Wiedza i umiejętności w liceum i technikum na maturę na poziomie podstawowym
Matura 2015
Poniżej znajdują się wiedza i umiejętności zdobywane w szkole podstawowej (I i II etap edukacyjny zostały wyróżnione kursywą), gimnazjum (III etap edukacyjny) i szkole ponadgimnazjalnej (IV etap edukacyjny - liceum i technikum zostały wróżnione wytłuszczeniem), które są wymagane na egzaminie maturalnym z języka polskiego od 2015 r.
Podstawy programowe dla kształcenia języka polskiego możesz znaleźć tu:
nowa podstawa programowa z polskiego dla szkoły podstawowej,
nowa podstawa programowa dla liceum, technikum - poziom podstawowy,
nowa podstawa programowa dla liceum, technikum - poziom rozszerzony.
I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji.
1. Czytanie i słuchanie.
sprawnie czyta teksty głośno i cicho;
określa temat i główną myśl tekstu; wskazuje tezę, argumenty i wnioski; wyróżnia kluczowe pojęcia;
dostrzega relacje między częściami składowymi wypowiedzi (tytuł, wstęp, rozwinięcie, zakończenie, akapity);
odczytuje sens całego tekstu;
objaśnia sens fragmentu tekstu oraz jego funkcję na tle całości;
dokonuje logicznego streszczenia;
identyfikuje nadawcę i odbiorcę wypowiedzi (autora, narratora, czytelnika, słuchacza); rozpoznaje typ nadawcy i adresata tekstu;
identyfikuje wypowiedź jako tekst informacyjny, literacki, reklamowy;
rozróżnia gatunki publicystyczne prasowe, radiowe i telewizyjne: artykuł, wywiad, reportaż;
odróżnia teksty publicystyczne (artykuł, felieton, reportaż), od politycznych (przemówienie) i popularnonaukowych;
rozpoznaje formy gatunkowe (zaproszenie, życzenia i gratulacje, list, notatka do kroniki, zawiadomienie i ogłoszenie, instrukcję, w tym przepis);
odróżnia zawarte w tekście informacje ważne od informacji drugorzędnych; informacje o faktach od opinii; wiadomość i komentarz;
wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio (ukryte);
rozumie dosłowne i przenośne znaczenie wyrazów w wypowiedzi; znaczenie realne i etymologiczne;
odczytuje znaczenia wyrazów, związków frazeologicznych, zdań, akapitów;
wyciąga wnioski wynikające z przesłanek zawartych w tekście (w tym rozpoznaje w nim prawdę lub fałsz);
odbiera komunikaty pisane, mówione;
rozróżnia informacje werbalne oraz zawarte w dźwięku i obrazie;
wyszukuje w tekście potrzebne informacje, cytuje odpowiednie fragmenty tekstu;
rozpoznaje różnice między fikcją a kłamstwem;
rozróżnia wypowiedzi o charakterze emocjonalnym i perswazyjnym;
rozpoznaje intencje wypowiedzi: aprobatę, dezaprobatę, negację, prowokację;
rozpoznaje w wypowiedzi ironię, objaśnić jej mechanizm i funkcję;
dostrzega w wypowiedzi agresję i manipulację językową w tekstach reklamowych, w języku polityków i dziennikarzy; pytania podchwytliwe i sugerujące odpowiedź;
wykorzystuje informacje z przypisu.
odczytuje zawarte w tekstach informacje jawne i ukryte;
wskazuje cechy stylu danego tekstu;
rozpoznaje środki językowe i ich funkcje w tekście;
odróżnia w dialogu odpowiedzi właściwe i unikowe;
2. Samokształcenie i docieranie do informacji.
dociera do informacji: w książkach, prasie, mediach elektronicznych oraz w wypowiedziach ustnych;
korzysta z encyklopedii, słownika ortograficznego, słownika języka polskiego, słownika wyrazów bliskoznacznych oraz ze słownika: języka polskiego, poprawnej polszczyzny, frazeologicznego, wyrazów obcych, synonimów i antonimów oraz szkolnego słownika terminów literackich, słowników etymologicznych i symboli w formie książkowej i elektronicznej.
