiotem stylistyki powinny być ekspresywne formy języka.

  • stylistyka językoznawcza

    Dziedzina należąca do szeroko rozumianej pragmatyki językoznawczej. Stylistyka bardzo dużo zawdzięcza szkole praskiej. W przeciwieństwie do syntaktyki językoznawczej, która - zdaniem prażan bada funkcje znaków językowych w abstrakcyjnym systemie, stylistyka stara się uchwycić system zasad, którymi się kieruje nadawca w czasie tworzenia tekstu. Sam tekst też jest strukturą. Ta sama treść może jednak otrzymać różną strukturę tekstową. Styl więc według szkoły praskiej to jakość strukturalna tekstu wynikła z celowego doboru przez nadawcę jednostek języka. W ramach tak pojmowanej stylistyki wiele miejsca zajmowały rozważania na temat stylu literackiego, a więc tych tekstów, w których na plan pierwszy wysuwa się funkcja poetycka. Tekst literacki koncentruje się nie na tym o czym informuje, ale na tym, w jaki sposób to czyni. Głównymi przedstawicielami tego nurtu byli J. Mukarowski i R. Jakobson.

  • temat

    temat

     

    Pojęciem tym posługują się językoznawcy zajmujący się stylistyką lingiwstyczną.

    na podstawie: T. Dobrzyńska ,Tekst - w perspektywie stylistycznej, w: Tekst i jego odmiany, red. T. Dobrzynska, Warszawa 1996, 125-143.

  • tematyzacja

    Tematyzacja to proces i opis mechanizmów czynienia tematem wypowiedzi różnych jej elementów, tworzenia dłuższej wypowiedzi na jeden temat.
    • Trzy aspekty tematyzacjiwg Daneša:
    a)funkcjonalny(składnik tematyczny jest semantycznym lub referencjalnym powtórzeniem wyrażenia, do którego nawiązuje),
    b)znaczeniowy(składnik tematyczny jest semantycznym lub referencjalnym derywatem wyrażenia, do którego nawiązuje),
    c)przestrzenny- odległość członów (wiąże składniki kolejnych wypowiedzeń - tematyzacja kontaktowa lub wypowiedzeń oddalone od siebie - tematyzacja na odległość).
    • Sposoby tematyzacji(wiążą się z różnymi stylami funkcjonalnymi i odmianami gatunkowymi i pozwalają badać historyczną zmienność form wypowiedzi):
    a)Istnieje hipertemat, do niego nawiązują (rozczłonkowują go) wszystkie tematy, wtedy rematy tworzą luźny, paralelny ciąg (H = T1+T2+T3+Tn);
    b)Tematpierwszy jest powtarzany w kolejnych zdaniach, a wszystkie tematy powtarzają treść tematu 1. (T1=T2=T3=Tn)
    c)Rematmoże być również tematyzowany w następnej wypowiedzi (wg Gajdy to cecha charakterystyczna tekstów naukowych)

    Pojęciem tym posługują się językoznawcy zajmujący się stylistyką lingiwstyczną.

    Zobacz też:

    temat

    Opracowano na podstawie: T. Dobrzyńska, Tekst - w perspektywie stylistycznej, w: Tekst i jego odmiany, red. T. Dobrzynska, Warszawa 1996, 125-143.