Język polski – lektury, matura, egzamin ósmoklasisty i pisanie

Motyw arkadii, raju, edenu w literaturze i sztuce

Przykładowa bibliografia, do której warto sięgnąć przygotowując się do prezentacji maturalnej z języka polskiego (Matura ustna) lub pisząc pracę , której temat wykorzystuje motyw arkadyjski, motyw raju, edenu lub pokrewne w literaturze, malarstwie, filmie...

Uważaj jednak na definicje w temacie!!!! Niekiedy temat może być węższy niż zakres proponowanej niżej bibliografii.

Odnajdź tezę w temacie (ćwiczenie 4 - rozprawka)

W tym ćwiczeniu należy sformułować tezę w zapisanych poniżej tematach rozprawki. Efekty swojej pracy możesz porównać z sugerowanymi odpowiedziami, zamieszczonymi w dolnej części strony.

Zadanie 01.

Odwołując się do tekstów z różnych epok dowiedź, że miłości towarzyszy cierpienie.

Zadanie 02.

Czy Konrada Wallenroda można uznać za szczęśliwego czlowieka?

Zadanie 03.

Odwołując się do utworów różnych epok, udowodnij, że rodzina jest wartością uniwersalną.

Zadanie 04.

W oparciu o dowolne przykłady literackie dowiedź, że człowiek odrzuca zło i wybiera dobro.

Zadanie 05.

Odwołując sie do dowolnych przykładów rozwiń myśl, że poeta odkrywa przed swoimi czytelnikami piękno świata, którego oni sami nie potrafią dostrzec.

Zadanie 06.

Opisz i porównaj dwa sposoby uzyskiwania efektu groteskowości w przytoczonych fragmentach dramatów Stanisława Ignacego Witkiewicza i Sławomira Mrożka.

Zadanie 07.

Charakteryzując Makbeta na podstawie danych fragmentów dramatu Szekspira, określ, na czym polega tragizm postaci i porównaj go z tragizmem bohatera ze znanego Ci dramatu antycznego.

Zadanie 08.

Dwa obrazy wojny - dwa sposoby mówienia o niej. Dokonaj analizy porównawczej poniższych fragmentów Potopu Henryka Sienkiewicza i Pamiętnika z powstania warszawskiego Mirona Białoszewskiego.

Zadanie 09.

Obraz małej ojczyzny w początkowym fragmencie poematu Tomasza Różyckiego "Dwanaście stacji". Jaką rolę odgrywają w tym tekście nawiązania do Pana Tadeusza?

Zadanie 10.

Różne koncepcje miłości i różne sposoby mówienia o niej. Dokonaj analizy i interpretacji porównawczej Przypomnienia dawnej miłości Franciszka Karpińskiego oraz danego fragmentu IV części Dziadów Adama Mickiewicza.

ODPOWIEDZI:

ad. 01.Miłości zawsze towarzyszy cierpienie.

ad. 02. Konrad Wallenrod był człowiekiem bardzo nieszczęśliwym.

ad. 03.Rodzina w życiu każdego człowieka jest bardzo ważna.

ad. 04.Człowiek jest istotą dobrą / zawsze wybiera dobro.

ad. 05.Poeta w swej tworczości pokazuje piękno świata.

ad. 06. Stanisław Ignacy Witkiewicz i Sławomir Mrożek w różny sposób uzyskują efekt groteskowości w przytoczonych fragmentach dramatów.

ad. 07.Tragizm Makbeta i tragizm Edypa mają różne źródła.

ad. 08. Henryk Sienkiewicz i Miron Białoszewski w swoich dziełach w różny sposób przedstawiają wojnę.

ad. 09. Nawiązania do Pana Tadeusza we fragmencie poematu Tomasza Różyckiego "Dwanaście stacji" podkreślają negatywny obraz małej ojczyzny.

ad. 10. Franciszek Karpiński i Adam Mickiewicz w swoich utworach wykorzystując inny język poetycki przedstawiają różne koncepcje miłości.

Fantastyka literacka, jej cele i formy. Omów temat, analizując wybrane utwory

{youtube}1dchUzn1bYw{/youtube}

Temat z tezą - jak rozpoznać?

Tematy z tezą to najłatwiejsze, które można spotkać przy pisaniu wypracowań z języka polskiego (rozprawek, esejów, felietonów itp). Nie zmuszają one piszących do budowania własnych tez, a jedynie odnalezienia istniejących, co jest o wiele łatwiejsze. Tematy, które w swojej treści (niekoniecznie na początku) zawierają stwierdzenia:

uzasadnij, że...

udowodnij, że...

dowiedź, że...

wykaż, że...

umotywuj...

obroń...

jakie racje...

usprawiedliw...

rozwiń myśl...

dlaczego...

dlaczego mówimy, że...