odnajduje literaturę podmiotową i przedmiotową w zasobach: bibliotecznych, multimedialnych, elektronicznych, Internetu;
tworzy przedmiotowe bazy danych zawierające informacje zdobywane w toku nauki;
sporządza opis bibliograficzny książki i artykułu, zapisów elektronicznych, bibliografię wybranego tematu
3. Świadomość językowa.
rozpoznaje podstawowe funkcje składniowe wyrazów użytych w wypowiedziach (podmiot, orzeczenie, dopełnienie, przydawka, okolicznik);
rozpoznaje w tekście zdania pojedyncze nierozwinięte i rozwinięte, pojedyncze i złożone (współrzędnie i podrzędnie), równoważniki zdań – i rozumie ich funkcje;
rozpoznaje w wypowiedziach podstawowe części mowy (rzeczownik, czasownik, przymiotnik, przysłówek, liczebnik, zaimek, przyimek, spójnik) i wskazuje różnice między nimi;
rozpoznaje w tekście formy przypadków, liczb, osób, czasów i rodzajów gramatycznych – rozumie ich funkcje w wypowiedzi;
rozpoznaje znaczenie niewerbalnych środków komunikowania się (gest, wyraz twarzy, mimika, postawa ciała);
rozumie pojęcie stylu, rozpoznaje styl potoczny, urzędowy, artystyczny i naukowy;
rozpoznaje wyrazy wieloznaczne i rozumie ich znaczenia w tekście;
rozpoznaje słownictwo ogólnonarodowe i słownictwo o ograniczonym zasięgu (wyrazy gwarowe, terminy naukowe, archaizmy i neologizmy, eufemizmy i wulgaryzmy; dostrzega negatywne konsekwencje używania wulgaryzmów);
rozpoznaje wyrazy rodzime i zapożyczone (obce) – rozumie ich funkcję w tekście;
rozpoznaje cechy kultury i języka swojego regionu;
rozpoznaje w zdaniach i w równoważnikach zdań różne rodzaje podmiotów, orzeczeń, dopełnień, okoliczników oraz przydawkę – rozumie ich funkcje;
rozróżnia rodzaje zdań złożonych podrzędnie i współrzędnie, imiesłowowe równoważniki zdań, zdania bezpodmiotowe oraz rozumie ich funkcje w wypowiedzi;
odróżnia temat fleksyjny od końcówki;
odróżnia czasowniki dokonane i niedokonane; rozpoznaje tryby i strony (czynną i bierną) czasownika oraz imiesłowy – wyjaśnia ich funkcje w tekście;
rozpoznaje temat słowotwórczy i formant w wyrazach pochodnych i wskazuje funkcje formantów w nadawaniu znaczenia wyrazom pochodnym.
analizuje i definiuje (także z pomocą słowników) znaczenia słów;
zna pojęcia: znak, system znaków; znak werbalny, znak niewerbalny, symbol, alegoria;
zna pojęcia: akt komunikacji językowej, nadawca, odbiorca, kod, komunikat, kontekst;
zna różnice między tradycyjną komunikacją ustną lub pisaną a komunikacją przez Internet;
rozpoznaje funkcje tekstu: informatywna, poetycka, ekspresywna, impresywna (perswazyjna);
rozpoznaje i opisujesz odmiany terytorialne, środowiskowe, zawodowe polszczyzny;
rozpoznaje stylizację, rozróżniasz jej typy
rozróżnia pojęcia: błąd językowy, typy błędów językowych, innowacja językowa, poprawność językowa, stosowności wypowiedzi;
odróżnia słownictwo neutralne od emocjonalnego i wartościującego, oficjalne od swobodnego.
