Wiedza i umiejętności w liceum i technikum na maturę na poziomie podstawowym

Matura 2015

Poniżej znajdują się wiedza i umiejętności zdobywane w szkole podstawowej (I i II etap edukacyjny zostały wyróżnione kursywą), gimnazjum (III etap edukacyjny) i szkole ponadgimnazjalnej (IV etap edukacyjny - liceum i technikum zostały wróżnione wytłuszczeniem), które są wymagane na egzaminie maturalnym z języka polskiego od 2015 r.

Podstawy programowe dla kształcenia języka polskiego możesz znaleźć tu:

nowa podstawa programowa z polskiego dla szkoły podstawowej,

nowa podstawa programowa dla liceum, technikum - poziom podstawowy,

nowa podstawa programowa dla liceum, technikum - poziom rozszerzony.

I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji.

1. Czytanie i słuchanie.

sprawnie czyta teksty głośno i cicho;

określa temat i główną myśl tekstu; wskazuje tezę, argumenty i wnioski; wyróżnia kluczowe pojęcia;

dostrzega relacje między częściami składowymi wypowiedzi (tytuł, wstęp, rozwinięcie, zakończenie, akapity);

odczytuje sens całego tekstu;

objaśnia sens fragmentu tekstu oraz jego funkcję na tle całości;

dokonuje logicznego streszczenia;

identyfikuje nadawcę i odbiorcę wypowiedzi (autora, narratora, czytelnika, słuchacza); rozpoznaje typ nadawcy i adresata tekstu;

identyfikuje wypowiedź jako tekst informacyjny, literacki, reklamowy;

rozróżnia gatunki publicystyczne prasowe, radiowe i telewizyjne: artykuł, wywiad, reportaż;

odróżnia teksty publicystyczne (artykuł, felieton, reportaż), od politycznych (przemówienie) i popularnonaukowych;

rozpoznaje formy gatunkowe (zaproszenie, życzenia i gratulacje, list, notatka do kroniki, zawiadomienie i ogłoszenie, instrukcję, w tym przepis);

odróżnia zawarte w tekście informacje ważne od informacji drugorzędnych; informacje o faktach od opinii; wiadomość i komentarz;

wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio (ukryte);

rozumie dosłowne i przenośne znaczenie wyrazów w wypowiedzi; znaczenie realne i etymologiczne;

odczytuje znaczenia wyrazów, związków frazeologicznych, zdań, akapitów;

wyciąga wnioski wynikające z przesłanek zawartych w tekście (w tym rozpoznaje w nim prawdę lub fałsz);

odbiera komunikaty pisane, mówione;

rozróżnia informacje werbalne oraz zawarte w dźwięku i obrazie;

wyszukuje w tekście potrzebne informacje, cytuje odpowiednie fragmenty tekstu;

rozpoznaje różnice między fikcją a kłamstwem;

rozróżnia wypowiedzi o charakterze emocjonalnym i perswazyjnym;

rozpoznaje intencje wypowiedzi: aprobatę, dezaprobatę, negację, prowokację;

rozpoznaje w wypowiedzi ironię, objaśnić jej mechanizm i funkcję;

dostrzega w wypowiedzi agresję i manipulację językową w tekstach reklamowych, w języku polityków i dziennikarzy; pytania podchwytliwe i sugerujące odpowiedź;

wykorzystuje informacje z przypisu.

odczytuje zawarte w tekstach informacje jawne i ukryte;

wskazuje cechy stylu danego tekstu;

rozpoznaje środki językowe i ich funkcje w tekście;

odróżnia w dialogu odpowiedzi właściwe i unikowe;

2. Samokształcenie i docieranie do informacji.

dociera do informacji: w książkach, prasie, mediach elektronicznych oraz w wypowiedziach ustnych;

korzysta z encyklopedii, słownika ortograficznego, słownika języka polskiego, słownika wyrazów bliskoznacznych oraz ze słownika: języka polskiego, poprawnej polszczyzny, frazeologicznego, wyrazów obcych, synonimów i antonimów oraz szkolnego słownika terminów literackich, słowników etymologicznych i symboli w formie książkowej i elektronicznej.