W domyśle zawierają formułę: "wykaż prawdziwość postawionej tezy". Innymi słowy wymagają one od piszącego odnalezienia tezy i udowodnienia jej.

Polecamy ćwiczenia z odnajdywania tezy w temacie rozprawki w dziale rozprawka.

Zadanie maturalne: Odwołując się do załączonego fragmentu „Lalki” Bolesława Prusa dokonaj analizy poglądów Stanisława Wokulskiego na temat Paryża i wykaż ich związek z ideologią pozytywistyczną.

Zadanie maturalne, które ma posłużyć maturzystom do przygotowania się do pisemnej części matury z polskiego, na której wymagana jest umiejętność pisania dobrego wypracowania maturalnego (najlepiej: rozprawki, eseju) opartego na analizie załączonego do tematu fragmentu lektury (epika, dramat) lub wiersza. Zadanie to może również przydać się do zwykłego powtórzenia wiedzy o tekście, epoce. Nie wymaga pomocy nauczyciela ponieważ klucz odpowiedzi jest dołączony do zadania maturalnego. Podstawą dla opracowania tego zadania maturalnego było zadanie maturalne stworzone przez CKE na potrzeby matury z języka polskiego

Motyw łagrów, gułagów, radzieckich obozów pracy, sowieckich obozów koncentracyjnych w literaturze i filmie

Przykładowa bibliografia, do której warto sięgnąć przygotowując się do prezentacji maturalnej z języka polskiego (Matura ustna) lub pisząc pracę, której temat wykorzystuje motyw (temat, topos) gułagów, łagrów, sowieckich obozów pracy, radzieckich obozów koncentracyjnych w literaturze i filmie. Jest to temat bardzo trudny i przez Rosję traktowany jako tabu. Jest bolesną i ciągle niewyjaśnioną do końca częścią najnowszej historii świata - tkwi więc w przeszłości. W pracy pisemnej lub na maturze ustnej z języka polskiego bardzo istotna jest definicja tych terminów.

Jak przygotować się do ustnej części egzaminu maturalnego z języka polskiego?

Wybierz temat

Wybierając temat prezentacji maturalnej kieruj się tym, co Ci się podoba, co chciałbyś zrealizować, z czym chciałbyś się zmierzyć. Najczęściej spotykanym błędem jest wybieranie tematu, który Cię nie interesuje. Im bardziej zaangażujesz się w temat, tym bardziej on będzie oryginalny i lepiej będzie Ci się nad nim pracowało.
Bądź racjonalistą – nie wybieraj tematów trudnych jeśli jesteś uczniem słabym, przeciętnym lub mało czytasz. Trudny temat maturalny to taki, który wymaga wiedzy z różnych sztuk – aby omawiać różne dzieła sztuki musisz znać język każdej z nich. Trudny temat to także taki, którego realizacja wymaga oczytania wykraczającego poza kanon lektur (mało jest lektur, które można przywołać). Temat wybierasz do końca września. Mimo, że nie jest to wybór ostateczny, nie warto zmieniać dobrze wybranego tematu. 
Nim wypełnisz deklarację sporządź analizę tematu (zdefiniuj pojęcia, określ zakres materiału i horyzont czasowy, wypisz czynności, które musisz dokonać w trakcie realizacji tematu). Dopiero wtedy zobaczysz, co tak naprawdę masz zrobić, by zyskać uznanie komisji. Na podstawie solidnej analizy tematu świadomie ocenisz wybrany temat i uczciwie odpowiesz sobie na pytanie: czy chcesz się z nim mierzyć przez kilka następnych miesięcy?

Zgromadź bibliografię

Wyszukaj rozszerzoną bibliografię podmiotu i bibliografię przedmiotu, którą można wykorzystać do realizacji wybranego przez Ciebie tematu. Powinna ona liczyć od kilkunastu do kilkudziesięciu pozycji. Aby zgromadzić jak największą ilość tekstów wykorzystaj w tym celu przede wszystkim swoją wiedzę, potem katalogi okolicznych bibliotek, tematyczne wyszukiwania w internetowych katalogach bibliotek, zasoby internetu (np. ). Im więcej, tym lepiej. Jeśli lista będzie zbyt uboga, Twój wybór okaże się ograniczony. Jeśli długa - łatwiej Ci będzie wybrać najtrafniejsze przykłady. Ten etap dobrze jest mieć z głowy do końca października.