II. Analiza i interpretacja tekstów kultury.
1. Wstępne rozpoznanie. Uczeń:
nazywa swoje reakcje czytelnicze (np. wrażenia, emocje);
konfrontuje sytuację bohaterów z własnymi doświadczeniami;
wyraża swój stosunek do postaci;
opisuje własne przeżycia wynikające z kontaktu z tekstem, obrazem, filmem, muzyką;
rozpoznaje i określa problematykę utworu;
rozpoznaje konwencję literacką
2. Analiza. Uczeń:
dostrzega swoistość artystyczną dzieła;
odróżnia fikcję artystyczną od rzeczywistości;
odróżnia realizm od fantastyki;
wyodrębnia elementy składające się na widowisko teatralne (gra aktorska, reżyseria, dekoracja, charakteryzacja, kostiumy, rekwizyty);
wyodrębnia elementy dzieła filmowego i telewizyjnego (scenariusz, reżyseria, ujęcie, gra aktorska);
wskazuje cechy charakterystyczne przekazów audiowizualnych (filmu, programu informacyjnego, programu rozrywkowego), potrafi nazwać ich tworzywo (ruchome obrazy, warstwa dźwiękowa);
omawia akcję, wyodrębnia wątki i wydarzenia;
charakteryzuje i ocenia bohaterów;
przedstawia najistotniejsze treści wypowiedzi w takim porządku, w jakim występują one w tekście;
charakteryzuje postać mówiącą w utworze;
rozróżnia narrację pierwszoosobową i trzecioosobową oraz potrafi określić ich funkcje w utworze;
omawia funkcje elementów konstrukcyjnych utworu: tytułu, podtytułu, motta, apostrofy, puenty, punktu kulminacyjnego;
trafnie określa rodzaj literacki (epika, liryka, dramat);
rozpoznaje gatunki: opowiadanie, powieść, baśń, legendę, mit, bajkę, fraszkę, wiersz, przysłowie, komiks; przypowieść, pamiętnik, dziennik, komedia, dramat, tragedia, ballada, nowela, hymn, powieść historyczna;
rozpoznaje odmiany gatunkowe: powieść/opowiadanie obyczajowe, przygodowe, detektywistyczne, fantastycznonaukowe, fantasy;
wskazuje elementy dramatu, takie jak: akt, scena, tekst główny, tekst poboczny, monolog, dialog;
znajduje nawiązania do tradycyjnych wątków literackich i kulturowych;
wskazuje przykłady mieszania gatunków;
uwzględnia w analizie specyfikę tekstów kultury przynależnych do następujących rodzajów sztuki: literatura, teatr, film, muzyka, sztuki plastyczne, sztuki audiowizualne.
rozpoznaje środki wyrazu artystycznego i ich funkcje (porównanie, przenośnię, epitet, wyraz dźwiękonaśladowczy, neologizmy, archaizmy, zdrobnienia, zgrubienia, metafory, powtórzenia, pytania retoryczne, typy zdań, wers, zwrotkę (strofę), rymy, rytm, refren; wiersz rymowany i nierymowany (biały) neologizmy, archaizmy, zdrobnienia, zgrubienia, metafory, powtórzenia, pytania retoryczne, typy zdań, oksymorony, synekdochy, hiperbole, elipsy, paralelizmy) oraz inne wyznaczniki poetyki danego utworu (z zakresu podstaw wersyfikacji, kompozycji, genologii) i określa ich funkcje;
odnajduje w utworach cechy charakterystyczne określonej epoki (średniowiecze, renesans, barok, oświecenie, romantyzm, pozytywizm, Młoda Polska, dwudziestolecie międzywojenne, współczesność);
dostrzega różnice językowe (fonetyczne, leksykalne) wynikające ze zmian historycznych - archaizmy, typy archaizmów;
rozpoznaje sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera (narracja, fabuła, sytuacja liryczna, akcja);
porównuje utwory literackie lub ich fragmenty (dostrzegasz ich cechy wspólne i różne).
3. Interpretacja.
odbiera teksty kultury na poziomie dosłownym i przenośnym;
objaśnia morał bajki oraz samodzielnie formułuje przesłanie baśni;
proponuje interpretację tekstu kultury i uzasadnia ją;
uwzględnia w interpretacji konteksty, np. biograficzny, historyczny;
interpretuje głosowo wybrane utwory literackie (recytowane w całości lub we fragmentach);
wykorzystuje w interpretacji elementy znaczące słowa-klucze, wyznaczniki kompozycji itp.
wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty (literackie, kulturowe, filozoficzne, religijne);
porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich;
odczytuje treści alegoryczne i symboliczne utworu.