odnajduje literaturę podmiotową i przedmiotową w zasobach: bibliotecznych, multimedialnych, elektronicznych, Internetu;

tworzy przedmiotowe bazy danych zawierające informacje zdobywane w toku nauki;

sporządza opis bibliograficzny książki i artykułu, zapisów elektronicznych, bibliografię wybranego tematu

3. Świadomość językowa.

rozpoznaje podstawowe funkcje składniowe wyrazów użytych w wypowiedziach (podmiot, orzeczenie, dopełnienie, przydawka, okolicznik);

rozpoznaje w tekście zdania pojedyncze nierozwinięte i rozwinięte, pojedyncze i złożone (współrzędnie i podrzędnie), równoważniki zdań – i rozumie ich funkcje;

rozpoznaje w wypowiedziach podstawowe części mowy (rzeczownik, czasownik, przymiotnik, przysłówek, liczebnik, zaimek, przyimek, spójnik) i wskazuje różnice między nimi;

rozpoznaje w tekście formy przypadków, liczb, osób, czasów i rodzajów gramatycznych – rozumie ich funkcje w wypowiedzi;

rozpoznaje znaczenie niewerbalnych środków komunikowania się (gest, wyraz twarzy, mimika, postawa ciała);

rozumie pojęcie stylu, rozpoznaje styl potoczny, urzędowy, artystyczny i naukowy;

rozpoznaje wyrazy wieloznaczne i rozumie ich znaczenia w tekście;

rozpoznaje słownictwo ogólnonarodowe i słownictwo o ograniczonym zasięgu (wyrazy gwarowe, terminy naukowe, archaizmy i neologizmy, eufemizmy i wulgaryzmy; dostrzega negatywne konsekwencje używania wulgaryzmów);

rozpoznaje wyrazy rodzime i zapożyczone (obce) – rozumie ich funkcję w tekście;

rozpoznaje cechy kultury i języka swojego regionu;

rozpoznaje w zdaniach i w równoważnikach zdań różne rodzaje podmiotów, orzeczeń, dopełnień, okoliczników oraz przydawkę – rozumie ich funkcje;

rozróżnia rodzaje zdań złożonych podrzędnie i współrzędnie, imiesłowowe równoważniki zdań, zdania bezpodmiotowe oraz rozumie ich funkcje w wypowiedzi;

odróżnia temat fleksyjny od końcówki;

odróżnia czasowniki dokonane i niedokonane; rozpoznaje tryby i strony (czynną i bierną) czasownika oraz imiesłowy – wyjaśnia ich funkcje w tekście;

rozpoznaje temat słowotwórczy i formant w wyrazach pochodnych i wskazuje funkcje formantów w nadawaniu znaczenia wyrazom pochodnym.

analizuje i definiuje (także z pomocą słowników) znaczenia słów;

zna pojęcia: znak, system znaków; znak werbalny, znak niewerbalny, symbol, alegoria;

zna pojęcia: akt komunikacji językowej, nadawca, odbiorca, kod, komunikat, kontekst;

zna różnice między tradycyjną komunikacją ustną lub pisaną a komunikacją przez Internet;

rozpoznaje funkcje tekstu: informatywna, poetycka, ekspresywna, impresywna (perswazyjna);

rozpoznaje i opisujesz odmiany terytorialne, środowiskowe, zawodowe polszczyzny;

rozpoznaje stylizację, rozróżniasz jej typy

rozróżnia pojęcia: błąd językowy, typy błędów językowych, innowacja językowa, poprawność językowa, stosowności wypowiedzi;

odróżnia słownictwo neutralne od emocjonalnego i wartościującego, oficjalne od swobodnego.

