WIEDZA • ZROZUMIENIE • UMIEJĘTNOŚCI

język polski

język polski

  • stylistyka

    dyscyplina języka bada style funkcjonalne danego języka (duży wpływ językoznawstwa strukturalistycznego). Postulat badania stylów funkcjonalnych i stylu literatury pięknej jako jednego z nich głosiła praska szkoła strukturalistyczna. oraz tzw. szkoła formalistów rosyjskich. Według Ch. Bally'ego, należącego do twórców współczesnej stylistyki, przedmiotem stylistyki powinny być ekspresywne formy języka.

  • stylistyka językoznawcza

    Dziedzina należąca do szeroko rozumianej pragmatyki językoznawczej. Stylistyka bardzo dużo zawdzięcza szkole praskiej. W przeciwieństwie do syntaktyki językoznawczej, która - zdaniem prażan bada funkcje znaków językowych w abstrakcyjnym systemie, stylistyka stara się uchwycić system zasad, którymi się kieruje nadawca w czasie tworzenia tekstu. Sam tekst też jest strukturą. Ta sama treść może jednak otrzymać różną strukturę tekstową. Styl więc według szkoły praskiej to jakość strukturalna tekstu wynikła z celowego doboru przez nadawcę jednostek języka. W ramach tak pojmowanej stylistyki wiele miejsca zajmowały rozważania na temat stylu literackiego, a więc tych tekstów, w których na plan pierwszy wysuwa się funkcja poetycka. Tekst literacki koncentruje się nie na tym o czym informuje, ale na tym, w jaki sposób to czyni. Głównymi przedstawicielami tego nurtu byli J. Mukarowski i R. Jakobson.

  • Stylizacja - mapa mentalna

    Stylizacja - mapa mentalna

    Stylizacja - mapa myśli stylizacja, archaizacja, dialektyzacja, kolokwializacja, poetyzacja, liryzacja, stylizacja środowiskowa, stylizacje, trawestacja, parodia, pastisz, groteska, klasyfikacja stylizacji, rodzaje stylizacji, formy stylizacji, odmiany stylizacji, mapa myśli, mapa mentalna, język polski

  • Symbolika ziarna z bajki opowiedzianej przez Żegotę

    Wypracowanie maturalne - przykład: Jak symbolika ziarna z bajki opowiedzianej przez Żegotę objaśnia sens męczeństwa młodzieży polskiej? Analizując przytoczony fragment Dziadów Adama Mickiewicza, zwróć uwagę na sytuację studentów i ich postawy.

    Wzorcowe wypracowanie maturalne:

    III część „Dziadów” napisał Adam Mickiewicz w Dreźnie, w którym zatrzymał się wraz z powstańcami listopadowymi uchodzącymi na emigrację po klęsce powstania listopadowego. Dramat zadedykował swoim przyjaciołom, którzy (tak jak on sam) byli prześladowani za miłość do Ojczyzny. To oni są bohaterami powyższej sceny dramatu, tzw. więziennej. Studenci z Litwy, filomaci i filareci zostali osadzeni w celach klasztoru przekształconego na więzienie.

  • Synteza wiedzy o modernizmie - scenariusz lekcji

    Konspekt lekcji poświęconej podsumowaniu wiedzy z Modernizmu. Lekcja opiera się na zaktywizowaniu wszystkich uczniów i metodzie mapy mentalnej.

    1. Szkoła: ZS nr 6 w Jastrzębiu Zdroju

    2. Klasa: II A

    3. Przedmiot: język polski

    4. Prowadzący: Arkadiusz Żmij

    5. Program: Przeszłość to dziś

    6. Temat lekcji: Synteza wiadomości o Modernizmie

  • Szewcy. Sposoby uzyskiwania efektu groteskowości*

    Zadanie maturalne: Opisz i porównaj dwa sposoby uzyskiwania efektu groteskowości w przytoczonych fragmentach dramatów Stanisława Ignacego Witkiewicza i Sławomira Mrożka.

    Zadanie maturalne, które ma posłużyć maturzystom do przygotowania się do pisemnej części matury z polskiego, na której wymagana jest umiejętność pisania dobrego wypracowania maturalnego (najlepiej: rozprawki, eseju) opartego na analizie załączonego do tematu fragmentu lektury (epika, dramat) lub wiersza. Zadanie to może również przydać się do zwykłego powtórzenia wiedzy o tekście, epoce. Nie wymaga pomocy nauczyciela ponieważ klucz odpowiedzi jest dołączony do zadania maturalnego. Podstawą dla opracowania tego zadania maturalnego było zadanie maturalne stworzone przez CKE na potrzeby matury z języka polskiego. 