4. Wartości i wartościowanie.
Uczeń odczytuje wartości pozytywne i ich przeciwieństwa wpisane w teksty kultury (np. przyjaźń – wrogość, miłość – nienawiść, prawda – kłamstwo, wierność – zdrada).
rozumie, odnajduje pojęcia: patriotyzm–nacjonalizm, tolerancja–nietolerancja, piękno–brzydota;
omawia ponadczasowe zagadnienia egzystencjalne: miłość, przyjaźń, śmierć, cierpienie, lęk, nadzieja, wiara religijna, samotność, inność, poczucie wspólnoty, solidarność, sprawiedliwość;
dostrzega zróżnicowanie postaw społecznych, obyczajowych, narodowych, religijnych, etycznych, kulturowych;
dostrzega związek języka z wartościami: język podlega wartościowaniu, (np. język jasny, prosty, zrozumiały, obrazowy, piękny), jest narzędziem wartościowania, a także źródłem poznania wartości (utrwalonych w znaczeniach nazw wartości, takich jak: dobro, prawda, piękno; wiara, nadzieja, miłość; wolność, równość, braterstwo; Bóg, honor, ojczyzna; solidarność, niepodległość, tolerancja);
dostrzega w tekstach kultury wartości narodowe i uniwersalne;
dostrzega konflikty wartości (np. równości i wolności, sprawiedliwości i miłosierdzia) oraz rozumie źródła tych konfliktów.
III. Tworzenie wypowiedzi.
1. Mówienie i pisanie.
formułuje pytania do tekstu;
świadomie posługuje się różnymi formami językowymi oraz (w wypowiedzi ustnej) mimiką, gestykulacją, postawą ciała;
stosuje w wypowiedzi pisemnej odpowiednią kompozycję i układ graficzny zgodny z wymogami danej formy gatunkowej (w tym wydziela akapity);
sporządza plan odtwórczy wypowiedzi (ramowy i szczegółowy);
uczestnicząc w rozmowie, słucha z uwagą wypowiedzi innych, mówi na temat; prezentuje własne zdanie i uzasadnia je;
czytając głośno, wyraziście, przekazuje intencję tekstu, właściwie akcentuje wyrazy, wprowadza pauzę, stosuje odpowiednią intonację;
recytuje teksty poetyckie oraz fragmenty prozy, podejmując próbę ich głosowej interpretacji.
tworzy spójne pod względem logicznym i składniowym wypowiedzi ustne (monologowe i dialogowe) na tematy poruszane na zajęciach, związane z otaczającą rzeczywistością i poznanymi tekstami kultury;
tworzy spójne pod względem logicznym i składniowym wypowiedzi pisemne: opowiadanie z dialogiem (twórcze i odtwórcze), pamiętnik i dziennik (pisane z perspektywy bohatera literackiego lub własnej), list prywatny i oficjalny, proste sprawozdanie (np. z wycieczki, z wydarzeń sportowych), opis postaci, przedmiotu, krajobrazu, ogłoszenie, życzenia, zaproszenie, prosta notatka; opowiadanie, opis (sytuacji, przeżyć, zwykłych przedmiotów, dzieł sztuki), charakterystyka (postaci literackiej, filmowej lub rzeczywistej), sprawozdanie z lektury, filmu, spektaklu i ze zdarzenia z życia, rozprawka, podanie, życiorys, CV, list motywacyjny, dedykacja, rozprawka, recenzja, referat, interpretacja utworu literackiego lub fragmentu
przestrzega zasad spójności znaczeniowej i logicznej;
dostosowuje odmianę i styl języka do gatunku, w którym się wypowiada do oficjalnej i nieoficjalnej sytuacji komunikacyjnej oraz do zamierzonego celu;
tworzy plan własnej wypowiedzi;
redaguje tekst (edycja, interpunkcja, ortografia, poprawność językowa)
uczestniczy w dyskusji, uzasadnia własne zdanie, przyjmuje poglądy innych lub polemizuje z nimi;
przestrzega zasad etyki mowy
zna konsekwencje stosowania elektronicznych środków przekazywania informacji, takich jak: SMS, e-mail, czat, blog;
stosuje zasady etykiety językowej
zna formuły grzecznościowe, zna konwencje językowe zależne od środowiska (np. sposób zwracania się do nauczyciela, lekarza, profesora wyższej uczelni), ma świadomość konsekwencji używania formuł niestosownych i obraźliwych;
świadomie, odpowiedzialnie, selektywnie korzysta (jako odbiorca i nadawca) z elektronicznych środków przekazywania informacji, w tym z Internetu.