II. Analiza i interpretacja tekstów kultury.

1. Wstępne rozpoznanie. Uczeń:

nazywa swoje reakcje czytelnicze (np. wrażenia, emocje);

konfrontuje sytuację bohaterów z własnymi doświadczeniami;

wyraża swój stosunek do postaci;

opisuje własne przeżycia wynikające z kontaktu z tekstem, obrazem, filmem, muzyką;

rozpoznaje i określa problematykę utworu;

rozpoznaje konwencję literacką

2. Analiza. Uczeń:

dostrzega swoistość artystyczną dzieła;

odróżnia fikcję artystyczną od rzeczywistości;

odróżnia realizm od fantastyki;

wyodrębnia elementy składające się na widowisko teatralne (gra aktorska, reżyseria, dekoracja, charakteryzacja, kostiumy, rekwizyty);

wyodrębnia elementy dzieła filmowego i telewizyjnego (scenariusz, reżyseria, ujęcie, gra aktorska);

wskazuje cechy charakterystyczne przekazów audiowizualnych (filmu, programu informacyjnego, programu rozrywkowego), potrafi nazwać ich tworzywo (ruchome obrazy, warstwa dźwiękowa);

omawia akcję, wyodrębnia wątki i wydarzenia;

charakteryzuje i ocenia bohaterów;

przedstawia najistotniejsze treści wypowiedzi w takim porządku, w jakim występują one w tekście;

charakteryzuje postać mówiącą w utworze;

rozróżnia narrację pierwszoosobową i trzecioosobową oraz potrafi określić ich funkcje w utworze;

omawia funkcje elementów konstrukcyjnych utworu: tytułu, podtytułu, motta, apostrofy, puenty, punktu kulminacyjnego;

trafnie określa rodzaj literacki (epika, liryka, dramat);

rozpoznaje gatunki: opowiadanie, powieść, baśń, legendę, mit, bajkę, fraszkę, wiersz, przysłowie, komiks; przypowieść, pamiętnik, dziennik, komedia, dramat, tragedia, ballada, nowela, hymn, powieść historyczna;

rozpoznaje odmiany gatunkowe: powieść/opowiadanie obyczajowe, przygodowe, detektywistyczne, fantastycznonaukowe, fantasy;

wskazuje elementy dramatu, takie jak: akt, scena, tekst główny, tekst poboczny, monolog, dialog;

znajduje nawiązania do tradycyjnych wątków literackich i kulturowych;

wskazuje przykłady mieszania gatunków;

uwzględnia w analizie specyfikę tekstów kultury przynależnych do następujących rodzajów sztuki: literatura, teatr, film, muzyka, sztuki plastyczne, sztuki audiowizualne.

rozpoznaje środki wyrazu artystycznego i ich funkcje (porównanie, przenośnię, epitet, wyraz dźwiękonaśladowczy, neologizmy, archaizmy, zdrobnienia, zgrubienia, metafory, powtórzenia, pytania retoryczne, typy zdań, wers, zwrotkę (strofę), rymy, rytm, refren; wiersz rymowany i nierymowany (biały) neologizmy, archaizmy, zdrobnienia, zgrubienia, metafory, powtórzenia, pytania retoryczne, typy zdań, oksymorony, synekdochy, hiperbole, elipsy, paralelizmy) oraz inne wyznaczniki poetyki danego utworu (z zakresu podstaw wersyfikacji, kompozycji, genologii) i określa ich funkcje;

odnajduje w utworach cechy charakterystyczne określonej epoki (średniowiecze, renesans, barok, oświecenie, romantyzm, pozytywizm, Młoda Polska, dwudziestolecie międzywojenne, współczesność);

dostrzega różnice językowe (fonetyczne, leksykalne) wynikające ze zmian historycznych - archaizmy, typy archaizmów;

rozpoznaje sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera (narracja, fabuła, sytuacja liryczna, akcja);

porównuje utwory literackie lub ich fragmenty (dostrzegasz ich cechy wspólne i różne).

3. Interpretacja.

odbiera teksty kultury na poziomie dosłownym i przenośnym;

objaśnia morał bajki oraz samodzielnie formułuje przesłanie baśni;

proponuje interpretację tekstu kultury i uzasadnia ją;

uwzględnia w interpretacji konteksty, np. biograficzny, historyczny;

interpretuje głosowo wybrane utwory literackie (recytowane w całości lub we fragmentach);

wykorzystuje w interpretacji elementy znaczące słowa-klucze, wyznaczniki kompozycji itp.

wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty (literackie, kulturowe, filozoficzne, religijne);

porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich;

odczytuje treści alegoryczne i symboliczne utworu.