  • Szkoła podstawowa - lektury

    Lista lektur w szkole podstawowej - II etap edukacyjny (język polski).

    Lektury w szkole podstawowej

  • Sztuka średniowiecza

    Sztuka średniowiecza

    Sztuka średniowiecza: średniowieczne malarstwo, średniowieczna rzeźba.

  • Szymonowic Szymon - "Sielanki"

    I. DAFNISKozy; ucieszne kozy, ma trzodo jedyna!

    II. WESELETyrsis:Powiedz nam, Morson - wszak to za pochwałę dają,

    III. SILENUSPrzedsię wy, leśne Muzy, przedsię w pieśni swoje!

    IV. KOSARZEMiłko:Kosarzu, robotniku dobry, co-ć się stało?

    V. BABYAlkon:I tak-li nasza Nice na swe stare lata...

    VI. MOPSUSMopsus:W południe, kiedy słońce nagorętsze pali,

    VII. ALKONStarzec Alkon, ostatniej w leciech doźrzałości,

    VIII. DZIEWKADafnis:Piękna była Helena, co się Parysowi...

    IX. KIERMASZTyrsis:To z kiermaszu, Menalka?

    X. WIERZBYNais:Stojąc nad cichym Purem, Nais żałościwa...

    XI. ŚLUBPięknego Sieniawskiego cne Muzy chowały...

    XII. KOŁACZEPanny:Sroczka krzekce na płocie, będą goście nowi.

    XIII. ZALOTNICYMopsus: Przyjdzie-li ten czas kiedy, że ja swe zabawy...

    XIV. POMARLICAPańko:Co się dzieje, Wontonie, że cię nie widamy...

    XV. CZARYŻona:Już to trzecia noc, jako doma nie masz mego,

    XVI. ORFEUSMenalkas:Nie zawżdy, o Licyda, nie zawżdy do gałek!

    XVII. PASTUSZYSoboń:Symichu, co urzędnik wczora mówił z wami?

    XVIII.  ŻEŃCYOluchna:Już południe przychodzi, a my jeszcze żniemy.

    XIX. ROCZNICADziś rocznica przychodzi, jakeśmy schowali...

    XX. EPITALAMIUM HELENYKiedy piękną Helenę Atryda pojmował,

    Spis pochodzi ze strony: http://monika.univ.gda.pl/

  • Takich wierszy nie znajdziesz na karmelku- Oda do młodości Adama Mickiewicza

    Scenariusz lekcji język polskiego poświęconej Odzie do młodości Adama Mickiewicza.

    1. Szkoła: ZS nr 6 w Jastrzębiu Zdroju

    2. Klasa: II A

    3. Przedmiot: język polski

    4. Prowadzący: Arkadiusz Żmij – nauczyciel kontraktowy

    5. Program: Między tekstami

    6. Temat lekcji: Takich wierszy nie znajdziesz na karmelku- Oda do młodości Adama Mickiewicza

  • Tango. Przedstaw model rodziny

    Zadanie maturalne: Przedstaw model rodziny zaprezentowany w podanym fragmencie Tanga Sławomira Mrożka. Zwróć uwagę na relacje między różnymi pokoleniami i scenerię, w której bohaterowie zostali umieszczeni. 

    Zadanie maturalne, które ma posłużyć maturzystom do przygotowania się do pisemnej części matury z polskiego, na której wymagana jest umiejętność pisania dobrego wypracowania maturalnego (najlepiej: rozprawki, eseju) opartego na analizie załączonego do tematu fragmentu lektury (epika, dramat) lub wiersza. Zadanie to może również przydać się do zwykłego powtórzenia wiedzy o tekście, epoce. Nie wymaga pomocy nauczyciela ponieważ klucz odpowiedzi jest dołączony do zadania maturalnego. Podstawą dla opracowania tego zadania maturalnego było zadanie maturalne stworzone przez CKE na potrzeby matury z języka polskiego.