przygotowuje pisemną i ustną wypowiedź: wybiera gatunek i kompozycję, analizuje temat, sporządza plan wypowiedzi, dobierasz właściwe słownictwo;
tworzy wypowiedź argumentacyjną wg zasad logiki i retoryki: stawia tezę/hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji podwzględem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, prawidłowo wnioskuje;
publicznie wygłasza przygotowaną przez siebie wypowiedź, dbając o dźwiękową wyrazistość przekazu (w tym także tempo mowy i donośność głosu);
stosuje uczciwe zabiegi perswazyjne, zdając sobie sprawę z ich wartości i funkcji; wystrzega się nieuczciwych zabiegów erystycznych;
opracowuje redakcyjnie własny tekst: uzupełnia, przekształca, skraca, eliminuje przypadkową niejednoznaczność wypowiedzi, sporządza przypisy);
umie streszczać, parafrazować itp. cudzy tekst
2. Świadomość językowa.
dostrzega różnicę pomiędzy literą i głoską; dzieli wyrazy na sylaby; oddziela wyrazy w zdaniu, zdania w tekście;
rozróżnia i poprawnie zapisuje zdania oznajmujące, pytające i rozkazujące;
przekształca zdania złożone w pojedyncze i odwrotnie, a także zdania w równoważniki zdań i odwrotnie – odpowiednio do przyjętego celu;
stosuje poprawne formy gramatyczne wyrazów odmiennych;
poprawnie stopniuje przymiotniki i przysłówki i używa ich we właściwych kontekstach;
pisze poprawnie pod względem ortograficznym, w tym w razie potrzeby wykorzystuje wiedzę o:
a) wymianie głosek w wyrazach pokrewnych oraz w tematach fleksyjnych wyrazów odmiennych,
b) różnicach w wymowie i pisowni samogłosek ustnych i nosowych, spółgłosek twardych i miękkich, dźwięcznych i bezdźwięcznych,
c) zapisie „nie" z rzeczownikami, przymiotnikami i czasownikami,
d) sposobach pisania nazw własnych i nazw pospolitych;
poprawnie używa znaków interpunkcyjnych: kropki, przecinka, znaku zapytania, cudzysłowu, dwukropka, nawiasu, znaku wykrzyknika; stosuje średnik;
operuje słownictwem z określonych kręgów tematycznych (na tym etapie skoncentrowanym przede wszystkim wokół tematów: dom, rodzina, szkoła i nauka, środowisko przyrodnicze i społeczne).
rozróżnia normę językową wzorcową oraz użytkową i stosuje się do nich;
sprawnie posługuje się oficjalną i nieoficjalną odmianą polszczyzny; zna granice stosowania slangu młodzieżowego;
tworząc wypowiedzi, dąży do precyzyjnego wysławiania się; świadomie dobiera synonimy i antonimy dla wyrażenia zamierzonych treści;
stosuje związki frazeologiczne, rozumie ich znaczenie;
stosuje różne rodzaje zdań we własnych tekstach;
dostosowuje szyk wyrazów i zdań składowych do wagi, jaką nadaje przekazywanym informacjom;
przekształca części zdania pojedynczego w zdania podrzędne i odwrotnie;
przekształca konstrukcje strony czynnej w konstrukcje strony biernej i odwrotnie;
zamienia formy osobowe czasownika na imiesłowy i odwrotnie;
zamienia mowę niezależną na zależną;
wprowadza do wypowiedzi partykuły, rozumie ich znaczenie;
wykorzystuje wykrzyknik jako część mowy w celu wyrażenia emocji;
stosuje wołacz w celu osiągnięcia efektów retorycznych;
stosuje poprawne formy odmiany rzeczowników, czasowników (w tym imiesłowów), przymiotników, liczebników i zaimków; stosuje poprawne formy wyrazów w związkach składniowych (zgody i rządu);
operuje słownictwem z tematów: rozwój psychiczny, moralny i fizyczny człowieka; społeczeństwo i kultura; region i Polska, Polska, Europa, świat – współczesność i przeszłość; kultura, cywilizacja, polityka.