4. Wartości i wartościowanie.

Uczeń odczytuje wartości pozytywne i ich przeciwieństwa wpisane w teksty kultury (np. przyjaźń – wrogość, miłość – nienawiść, prawda – kłamstwo, wierność – zdrada).

rozumie, odnajduje pojęcia: patriotyzm–nacjonalizm, tolerancja–nietolerancja, piękno–brzydota;

omawia ponadczasowe zagadnienia egzystencjalne: miłość, przyjaźń, śmierć, cierpienie, lęk, nadzieja, wiara religijna, samotność, inność, poczucie wspólnoty, solidarność, sprawiedliwość;

dostrzega zróżnicowanie postaw społecznych, obyczajowych, narodowych, religijnych, etycznych, kulturowych;

dostrzega związek języka z wartościami: język podlega wartościowaniu, (np. język jasny, prosty, zrozumiały, obrazowy, piękny), jest narzędziem wartościowania, a także źródłem poznania wartości (utrwalonych w znaczeniach nazw wartości, takich jak: dobro, prawda, piękno; wiara, nadzieja, miłość; wolność, równość, braterstwo; Bóg, honor, ojczyzna; solidarność, niepodległość, tolerancja);

dostrzega w tekstach kultury wartości narodowe i uniwersalne;

dostrzega konflikty wartości (np. równości i wolności, sprawiedliwości i miłosierdzia) oraz rozumie źródła tych konfliktów.

III. Tworzenie wypowiedzi.

1. Mówienie i pisanie.

formułuje pytania do tekstu;

świadomie posługuje się różnymi formami językowymi oraz (w wypowiedzi ustnej) mimiką, gestykulacją, postawą ciała;

stosuje w wypowiedzi pisemnej odpowiednią kompozycję i układ graficzny zgodny z wymogami danej formy gatunkowej (w tym wydziela akapity);

sporządza plan odtwórczy wypowiedzi (ramowy i szczegółowy);

uczestnicząc w rozmowie, słucha z uwagą wypowiedzi innych, mówi na temat; prezentuje własne zdanie i uzasadnia je;

czytając głośno, wyraziście, przekazuje intencję tekstu, właściwie akcentuje wyrazy, wprowadza pauzę, stosuje odpowiednią intonację;

recytuje teksty poetyckie oraz fragmenty prozy, podejmując próbę ich głosowej interpretacji.

tworzy spójne pod względem logicznym i składniowym wypowiedzi ustne (monologowe i dialogowe) na tematy poruszane na zajęciach, związane z otaczającą rzeczywistością i poznanymi tekstami kultury;

tworzy spójne pod względem logicznym i składniowym wypowiedzi pisemne: opowiadanie z dialogiem (twórcze i odtwórcze), pamiętnik i dziennik (pisane z perspektywy bohatera literackiego lub własnej), list prywatny i oficjalny, proste sprawozdanie (np. z wycieczki, z wydarzeń sportowych), opis postaci, przedmiotu, krajobrazu, ogłoszenie, życzenia, zaproszenie, prosta notatka; opowiadanie, opis (sytuacji, przeżyć, zwykłych przedmiotów, dzieł sztuki), charakterystyka (postaci literackiej, filmowej lub rzeczywistej), sprawozdanie z lektury, filmu, spektaklu i ze zdarzenia z życia, rozprawka, podanie, życiorys, CV, list motywacyjny, dedykacja, rozprawka, recenzja, referat, interpretacja utworu literackiego lub fragmentu

przestrzega zasad spójności znaczeniowej i logicznej;

dostosowuje odmianę i styl języka do gatunku, w którym się wypowiada do oficjalnej i nieoficjalnej sytuacji komunikacyjnej oraz do zamierzonego celu;

tworzy plan własnej wypowiedzi;

redaguje tekst (edycja, interpunkcja, ortografia, poprawność językowa)

uczestniczy w dyskusji, uzasadnia własne zdanie, przyjmuje poglądy innych lub polemizuje z nimi;

przestrzega zasad etyki mowy

zna konsekwencje stosowania elektronicznych środków przekazywania informacji, takich jak: SMS, e-mail, czat, blog;

stosuje zasady etykiety językowej

zna formuły grzecznościowe, zna konwencje językowe zależne od środowiska (np. sposób zwracania się do nauczyciela, lekarza, profesora wyższej uczelni), ma świadomość konsekwencji używania formuł niestosownych i obraźliwych;