  • tekst

    1. w językoznawstwie strukturalistycznym - obiekt służący do przekazywania inf. na bazie abstr jęz., zarówno w mowie jak i w piśmie. język istnieje w tekstach, które go realizują.
    2. to fizyczny wytwór sytuacji komunikacyjnej (napis).
    3. (lingwistyka) Obiektem badania lingwistycznego to twór powstały w skutek pewnych operacji abstrakcji przeprowadzonych na wyjściowym przedmiocie fizycznym, przede wszystkim segmentacji (z możliwością wyodrębnienia znaków supersegmentalnych) i identyfikacji wyodrębnionych segmentów jako wystąpień określonych znaków - typów (w piśmie znaki te są z góry dane, ponieważ wymienione operacje abstrakcyjne zostały przeprowadzone przy tworzeniu pisma. Na tym opiera się drugie, częstsze rozumienie tekstu, który jest tu ciągiem abstrakcyjnych znaków (np. fonemów, liter, słów), przyporządkowanych w naturalny sposób przedmiotowi fizycznemu służącemu do komunikowania się. Przy tym rozumieniu tekst jest obiektem unilateralnym (w jego skład wchodzi tylko signifiant w sensie Saussuera), a nie zalicza się do niego elementów interpretacji i strukturalizacji (oprócz tych, które posłużyły do segmentacji i identyfikacji znaków występujących w ciągu).
    [Encyklopedia językoznawstwa ogólnego]

    1. Tematy maturalne - poziom rozszerzony - język polski

      Język polski. Tematy maturalne - poziom rozszerzony

      Język polski – tematy maturalne, poziom rozszerzony

      Matura z języka polskiego – poziom rozszerzony. Tematy maturalne i lektury obowiązkowe w Formule 2023.

      Utwory literackie na egzaminie

      Lektury obowiązkowe – utwory epickie i dramatyczne w wypracowaniu

      W arkuszu egzaminacyjnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym znajduje się zadanie rozszerzonej odpowiedzi (wypracowanie) sprawdzające znajomość treści i problematyki lektur obowiązkowych.

      Zakres podstawowy

      1. Biblia, w tym fragmenty Księgi Rodzaju, Księgi Hioba, Księgi Koheleta, Księgi Psalmów, Apokalipsy św. Jana
      2. Jan Parandowski, Mitologia, cz. I Grecja
      3. Homer, Iliada (fragmenty)
      4. Sofokles, Antygona
      5. Lament świętokrzyski (fragmenty)
      6. Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (fragmenty)
      7. Pieśń o Rolandzie (fragmenty)
      8. William Szekspir, Makbet
      9. Molier, Skąpiec
      10. Ignacy Krasicki, wybrana satyra
      11. Adam Mickiewicz, wybrane ballady, w tym Romantyczność; Dziady cz. III
      12. Bolesław Prus, Lalka
      13. Henryk Sienkiewicz, Potop (fragmenty)
      14. Fiodor Dostojewski, Zbrodnia i kara
      15. Stanisław Wyspiański, Wesele
      16. Władysław Stanisław Reymont, Chłopi (fragmenty)
      17. Stefan Żeromski, Przedwiośnie
      18. Witold Gombrowicz, Ferdydurke (fragmenty)
      19. Tadeusz Borowski, Proszę państwa do gazu
      20. Gustaw Herling-Grudziński, Inny świat (fragmenty)
      21. Hanna Krall, Zdążyć przed Panem Bogiem
      22. Albert Camus, Dżuma
      23. George Orwell, Rok 1984
      24. Sławomir Mrożek, Tango
      25. Marek Nowakowski, Górą „Edek” (z tomu Prawo prerii)
      26. Andrzej Stasiuk, Miejsce (z tomu Opowieści galicyjskie)
      27. Olga Tokarczuk, Profesor Andrews w Warszawie (z tomu Gra na wielu bębenkach)
      28. Ryszard Kapuściński, Podróże z Herodotem (fragmenty)
      29. Ponadto z zakresu szkoły podstawowej: Ignacy Krasicki, bajki; Adam Mickiewicz, Dziady cz. II, Pan Tadeusz (księgi: I, II, IV, X, XI, XII); Aleksander Fredro, Zemsta; Juliusz Słowacki, Balladyna.