Teksty kultury
1. Musi znać:
Bogurodzica;
Jan Kochanowski – wybrane pieśni, fraszki, Treny (V, VII, VIII) treny (inne niż w gimnazjum) i psalm;
Ignacy Krasicki – wybrane bajki;
Aleksander Fredro Zemsta;
Adam Mickiewicz Dziady cz. II; Dziadów część III, Pan Tadeusz;
Henryk Sienkiewicz – wybrana powieść historyczna (Quo vadis, Krzyżacy lub Potop);
Bolesław Prus Lalka;
Stanisław Wyspiański Wesele;
Bruno Schulz – wybrane opowiadanie;
Witold Gombrowicz Ferdydurke (fragmenty);
2. Może znać
Frances Hodgson Burnett Tajemniczy ogród; Jan Brzechwa Akademia Pana Kleksa; Carlo Collodi Pinokio; Roald Dahl Charlie i fabryka czekolady; Antonina Domańska Historia żółtej ciżemki; Irena Jurgielewiczowa Ten obcy; Stanisław Lem Bajki robotów; Clive Staples Lewis Lew, Czarownica i stara szafa; Astrid Lindgren Bracia Lwie Serce; Kornel Makuszyński Szatan z siódmej klasy; Aleksander Minkowski Dolina Światła; Ferenc Molnár Chłopcy z Placu Broni; Lucy Maud Montgomery Ania z Zielonego Wzgórza; Edmund Niziurski – wybrana powieść (np. Niewiarygodne przygody Marka Piegusa, Sposób na Alcybiadesa); Joanna Olech Dynastia Miziołków; Joanna Onichimowska – wybrana powieść (np. Duch starej kamienicy, Daleki rejs); René Goscinny, Jean-Jacques Sempé Mikołajek (wybór opowiadań z dowolnego tomu); Henryk Sienkiewicz W pustyni i w puszczy; Alfred Szklarski – wybrana powieść (np. Tomek w krainie kangurów); Dorota Terakowska Władca Lewawu; Mark Twain Przygody Tomka Sawyera; John Ronald Reuel Tolkien Hobbit, czyli tam i z powrotem; Juliusz Verne W 80 dni dookoła świata; Moony Witcher Dziewczynka z szóstego księżyca; wybór mitów greckich, baśni i legend; wybór kolęd; wybór pieśni patriotycznych; wybór poezji, w tym utwory dla dzieci i młodzieży; film i widowisko teatralne z repertuaru dziecięcego;
Biblia
opis stworzenia świata i człowieka z Księgi Rodzaju,
przypowieść ewangeliczna,
hymn św. Pawła o miłości;
wybrane psalmy, fragmenty:Pieśni nad Pieśniami, Księgi Hioba, Apokalipsy św. Jana, fragmenty Starego i Nowego Testamentu jako konteksty interpretacyjne dla lektury dzieł z innych epok
Antyk
Homer Iliada i Odyseja lub Jan Parandowski Przygody Odyseusza;
wybrane mity greckie;
Sofokles Antygona lub Król Edyp;
Średniowiecze
Pieśń o Rolandzie;
Lament świętokrzyski;
Dzieje Tristana i Izoldy;
Renesans
William Szekspir Romeo i Julia; Makbet lub Hamlet;
Barok
Molier Świętoszek lub Skąpiec;
Mikołaj Sęp Szarzyński – wybrane sonety;
Miguel Cervantes Don Kichote;
Jan Chryzostom Pasek Pamiętniki;
Oświecenie
Ignacy Krasicki – wybrana satyra lub Monachomachia;
Romantyzm
Adam Mickiewicz – wybrana ballada, Reduta Ordona; sonety, Romantyczność, Dziady część IV;
Juliusz Słowacki Balladyna, Kordian;
wybrane wiersze: Juliusz Słowacki, Cyprian Norwid,
Pozytywizm
Bolesław Prus lub Eliza Orzeszkowa – wybrana nowela;
Fiodor Dostojewski – wybrany utwór,np. Zbrodnia i kara, Łagodna
Młoda Polska
Joseph Conrad Jądro ciemności;
Władysław Stanisław Reymont Chłopi (tom I –Jesień);