świadomie, odpowiedzialnie, selektywnie korzysta (jako odbiorca i nadawca) z elektronicznych środków przekazywania informacji, w tym z Internetu.

przygotowuje pisemną i ustną wypowiedź: wybiera gatunek i kompozycję, analizuje temat, sporządza plan wypowiedzi, dobierasz właściwe słownictwo;

tworzy wypowiedź argumentacyjną wg zasad logiki i retoryki: stawia tezę/hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji podwzględem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, prawidłowo wnioskuje;

publicznie wygłasza przygotowaną przez siebie wypowiedź, dbając o dźwiękową wyrazistość przekazu (w tym także tempo mowy i donośność głosu);

stosuje uczciwe zabiegi perswazyjne, zdając sobie sprawę z ich wartości i funkcji; wystrzega się nieuczciwych zabiegów erystycznych;

opracowuje redakcyjnie własny tekst: uzupełnia, przekształca, skraca, eliminuje przypadkową niejednoznaczność wypowiedzi, sporządza przypisy);

umie streszczać, parafrazować itp. cudzy tekst

2. Świadomość językowa.

dostrzega różnicę pomiędzy literą i głoską; dzieli wyrazy na sylaby; oddziela wyrazy w zdaniu, zdania w tekście;

rozróżnia i poprawnie zapisuje zdania oznajmujące, pytające i rozkazujące;

przekształca zdania złożone w pojedyncze i odwrotnie, a także zdania w równoważniki zdań i odwrotnie – odpowiednio do przyjętego celu;

stosuje poprawne formy gramatyczne wyrazów odmiennych;

poprawnie stopniuje przymiotniki i przysłówki i używa ich we właściwych kontekstach;

pisze poprawnie pod względem ortograficznym, w tym w razie potrzeby wykorzystuje wiedzę o:

a) wymianie głosek w wyrazach pokrewnych oraz w tematach fleksyjnych wyrazów odmiennych,

b) różnicach w wymowie i pisowni samogłosek ustnych i nosowych, spółgłosek twardych i miękkich, dźwięcznych i bezdźwięcznych,

c) zapisie „nie" z rzeczownikami, przymiotnikami i czasownikami,

d) sposobach pisania nazw własnych i nazw pospolitych;

poprawnie używa znaków interpunkcyjnych: kropki, przecinka, znaku zapytania, cudzysłowu, dwukropka, nawiasu, znaku wykrzyknika; stosuje średnik;

operuje słownictwem z określonych kręgów tematycznych (na tym etapie skoncentrowanym przede wszystkim wokół tematów: dom, rodzina, szkoła i nauka, środowisko przyrodnicze i społeczne).

rozróżnia normę językową wzorcową oraz użytkową i stosuje się do nich;

sprawnie posługuje się oficjalną i nieoficjalną odmianą polszczyzny; zna granice stosowania slangu młodzieżowego;

tworząc wypowiedzi, dąży do precyzyjnego wysławiania się; świadomie dobiera synonimy i antonimy dla wyrażenia zamierzonych treści;

stosuje związki frazeologiczne, rozumie ich znaczenie;

stosuje różne rodzaje zdań we własnych tekstach;

dostosowuje szyk wyrazów i zdań składowych do wagi, jaką nadaje przekazywanym informacjom;

przekształca części zdania pojedynczego w zdania podrzędne i odwrotnie;

przekształca konstrukcje strony czynnej w konstrukcje strony biernej i odwrotnie;

zamienia formy osobowe czasownika na imiesłowy i odwrotnie;

zamienia mowę niezależną na zależną;

wprowadza do wypowiedzi partykuły, rozumie ich znaczenie;

wykorzystuje wykrzyknik jako część mowy w celu wyrażenia emocji;

stosuje wołacz w celu osiągnięcia efektów retorycznych;

stosuje poprawne formy odmiany rzeczowników, czasowników (w tym imiesłowów), przymiotników, liczebników i zaimków; stosuje poprawne formy wyrazów w związkach składniowych (zgody i rządu);

operuje słownictwem z tematów: rozwój psychiczny, moralny i fizyczny człowieka; społeczeństwo i kultura; region i Polska, Polska, Europa, świat – współczesność i przeszłość; kultura, cywilizacja, polityka.