      Zakres rozszerzony

      1. Homer, Odyseja (fragmenty)
      2. Dante Alighieri, Boska Komedia (fragmenty)
      3. Jan Kochanowski, Treny (jako cykl poetycki)
      4. William Szekspir, Hamlet
      5. Juliusz Słowacki, Kordian
      6. realistyczna lub naturalistyczna powieść europejska (Honoré de Balzac, Ojciec Goriot lub Charles Dickens, Klub Pickwicka, lub Mikołaj Gogol, Martwe dusze, lub Gustaw Flaubert, Pani Bovary)
      7. Franz Kafka, Proces (fragmenty)
      8. Michaił Bułhakow, Mistrz i Małgorzata
      9. Stanisław Ignacy Witkiewicz, Szewcy
      10. Bruno Schulz, wybrane opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe
      11. Tadeusz Konwicki, Mała Apokalipsa
      12. Janusz Głowacki, Antygona w Nowym Jorku
      13. Sławomir Mrożek, wybrane opowiadanie
      14. wybrany esej Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, Zbigniewa Herberta

      Tematy maturalne z języka polskiego na poziomie rozszerzonym – arkusze CKE

      Poniżej znajdują się tematy wypracowań z języka polskiego na poziomie rozszerzonym pochodzące z arkuszy egzaminacyjnych, diagnostycznych i pokazowych CKE. Tematy zostały ułożone chronologicznie i zachowują oryginalne brzmienie.

      Temat 1 [1]

      Gry z historią. Opowieść o przeszłości w dziełach literatury polskiej. Omów tematy, problemy, sposoby kreowania świata przedstawionego.

      W pracy odwołaj się do:

      • wybranej lektury obowiązkowej
      • utworów literackich z dwóch różnych epok
      • wybranego kontekstu.

      Temat 2 [2]

      Kształtowanie własnej tożsamości […] wiąże się z poczuciem odkrywania „ja” i własnego miejsca na świecie, poczuciem bycia całością oraz tworzeniem fundamentów do dalszego rozwoju. Poszukiwanie tożsamości jest jednym z najistotniejszych i najtrudniejszych zadań w ciągu całego życia człowieka. To, kim się czujemy, z jakimi wartościami się utożsamiamy, wpływa na nasze wybory życiowe, pełnione funkcje w społeczeństwie, wchodzenie w nowe role i determinuje naszą przyszłość. (Mirosław Babiarz, Paweł Garbuzik)

      Tożsamość jednostki. Rozważ, jaką rolę w fabule dzieła literackiego pełni kreacja bohatera literackiego. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Mirosława Babiarza oraz Pawła Garbuzika.

      W pracy odwołaj się do:

      • Hamleta Williama Szekspira
      • utworów literackich z dwóch różnych epok
      • wybranego kontekstu.

      Temat 3 [3]

      Rozważ, jak konwencja groteskowa wykorzystana w utworze wpływa na jego przesłanie.

      W pracy odwołaj się do:

      • „Szewców” Stanisława Ignacego Witkiewicza
      • utworów literackich z dwóch różnych epok
      • wybranego kontekstu.

      Temat 4 [4]

      „Analiza czasu w utworach epickich najczęściej obejmuje napięcie między czasem narracji a czasem fabuły, rozpiętość i sposób łączenia scen w ramach czasu akcji, a także wszelkie odniesienia fabuły/akcji do kontekstu historycznego. Ale nie tylko następstwo zdarzeń mówi o przebiegu czasu – także zmiana obrazowania, perspektywy […] albo też przywołanie minionych, nieaktualnych dziś nazw czy form językowych”. (Dorota Korwin-Piotrowska)

      Rozważ, jaką rolę w utworze literackim pełni konstrukcja czasu. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Doroty Korwin-Piotrowskiej.

      W pracy odwołaj się do:

      • wybranej lektury obowiązkowej
      • utworów literackich z dwóch różnych epok
      • wybranego kontekstu.

      Temat 5 [5]

      Realizm i fantastyka. Rozważ, jaką funkcję pełni przenikanie się konwencji realistycznej i konwencji fantastycznej w tym samym utworze literackim.

      W pracy odwołaj się do:

      • wybranej lektury obowiązkowej
      • innych utworów literackich z dwóch różnych epok
      • wybranego kontekstu.

      Temat 6 [6]

      Doceniamy wielkość dokonań starożytnych intelektualistów i twórców, naśladujemy ich dzieła […], ale starożytnych nie przerośliśmy, przetwarzamy tylko to, co przekazała nam tradycja. (Maria Wichowa)

      Rozważ sposoby nawiązywania do tradycji antycznej i biblijnej w literaturze oraz funkcje tych nawiązań. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Marii Wichowej.

      W pracy odwołaj się do:

      • Małej Apokalipsy Tadeusza Konwickiego
      • innych utworów literackich z dwóch różnych epok
      • wybranego kontekstu.