Ogranicz bibliografię podmiotową

Eliminuj teksty, które są najmniej trafne, powtarzają te same ujęcia. Kiedy pozostaną Ci już najtrafniejsze przykłady, ale ich liczba będzie nadal zbyt liczna (powyżej 8, 10) kieruj się dopiero swoimi kategoriami estetycznymi. Dokonując takich ograniczeń listy lektur korzystaj z podręcznych opracowań, poradników. Konsultuj się z innymi uczniami, bibliotekarzami, nauczycielami. Trudno jest określić ile dokładnie pozycji powinna liczyć optymalna bibliografia. Liczba książek zależy od sposobu prezentacji, kompozycji oraz solidności analizy. Ogranicza ją bowiem tylko czas prezentacji – 15 minut. Na tym etapie prac należy uznać, że nie jest to ostateczna lista – zawsze powinna być ona obszerniejsza. Co do bibliografii podmiotowej – nie sądzę by pojawił się kiedykolwiek u kogokolwiek problem z jej nadmiarem. Należy ją dostosować do dobranej bibliografii podmiotowej i zrezygnować z pseudopomocy w postaci słowników motywów literackich, ortograficznych itp. W bibliografii przedmiotowej powinny znaleźć się wyłącznie pozycje, które pomogły Ci rozumieć temat, bibliografię podmiotową i jej kontekst filozoficzny, historyczny, biograficzny. 
Dobrze jest zamknąć ten etap prac do końca listopada.

Przeczytaj wybrane pozycje

Ten etap jest bardzo ważny, bo decyduje o Twojej wiedzy i merytorycznym przygotowaniu do prezentacji. Jest również najbardziej czasochłonny. Jeśli wybrałeś temat, który Cię interesuje, czytanie będzie sprawiało Ci radość i satysfakcję, jeśli nie – tym gorzej dla Ciebie. Polecam na bieżąco w trakcie lektury sporządzać notatki. To właśnie jest czas na przeczytanie pozycji zawartych w bibliografii podmiotowej oraz przedmiotowej.
Jeśli wykorzystasz przerwę świąteczną i ferie nie powinieneś narzekać na brak czasu, a mimo to zamkniesz ten etap w połowie lutego.

Sporządź konspekt (rozbudowany plan) prezentacji maturalnej

Po przeczytaniu niezwłocznie zabierz się za na analizę, interpretację i syntezę zebranego materiału. Celem jest selekcja i hierarchizacja materiału, czyli odnalezienie i wybranie w przeczytanej literaturze podmiotu informacji związanych z wybranym tematem.
Następnie zebrane informacje należy ułożyć w logiczną całość – sporządzić plan wypowiedzi.
Nie jest to zbyt praco- i czasochłonne zadanie, więc do końca lutego możesz zdążyć bez większego kłopotu.

Ułóż tekst prezentacji maturalnej

Kolejny etap można sprowadzić do połączenia wszystkich punktów plany w spójną wypowiedź.
Kiedy prezentacja będzie już gotowa sprawdź ile czasu zajmuje jej odczyt. Przed komisją nie może zająć ani dłużej, ani krócej niż 15 minut. 
Kiedy Twoja prezentacja nabierze już ostatecznego kształtu możesz pójść za radą tych, którzy sugerują żeby nauczyć się jej na pamięć. Moim zdaniem jest to jednak błąd. Twoje wystąpienie przed komisją ma być ustną prezentacją, wypowiedzią, a nie recytacją. Oceniana jest nie tyle merytoryczność wypowiedzi (choć to warunek podstawowy), co jej strona językowa. Jeśli więc język prezentacji znacząco różni się od języka rozmowy, nie działa to na korzyść zdającego.
Oto dobry przepis na dobrą prezentację maturalną.
Prezentację dobrze jest mieć gotową najpóźniej do końca marca.

