Typy inteligencji, czyli jak uczyć się i jak rozwijać swoją inteligencję?

Siedem typów inteligencji zostało omówionych na podstawie badań Howarda Gardnera, Gordona Drydena, Jeannette Vos, Davida Thornburga, Thomasa Armstronga, Davida Laziera, Lindy Campbell, Bruce'a Campbella, Dee Dickinson.

Każdy z tych typów inteligencji ma, odpowiadający za jego funkcjonowanie ośrodek w mózgu.

 

Nie ma jednej strategii uczenia się najlepszej dla wszystkich. Każdy z nas jest inny, każdy z nas ma inaczej rozwinięty mózg, więc strategia uczenia się i techniki uczenia się muszą być dostosowane do Twoich indywidualnych możliwości. Najłatwiej będzie mi odwołać się tutaj do Teorii Inteligencji Wielorakiej (TIW). Zgodnie z jej założeniami każdy z nas dysponuje wieloma typami inteligencji – to nas łączy. Każdy typ inteligencji jest jednak u każdego z nas w różnym stopniu rozwinięty. Sposoby uczenia się powinniśmy więc dostosować do naszych atutów. Najłatwiej nam będzie się bowiem uczyć, korzystając z naszych mocnych stron, a nie wykorzystując typ inteligencji, który mamy najsłabiej rozwinięty. Tajemnicą poliszynela jest, że szkoła nie rozwija wszystkich typów inteligencji. Lekcje zaś opierają się przede wszystkim na kilku typach inteligencji, premiując tym samym: wzrokowców, słuchowców i myślenie logiczne. Oto przyczyna dla której, niektórzy uczniowie bardzo źle radzą sobie w szkole, ale kiedy ją opuszczą, w życiu radzą sobie doskonale i na odwrót – szkolne orły, w życiu nie wiedzie im się najlepiej.

Jak więc widzisz, świat jest troszkę bardziej złożony, niż przewiduje to podział na mądrych i głupców. Nie ma bowiem głupców, bo każdy ma jedne typy inteligencji rozwinięte lepiej niż inni. Rzecz w tym, by ucząc się wykorzystywać swoje mocne strony, a nie zmagać ze swymi słabościami. Podobnie w życiu – należy wybrać zawód, w którym wykorzystasz swoje atuty; będziesz wtedy w tym, co robisz świetny (świetna), a praca będzie sprawiała Ci przyjemność. Niestety nie wszyscy są świadomi swoich mocnych stron i dokonują wyborów, w których nie mogą z nich skorzystać; szkoła wtedy jest udręką, a praca przykra i męcząca.

Gorąco zachęcam Cię do zrobienia sobie testów, badających Inteligencję Wieloraką – nie pomyl ich z testami na IQ, których celem jest podział na inteligentnych i głupców, a więc jak wcześniej wykazałem – anachronicznych. Możesz w tym celu kupić, wypożyczyć książkę z takimi testami, albo skorzystać z pracy jednego z moich uczniów: Marcina Kamińskiego, który taki test stworzył i nieodpłatnie udostępnił na łamach serwisu: http://kursy.język-polski.pl/. Znajdziesz go tutaj: Test Inteligencji Wielorakiej. Zwróć również na słowa, których używasz dla opisywania świata i doświadczanych doznań.

1. Inteligencja językowa (lingwistyczna)

To umiejętność czytania, pisania i werbalnego komunikowania się z innymi. Jest sprawdzana w tradycyjnych testach na inteligencję (tych, które badają IQ).

Szczególnie dobrze rozwinięta u: dziennikarzy, mówców, pisarzy, poetów, przywódców politycznych, redaktorów.

Ludzi z dobrze rozwiniętą inteligencją językową charakteryzuje:

  • dobra organizacja i uporządkowanie;
  • dobry warsztat pisarski;
  • gry językowe, humor językowy;
  • oczytanie;
  • poprawna ortografia;
  • systematyczność;
  • umiejętność prezentowania racji;
  • umiejętność słuchania innych;
  • umiejętność wygłaszania wykładów, przemówień, zabieranie głosu w publicznych dyskusjach
  • wrażliwość na wzory, modele i schematy;

jak rozwijać inteligencję lingwistyczną?