      Temat 7 [7]

      Rozważ, jakie są sposoby i funkcje ukazywania świata nadrealistycznego w literaturze.

      W pracy odwołaj się do:

      • wybranej lektury obowiązkowej
      • innych utworów literackich z dwóch różnych epok
      • wybranego kontekstu.

      Temat 8 [8]

      Rozważ, w jaki sposób w utworach literackich dokonuje się i czemu służy mitologizacja świata przedstawionego.

      W pracy odwołaj się do:

      • Nocy listopadowej Stanisława Wyspiańskiego
      • innych utworów literackich z dwóch różnych epok
      • wybranego kontekstu.

      Temat 9 [9]

      Synkretyzm w literaturze i jego rola w utworach literackich.

      W pracy odwołaj się do:

      • lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego
      • innych utworów literackich z dwóch różnych epok
      • wybranego kontekstu.

      Temat 10 [10]

      Jak w utworach literackich kreowana jest przestrzeń i jaka jest funkcja takiej kreacji w danym utworze?

      W pracy odwołaj się do:

      • wybranego opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe Brunona Schulza
      • innych utworów literackich z dwóch różnych epok
      • wybranego kontekstu.

      Temat 11 [11]

      Rozważ, jakie są sposoby i funkcje ukazywania świata nadrealistycznego w literaturze.

      W pracy odwołaj się do:

      • wybranej lektury obowiązkowej
      • innych utworów literackich
      • wybranego kontekstu.

      Temat 12 [12]

      Rozważ, w jaki sposób w utworach literackich dokonuje się i czemu służy mitologizacja świata przedstawionego.

      W pracy odwołaj się do:

      • wybranego opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe Brunona Schulza
      • innych utworów literackich
      • wybranego kontekstu.

      Temat 13 [13]

      Konwencja symboliczna w utworze literackim a założenia programowe epoki literackiej.

      W pracy odwołaj się do:

      • lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach od 3. do 6. tego arkusza egzaminacyjnego
      • innych utworów literackich
      • wybranego kontekstu.

      Temat 14 [14]

      „Tylko śmiech nie zna szacunku dla wszystkich tabu, […] tylko poczucie komizmu daje nam siłę zniesienia tragedii egzystencji”. (Eugène Ionesco)

      Komizm w kreacji świata przedstawionego w utworze literackim i funkcje komizmu w tworzeniu znaczeń tego utworu. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Eugène’a Ionesco.

      W pracy odwołaj się do:

      • „Szewców” Stanisława Ignacego Witkiewicza
      • innych utworów literackich
      • wybranego kontekstu.

      Temat 15 [15]

      Każdy tekst słowny sytuuje się w polu innych tekstów, naśladując je, przekształcając.
      Na podstawie: Słownik terminów literackich, red. Janusz Sławiński, Wrocław 2002.

      Na czym mogą polegać relacje między tekstami i jakie mogą być funkcje tych relacji w danym utworze literackim? Punktem wyjścia do rozważań uczyń powyższy cytat.

      W pracy odwołaj się do:

      • Antygony w Nowym Jorku Janusza Głowackiego
      • innych utworów literackich
      • wybranego kontekstu.

      Temat 16 [16]

      Konwencja oniryczna jako sposób kreowania świata przedstawionego i jej funkcja w tworzeniu znaczeń w danym utworze literackim.

      W pracy odwołaj się do:

      • lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego
      • innych utworów literackich
      • wybranego kontekstu.

      Temat 17 [17]

      Tak łatwo i tak bardzo przyzwyczajamy się do tego, co stale słyszymy lub oglądamy, że nieraz dopiero groteskowe udziwnienie rzeczywistości otwiera nam oczy.
      Na podstawie: Stefan Garczyński, Anatomia komizmu, Poznań 1989.

      Kreowanie świata przedstawionego za pomocą groteski i funkcja tego zabiegu w danym utworze literackim. Punktem wyjścia do rozważań uczyń powyższy cytat.

      W pracy odwołaj się do:

      • Mistrza i Małgorzaty Michaiła Bułhakowa
      • innych utworów literackich
      • wybranego kontekstu.

      Temat 18 [18]

      Demitologizacja jako sposób kreowania świata przedstawionego i jej funkcja w tworzeniu znaczeń w danym utworze literackim.

      W pracy odwołaj się do:

      • lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego
      • innych utworów literackich
      • wybranego kontekstu.