Teksty kultury

1. Musi znać:

Bogurodzica;

Jan Kochanowski – wybrane pieśni, fraszki, Treny (V, VII, VIII) treny (inne niż w gimnazjum) i psalm;

Ignacy Krasicki – wybrane bajki;

Aleksander Fredro Zemsta;

Adam Mickiewicz Dziady cz. II; Dziadów część III, Pan Tadeusz;

Henryk Sienkiewicz – wybrana powieść historyczna (Quo vadis, Krzyżacy lub Potop);

Bolesław Prus Lalka;

Stanisław Wyspiański Wesele;

Bruno Schulz – wybrane opowiadanie;

Witold Gombrowicz Ferdydurke (fragmenty);

2. Może znać

Frances Hodgson Burnett Tajemniczy ogród; Jan Brzechwa Akademia Pana Kleksa; Carlo Collodi Pinokio; Roald Dahl Charlie i fabryka czekolady; Antonina Domańska Historia żółtej ciżemki; Irena Jurgielewiczowa Ten obcy; Stanisław Lem Bajki robotów; Clive Staples Lewis Lew, Czarownica i stara szafa; Astrid Lindgren Bracia Lwie Serce; Kornel Makuszyński Szatan z siódmej klasy; Aleksander Minkowski Dolina Światła; Ferenc Molnár Chłopcy z Placu Broni; Lucy Maud Montgomery Ania z Zielonego Wzgórza; Edmund Niziurski – wybrana powieść (np. Niewiarygodne przygody Marka Piegusa, Sposób na Alcybiadesa); Joanna Olech Dynastia Miziołków; Joanna Onichimowska – wybrana powieść (np. Duch starej kamienicy, Daleki rejs); René Goscinny, Jean-Jacques Sempé Mikołajek (wybór opowiadań z dowolnego tomu); Henryk Sienkiewicz W pustyni i w puszczy; Alfred Szklarski – wybrana powieść (np. Tomek w krainie kangurów); Dorota Terakowska Władca Lewawu; Mark Twain Przygody Tomka Sawyera; John Ronald Reuel Tolkien Hobbit, czyli tam i z powrotem; Juliusz Verne W 80 dni dookoła świata; Moony Witcher Dziewczynka z szóstego księżyca; wybór mitów greckich, baśni i legend; wybór kolęd; wybór pieśni patriotycznych; wybór poezji, w tym utwory dla dzieci i młodzieży; film i widowisko teatralne z repertuaru dziecięcego;

Biblia

opis stworzenia świata i człowieka z Księgi Rodzaju,

przypowieść ewangeliczna,

hymn św. Pawła o miłości;

wybrane psalmy, fragmenty:Pieśni nad Pieśniami, Księgi Hioba, Apokalipsy św. Jana, fragmenty Starego i Nowego Testamentu jako konteksty interpretacyjne dla lektury dzieł z innych epok

Antyk

Homer Iliada i Odyseja lub Jan Parandowski Przygody Odyseusza;

wybrane mity greckie;

Sofokles Antygona lub Król Edyp;

Średniowiecze

Pieśń o Rolandzie;

Lament świętokrzyski;

Dzieje Tristana i Izoldy;

Renesans

William Szekspir Romeo i Julia; Makbet lub Hamlet;

Barok

Molier Świętoszek lub Skąpiec;

Mikołaj Sęp Szarzyński – wybrane sonety;

Miguel Cervantes Don Kichote;

Jan Chryzostom Pasek Pamiętniki;

Oświecenie

Ignacy Krasicki – wybrana satyra lub Monachomachia;

Romantyzm

Adam Mickiewicz – wybrana ballada, Reduta Ordona; sonety, Romantyczność, Dziady część IV;

Juliusz Słowacki Balladyna, Kordian;

wybrane wiersze: Juliusz Słowacki, Cyprian Norwid,

Pozytywizm

Bolesław Prus lub Eliza Orzeszkowa – wybrana nowela;