Sporządź odtwórczy plan ramowy

W mojej opinii znacznie lepszym pomysłem niż uczenie się prezentacji na pamięć jest nauczenie się prezentowania swoich myśli w oparciu o plan ramowy, z którego możesz korzystać w dniu egzaminu. Można oczywiście pójść na łatwiznę i uprościć konspekt wypowiedzi do planu ramowego. Można jednak sporządzić odtwórczy plan ramowy swojej prezentacji. Dzięki temu samodzielnie sprawdzisz kompozycje swojej prezentacji.
Na sporządzenie planu ramowego i nauczenie się swojej prezentacji warto przeznaczyć przynajmniej cały kwiecień.

toposy, tematy w Dziadach cz. 3

toposy, tematy w Dziadach cz. 4

Motywy, toposy, tematy w Konradzie Wallenrodzie

Motyw powstań narodowych w literaturze i sztuce

Przykładowa bibliografia, do której warto sięgnąć przygotowując się do prezentacji maturalnej z języka polskiego (Matura ustna) lub pisząc pracę, której temat wykorzystuje topos insurekcji, powstania (zbrojnego, narodowego, kościuszkowskiego, krakowskiego, listopadowego, styczniowego, śląskiego, warszawskiego, wielkopolskiego) w literaturze, malarstwie, filmie...

Co to jest rozczłonkowanie aktualne zdania?

Artykuł wyjaśnienia  co to jest rozczłonkowanie aktualne zdania.

Przykładowa bibliografia, do której warto sięgnąć przygotowując się do prezentacji maturalnej z języka polskiego (Matura ustna) lub pisząc pracę, której temat wykorzystuje motyw snu, widzenia lub pokrewne w literaturze, malarstwie, filmie...

Uważaj jednak na definicje w temacie!!!! Niekiedy temat może być węższy niż zakres proponowanej niżej bibliografii.

Śmierć. Motyw śmierci (również samobójczej) w literaturze, malarstwie, filmie

Przykładowa bibliografia, do której warto sięgnąć przygotowując się do prezentacji maturalnej z języka polskiego (Matura ustna) lub pisząc pracę, której temat wykorzystuje motyw (temat, topos) śmierci (także samobójczej) w literaturze, malarstwie, filmie, muzyce... 

temat

Pojęciem tym posługują się językoznawcy zajmujący się stylistyką lingiwstyczną.

na podstawie: T. Dobrzyńska ,Tekst - w perspektywie stylistycznej, w: Tekst i jego odmiany, red. T. Dobrzynska, Warszawa 1996, 125-143.

• Trzy aspekty tematyzacjiwg Daneša:

• Sposoby tematyzacji(wiążą się z różnymi stylami funkcjonalnymi i odmianami gatunkowymi i pozwalają badać historyczną zmienność form wypowiedzi):

Pojęciem tym posługują się językoznawcy zajmujący się stylistyką lingiwstyczną.

Zobacz też:

temat

Opracowano na podstawie: T. Dobrzyńska, Tekst - w perspektywie stylistycznej, w: Tekst i jego odmiany, red. T. Dobrzynska, Warszawa 1996, 125-143.

Zadanie maturalne: Dokonaj analizy i interpretacji opowiadania Zabawa w klucz Idy Fink, zwracając uwagę na sposób podjęcia tematu zagłady Żydów w czasie II wojny światowej.

Zadanie maturalne, które ma posłużyć maturzystom do przygotowania się do pisemnej części matury z polskiego na poziomie rozszerzonym, na której wymagana jest umiejętność pisania dobrego wypracowania maturalnego (najlepiej: rozprawki, eseju) opartego na analizie załączonego do tematu fragmentu lektury (epika, dramat) lub wiersza. Zadanie to może również przydać się do zwykłego powtórzenia wiedzy o tekście, epoce. Nie wymaga pomocy nauczyciela, ponieważ klucz odpowiedzi jest dołączony do zadania maturalnego. Podstawą dla opracowania tego zadania maturalnego były testy maturalne stworzone przez CKE na potrzeby matury z języka polskiego (Matura 2005).

Zadanie maturalne: Na podstawie podanego fragmentu utworu Hanny Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" przedstaw przemyślenia Marka Edelmana o możliwościach godnego życia w czasach Zagłady i różnych poglądach na temat godnej śmierci.

Zadanie maturalne, które ma posłużyć maturzystom do przygotowania się do pisemnej części matury z polskiego, na której wymagana jest umiejętność pisania dobrego wypracowania maturalnego (najlepiej: rozprawki, eseju) opartego na analizie załączonego do tematu fragmentu lektury (epika, dramat) lub wiersza. Zadanie to może również przydać się do zwykłego powtórzenia wiedzy o tekście, epoce. Nie wymaga pomocy nauczyciela ponieważ klucz odpowiedzi jest dołączony do zadania maturalnego. Podstawą dla opracowania tego zadania maturalnego było zadanie maturalne stworzone przez CKE na potrzeby matury z języka polskiego z 2010 roku.