      Temat 19 [19]

      Konwencja nadrealistyczna w utworze literackim a założenia programowe epoki literackiej.

      W pracy odwołaj się do:

      • lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego
      • innych utworów literackich
      • wybranego kontekstu.

      Temat 20 [20]

      Sposoby kreowania zbiorowości jako bohatera literackiego i funkcje takiej kreacji w tworzeniu znaczeń danego utworu.

      W pracy odwołaj się do:

      • Szewców Stanisława Ignacego Witkiewicza
      • innych utworów literackich
      • wybranego kontekstu.

      Tematy z Informatora CKE – język polski, poziom rozszerzony

      Poniższe przykładowe tematy wypracowań pochodzą z Informatora CKE dotyczącego egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym.

      Temat 1 [21]

      Żadne dzieło nie powstaje w kulturowej próżni.

      Rozważ, jaką rolę w literaturze pełni aluzja.

      W pracy odwołaj się do:

      • lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na początku arkusza egzaminacyjnego
      • innych utworów literackich
      • wybranego kontekstu.

      Temat 2 [22]

      Parabola […] niesie w sobie uniwersalną, ponadczasową wykładnię praw moralnych, filozoficznych, religijnych, politycznych bądź innych, związanych z sytuacją egzystencjalną człowieka. […] Charakterystyczną cechą parabolicznego dzieła literackiego jest jego dwupoziomowość wymagająca od czytelnika dojrzałej i rozbudowanej interpretacji – w innym bowiem wypadku dzieło pozostanie odczytane w sposób literalny, uproszczony i nie odsłoni swego ukrytego i nadrzędnego sensu. (Słownik gatunków literackich)

      Rozważ, jaką rolę pełni paraboliczność w kreacji świata przedstawionego w literaturze. Punktem wyjścia rozważań uczyń przywołaną definicję.

      W pracy odwołaj się do:

      • lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na początku arkusza egzaminacyjnego
      • innych utworów literackich
      • wybranego kontekstu.

      Temat 3 [23]

      Między utopią a antyutopią.

      Punktem wyjścia swoich rozważań o literackich obrazach budowania idealnego świata uczyń Małą Apokalipsę Tadeusza Konwickiego.

      W pracy odwołaj się do:

      • Małej Apokalipsy Tadeusza Konwickiego
      • innych utworów literackich
      • wybranego kontekstu.

      Temat 4 [24]

      Oto są labirynty wnętrza, magazyny i spichrze rzeczy, oto są ciepłe jeszcze groby, próchno i mierzwa. Prastare historie. Siedem warstw, jak w dawnej Troi, korytarze, komory, skarbce. (Bruno Schulz, Wiosna)

      Rozważ, jakie znaczenie dla odczytania sensu dzieła literackiego ma wykreowana w nim przestrzeń. Punktem wyjścia do rozważań uczyń cytowany fragment opowiadania Wiosna Brunona Schulza.

      W pracy odwołaj się do:

      • znanych Ci fragmentów Procesu Franza Kafki
      • innych utworów literackich
      • wybranego kontekstu.

      Temat 5 [25]

      Heroizacja i deheroizacja bohatera literackiego.

      Rozważ, jakie funkcje pełnią heroizacja i deheroizacja w kreacji bohatera literackiego.

      W pracy odwołaj się do:

      • Małej Apokalipsy Tadeusza Konwickiego
      • innych utworów literackich
      • wybranego kontekstu.

      Temat 6 [26]

      Autobiografizmu czy reprezentowanej przez pisarza postawy autobiograficznej w literaturze nie należy rozpatrywać w kategoriach dokumentalnego i szczegółowego odzwierciedlenia życia jednostki. Jest to raczej konwencja, która zależnie od kultury artystycznej i światopoglądu epoki, w różnym stopniu i w różny sposób dopuszcza do ujawnienia podmiotowego „ja”, posiadającego cechy autora, mniej lub bardziej zauważalne. (Edyta Dziewońska)

      Rozważ, jaką rolę odgrywa autobiografizm w kreacji świata w dziełach literackich różnych epok. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Edyty Dziewońskiej.

      W pracy odwołaj się do:

      • lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na początku arkusza egzaminacyjnego
      • innych utworów literackich
      • wybranego kontekstu.

      Prognozowane tematy maturalne – język polski, poziom rozszerzony

      Poniższa lista nie pochodzi z CKE. Są to propozycje zagadnień do przygotowania wynikające z porównania dotychczasowych tematów z zakresem wymagań egzaminacyjnych.