Fiodor Dostojewski – wybrany utwór,np. Zbrodnia i kara, Łagodna

Młoda Polska

Joseph Conrad Jądro ciemności;

Władysław Stanisław Reymont Chłopi (tom I –Jesień);

Stefan Żeromski – wybrany utwór (Ludzie bezdomni, Wierna rzeka, Echa leśne lub Przedwiośnie);

wybrane wiersze: Jan Kasprowicz, Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Leopold Staff, Bolesław Leśmian,

Dwudziestolecie

wybrane wiersze: Julian Tuwim, Jan Lechoń, Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, Kazimierz Wierzyński, Julian Przyboś, Józef Czechowicz, Konstanty Ildefons Gałczyński,

Współczesność

Aleksander Kamiński Kamienie na szaniec

Arkady Fiedler Dywizjon 303;

wybrane opowiadanie: Stanisław Lem, Sławomir Mrożek, Jarosław Iwaszkiewicz, Tadeusz Borowski, Ida Fink

Irit Amiel – wybrane opowiadanie z tomu Osmaleni lub Hanna Krall Zdążyć przed Panem Bogiem;

Gustaw Herling-Grudziński Inny świat;

Ryszard Kapuściński Podróże z Herodotem;

Antonie de Saint Exupéry Mały Książę;

wybrana powieść przygodowa;

wybrana młodzieżowa powieść obyczajowa (np. Małgorzaty Musierowicz, Doroty Terakowskiej lub innych współczesnych autorów podejmujących problematykę dojrzewania);

wybrany utwór fantasy (np. Ursuli Le Guin, Johna Ronalda Reuela Tolkiena, Andrzeja Sapkowskiego);

wybrany utwór detektywistyczny (np. Arthura Conan Doyle'a lub Agaty Christie);

wybrane opowiadanie z literatury światowej XX w. (inne niż wskazane wyżej);

wybrana powieść współczesna z literatury polskiej i światowej (inna niż wskazana wyżej);

wybrany dramat dwudziestowieczny z literatury polskiej (np. Stanisława Ignacego Witkiewicza, Sławomira Mrożka lub Tadeusza Różewicza);

wybrana powieść polska z XX lub XXI w. (np. Marii Kuncewiczowej Cudzoziemka, Zofii Nałkowskiej Granica, Józefa Mackiewicza Droga do nikąd, Stanisława Lema Solaris, Juliana Stryjkowskiego Austeria,Tadeusza Konwickiego Kronika wypadków miłosnych);

wybrana powieść światowa z XX lub XXI w. (np. Franza Kafki Proces, Alberta Camusa Dżuma, George'a Orwella Rok 1984, Isaaca Bashevisa Singera Sztukmistrz z Lublina, Gabriela Garcii Marqueza Sto lat samotności, Umberto Eco Imię róży).

Miron Białoszewski Pamiętnik z powstania warszawskiego;

Ryszard Kapuściński – wybrany utwór.

dziennik (np. Marii Dąbrowskiej, Zofii Nałkowskiej, Jarosława Iwaszkiewicza, Witolda Gombrowicza);

Jan Paweł II Tryptyk Rzymski;

wybrane filmy z twórczości polskich reżyserów (np. Krzysztofa Kieślowskiego, Andrzeja Munka, Andrzeja Wajdy, Krzysztofa Zanussiego);

homilia Jana Pawła II wygłoszona 2 czerwca 1979 roku w Warszawie na Placu Zwycięstwa (Piłsudskiego) – nagranie telewizyjne.

plus wybrane wiersze:

Konstanty Ildefons Gałczyński, Krzysztof Kamil Baczyński, Tadeusz Różewicz, Czesław Miłosz, Wisława Szymborska, Zbigniew Herbert, Ewa Lipska, Adam Zagajewski, Stanisław Barańczak; Miron Białoszewski, ks. Jan Twardowski.

Opracowano na podstawie: "Tom 2. - Język polski w szkole podstawowej, gimnazjum i liceum " ze strony: http://www.reformaprogramowa.men.gov.pl/ksztalcenie-ogolne/podstawa-programowa/jezyk-polski

http://www.men.gov.pl/images/stories/pdf/Reforma/men_tom_2.pdf

```