Stefan Żeromski – wybrany utwór (Ludzie bezdomni, Wierna rzeka, Echa leśne lub Przedwiośnie);
wybrane wiersze: Jan Kasprowicz, Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Leopold Staff, Bolesław Leśmian,
Dwudziestolecie
wybrane wiersze: Julian Tuwim, Jan Lechoń, Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, Kazimierz Wierzyński, Julian Przyboś, Józef Czechowicz, Konstanty Ildefons Gałczyński,
Współczesność
Aleksander Kamiński Kamienie na szaniec
Arkady Fiedler Dywizjon 303;
wybrane opowiadanie: Stanisław Lem, Sławomir Mrożek, Jarosław Iwaszkiewicz, Tadeusz Borowski, Ida Fink
Irit Amiel – wybrane opowiadanie z tomu Osmaleni lub Hanna Krall Zdążyć przed Panem Bogiem;
Gustaw Herling-Grudziński Inny świat;
Ryszard Kapuściński Podróże z Herodotem;
Antonie de Saint Exupéry Mały Książę;
wybrana powieść przygodowa;
wybrana młodzieżowa powieść obyczajowa (np. Małgorzaty Musierowicz, Doroty Terakowskiej lub innych współczesnych autorów podejmujących problematykę dojrzewania);
wybrany utwór fantasy (np. Ursuli Le Guin, Johna Ronalda Reuela Tolkiena, Andrzeja Sapkowskiego);
wybrany utwór detektywistyczny (np. Arthura Conan Doyle'a lub Agaty Christie);
wybrane opowiadanie z literatury światowej XX w. (inne niż wskazane wyżej);
wybrana powieść współczesna z literatury polskiej i światowej (inna niż wskazana wyżej);
wybrany dramat dwudziestowieczny z literatury polskiej (np. Stanisława Ignacego Witkiewicza, Sławomira Mrożka lub Tadeusza Różewicza);
wybrana powieść polska z XX lub XXI w. (np. Marii Kuncewiczowej Cudzoziemka, Zofii Nałkowskiej Granica, Józefa Mackiewicza Droga do nikąd, Stanisława Lema Solaris, Juliana Stryjkowskiego Austeria,Tadeusza Konwickiego Kronika wypadków miłosnych);
wybrana powieść światowa z XX lub XXI w. (np. Franza Kafki Proces, Alberta Camusa Dżuma, George'a Orwella Rok 1984, Isaaca Bashevisa Singera Sztukmistrz z Lublina, Gabriela Garcii Marqueza Sto lat samotności, Umberto Eco Imię róży).
Miron Białoszewski Pamiętnik z powstania warszawskiego;
Ryszard Kapuściński – wybrany utwór.
dziennik (np. Marii Dąbrowskiej, Zofii Nałkowskiej, Jarosława Iwaszkiewicza, Witolda Gombrowicza);
Jan Paweł II Tryptyk Rzymski;
wybrane filmy z twórczości polskich reżyserów (np. Krzysztofa Kieślowskiego, Andrzeja Munka, Andrzeja Wajdy, Krzysztofa Zanussiego);
homilia Jana Pawła II wygłoszona 2 czerwca 1979 roku w Warszawie na Placu Zwycięstwa (Piłsudskiego) – nagranie telewizyjne.
plus wybrane wiersze:
Konstanty Ildefons Gałczyński, Krzysztof Kamil Baczyński, Tadeusz Różewicz, Czesław Miłosz, Wisława Szymborska, Zbigniew Herbert, Ewa Lipska, Adam Zagajewski, Stanisław Barańczak; Miron Białoszewski, ks. Jan Twardowski.
Opracowano na podstawie: "Tom 2. - Język polski w szkole podstawowej, gimnazjum i liceum " ze strony: http://www.reformaprogramowa.men.gov.pl/ksztalcenie-ogolne/podstawa-programowa/jezyk-polski
http://www.men.gov.pl/images/stories/pdf/Reforma/men_tom_2.pdf
```