      1. Jak literatura przedstawia wewnętrzne konflikty bohatera i jakie są ich konsekwencje?
      2. Jakie czynniki kształtują motywację bohaterów literackich i jakie mają konsekwencje dla wymowy utworu?
      3. Bohater kierujący się rozumem a bohater działający pod wpływem emocji – porównaj sposoby kreowania i funkcje takich postaci w literaturze.
      4. W jaki sposób styl wypowiedzi narratora wpływa na interpretację świata przedstawionego w utworze?
      5. Jak dobór środków językowych w literaturze wpływa na odbiór treści przez czytelnika?
      6. W jaki sposób perspektywa narracyjna wpływa na sposób przedstawienia rzeczywistości literackiej?
      7. Znaczenie narratora pierwszoosobowego i trzecioosobowego w kreowaniu świata przedstawionego.
      8. Jak literatura różnych epok odnosi się do uniwersalnych wartości moralnych i społecznych?
      9. Jak literatura wykorzystuje motywy i środki wyrazu znane z malarstwa, muzyki lub filmu?
      10. W jaki sposób literatura inspiruje inne sztuki i w jaki sposób inne sztuki oddziałują na literaturę?

      Źródła tematów maturalnych

      1. Arkusz pokazowy CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 4 marca 2022 r., temat 1. ↩
      2. Arkusz pokazowy CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 4 marca 2022 r., temat 2. ↩
      3. Test diagnostyczny CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 15 grudnia 2022 r., temat 1. ↩
      4. Test diagnostyczny CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 15 grudnia 2022 r., temat 2. ↩
      5. Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin główny, 17 maja 2023 r., temat 1. ↩
      6. Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin główny, 17 maja 2023 r., temat 2. ↩
      7. Arkusz pokazowy CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 11 grudnia 2023 r., temat 1. ↩
      8. Arkusz pokazowy CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 11 grudnia 2023 r., temat 2. ↩
      9. Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin główny, 20 maja 2024 r., temat 1. ↩
      10. Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin główny, 20 maja 2024 r., temat 2. ↩
      11. Arkusz pokazowy CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 16 października 2024 r., temat 1. ↩
      12. Arkusz pokazowy CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 16 października 2024 r., temat 2. ↩
      13. Test diagnostyczny CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 17 grudnia 2024 r., temat 1. ↩
      14. Test diagnostyczny CKE z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, 17 grudnia 2024 r., temat 2. ↩
      15. Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin główny, 21 maja 2025 r., temat 1. ↩
      16. Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin główny, 21 maja 2025 r., temat 2. ↩
      17. Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin główny, 20 maja 2026 r., temat 1. ↩
      18. Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin główny, 20 maja 2026 r., temat 2. ↩
      19. Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin dodatkowy, 15 czerwca 2026 r., temat 1. ↩
      20. Arkusz egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym, termin dodatkowy, 15 czerwca 2026 r., temat 2. ↩
      21. Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego jako przedmiotu dodatkowego – poziom rozszerzony, przykładowy temat 1. ↩
      22. Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego jako przedmiotu dodatkowego – poziom rozszerzony, przykładowy temat 2. ↩
      23. Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego jako przedmiotu dodatkowego – poziom rozszerzony, przykładowy temat 3. ↩
      24. Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego jako przedmiotu dodatkowego – poziom rozszerzony, przykładowy temat 4. ↩
      25. Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego jako przedmiotu dodatkowego – poziom rozszerzony, przykładowy temat 5. ↩
      26. Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego jako przedmiotu dodatkowego – poziom rozszerzony, przykładowy temat 6. ↩

      Zobacz też: Matura

      Tematy maturalne z języka polskiego pochodzą z arkuszy egzaminacyjnych, diagnostycznych i pokazowych oraz Informatora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej (CKE).

    2. Teoria komunikacji

      od l.40-tych XX wieku, zajmuje się podstawowymi problemami komunikacji; nawiązuje do badań empirycznych, przekazywania informacji za pomocą urządzeń technicznych. Jednostką informacji jest BIT. Twórca to amerykański matematyk C.E. Shannon. Opracował też metodę mierzenia prędkości, z jaką źródło wiadomości generuje informacje, sposób kodowania wiadomości, aby można ją było w ekonomiczny sposób przesyłać przez dany kanał i jak uchronić się przed błędami w jej przekazywaniu. Na gruncie tej teorii wypracowano ogólny schemat systemu komunikacyjnego:
      Źródło » koder » kanał » dekoder » adresat
      szum
      KODER- to część systemu dokonująca dowolnej obróbki sygnałów na wyjściu źródła
      DEKODER-część dokonująca obróbki sygnałów na wyjściu z kanału.

    3. Teoria pola znaczeniowego

      Omówienie pojęcia: teoria pola znaczeniowego.

      Teoria pola znaczeniowego

      opiera się na hipotezie, że znaczenia poszczególnych wyrazów są ustrukturowane przez wzajemne powiązania wewnątrz odrębnych sfer, zwanych polami znaczeniowymi, pokrywających w całości obszar doświadczenia poznawczego człowieka.

    4. Teoria psychei

      Omówienie teorii psychei.

      Teoria psychei

      zakłada, że nazwa wynika z istoty rzeczy nazywanej i dlatego brzmienie nazwy pozostaje w związku naturalnym z charakterem tej rzeczy. (Heraklita z Efezu – V wiek p.n.e)

    5. Teoria thesei

      Omówienie teorii thesei.

      Teoria thesei

      zakłada, że związek między nazwami a nazywanymi rzeczami ma charakter umowny, konwencjonalny. ( Demokryta z Abdeny (V pne)). Epikur zajął stanowisko kompromisowe, w rozwoju języka wyróżnił on dwa okresy: starszy- naturalny, nowszy - konwencjonalny.

    6. Totalitaryzm. Motyw totalitaryzmu w filmie i literaturze

       

      Totalitaryzm. Motyw totalitaryzmu w literaturze i filmie

      Motyw totalitaryzmu pokazuje państwo kontrolujące jednostkę, język, pamięć, zachowanie i przestrzeń życia społecznego. Artykuł łączy znaczenie motywu w języku polskim z materiałami uporządkowanymi według epok i kontekstów oraz przykładową bibliografię, do której warto sięgnąć przygotowując się do prezentacji maturalnej z języka polskiego (Matura ustna) lub pisząc pracę, której temat wykorzystuje motyw (temat, topos) totalitaryzmu w literaturze, filmie. Jest to temat trudny, ciekawy i nadal aktualny. Jest częścią najnowszej historii świata - tkwi więc w przeszłości, ale równocześnie pojawia się w bardzo wielu wizjach przyszłości. Dlatego tak istotna jest definicja terminu totalitaryzm (zdaniem świetnego socjologa Ervinga Goffmana instytucje totalne funkcjonują również w naszym społeczeństwie). W niniejszej bibliografii zaproponowana lista lektur oparta jest na najszerszym znaczeniu tego słowa. Pamiętajcie, że totalitaryzm to jeden kraniec kontinuum, którego drugi - stanowi demokracja, a gdzieś w środku znajduje się autorytaryzm.

    7. Trans-Atlantykiem z Ojczyzny do Synczyzny

      Scenariusz cyklu lekcji poświęconych Transatlantykowi Witolda Gombrowicza.

      1. Szkoła: ZS nr 6 w Jastrzębiu Zdroju

      2. Klasa: III A

      3. Przedmiot: język polski

      4. Prowadzący: Arkadiusz Żmij – nauczyciel kontraktowy

      5. Program: Między tekstami

      6. Temat lekcji: Trans-Atlantykiem z Ojczyzny do Synczyzny. (2,3 jednostki lekcyjne)

    8. Tren IX, Pieśń XXII. Poeta wobec Rozumu i Mądrości

      Zadanie maturalne:Na podstawie Pieśni XXII i Trenu IX Jana Kochanowskiego, przedstaw różnice w postawie poety wobec Rozumu i Mądrości. Zwróć uwagę na sposób budowania poetyckiej refleksji.

      Zadanie maturalne, które ma posłużyć maturzystom do przygotowania się do pisemnej części matury z polskiego, na której wymagana jest umiejętność pisania dobrego wypracowania maturalnego (najlepiej: rozprawki, eseju) opartego na analizie załączonego do tematu fragmentu lektury (epika, dramat) lub wiersza. Zadanie to może również przydać się do zwykłego powtórzenia wiedzy o tekście, epoce. Nie wymaga pomocy nauczyciela ponieważ klucz odpowiedzi jest dołączony do zadania maturalnego. Podstawą dla opracowania tego zadania maturalnego było zadanie maturalne stworzone przez CKE na potrzeby matury z języka polskiego na poziomie rozszerzonym.

    Strona 13 z 15