  • opowiadaj bajki, historie, wydarzenia;
  • stosuj gry rozwijające pamięć z nazwami miejsc, rzeczy (np. państwa-miasta);
  • układaj puzzle i rozwiązuj gry ortograficzne;
  • czytaj opowiadania, nowele, anegdoty, artykuły prasowe
  • pisz opowiadania, pamiętnik, dziennik;
  • przeprowadzaj wywiady;
  • układaj skecze;
  • bierz udział w pracach redakcji gazetki szkolnej;
  • uczestnicz w dyskusjach i debatach;
  • 10 razy na stojąco naprzemiennie unoś kolana i dotykaj lewą ręką prawego kolana, a prawą – lewego;
  • 10 razy naprzemiennie podnoś stopy, tak żeby dotknęły pośladków i łap lewą ręką prawą piętę, a prawą-lewą piętę;
  • pisząc, korzystaj z edytora tekstu w komputerze. 

    Inteligencja logiczna, inteligencja matematyczna

2. Inteligencja logiczno–matematyczna (logiczna, matematyczna)

To umiejętność poprawnego rozumowania (myślenia) i liczenia. Jest sprawdzana w tradycyjnych testach na inteligencję (tych, które badają IQ).

właściwa jest dla: matematyków, detektywów, fizyków, inżynierów, księgowych, myśliwych, prawników.

Ludzi z dobrze rozwiniętą inteligencją matematyczną i inteligencją logiczną odznacza:

  • łatwość w obsłudze komputera;
  • systematyczność i dokładność;
  • umiejętność robienia dobrych notatek, które uwzględniają logiczne związki.
  • umiejętność rozwiązywania problemów i zagadek logicznych;
  • uporządkowanie;
  • konkretność w mówieniu;
  • logika wywodu;
  • zdolności matematyczne;
  • zdolność do myślenia abstrakcyjnego;

jak rozwijać inteligencję logiczno-matematyczną?

  • baw się cyframi i liczbami;
  • baw się w zgadywanie;
  • każde zadanie wykonuj krok po kroku;
  • opisuj świat, wydarzenia w sposób logiczny i uporządkowany;
  • rozwiązuj gry logiczne, matematyczne i strategiczne;
  • stosuj myślenie dedukcyjne i indukcyjne;
  • wykorzystuj matematykę w nauce innych przedmiotów;
  • zorganizuj i uporządkuj swoje otoczenie;
  • rozwiązuj problemy;
  • analizuj i interpretuj dane;
  • rozwijaj swoje mocne strony;
  • próbuj przewidywać wydarzenia na podstawie przesłanek;
  • korzystaj z arkusza kalkulacyjnego; 

    Inteligencja wizualna, Inteligencja przestrzenna

3. Inteligencja wizualno – przestrzenna (wzrokowcy)

Właściwa dla architektów, fizyków teoretycznych, malarzy, plastyków, rzezbiarzy, strategów, szachistów.

Wzrokowiec - człowiek, u którego inteligencja wizualno-przestrzenna jest dobrze rozwinięta;

Charakterystyka wzrokowca

  • Wzrokowcy często pamiętają twarze, ale nie pamiętają imion;chętnie robią własne notatki; ich pismo jest zwykle czytelne i przejrzyste, stosują prawidłowe odstępy i kształt liter;
  • Wzrokowcy mają bujną wyobraźnię i potrafią kreować w wyobraźni szczegółowe obrazy; posiadają zdolność do myślenia obrazowego; chętnie wykonują w głowie operacje przestrzenne;
  • Kiedy się uczą, nie zwracają uwagi na odgłosy, ale ich uwagę zakłócić bałagan i ruch. Zwykle wodzą wzrokiem za wykładowcą.
  • Ich wypowiedzi są na ogół dobrze przemyślane i z góry zaplanowane; chętnie zapisują swoje myśli i lubią robić listy „to do".
  • Posiadają wrodzoną umiejętność czytania diagramów, map, schematów, tabel. Dobrze rozpoznają kolory i umiejętnie je ze sobą komponują;
  • Gdy wzrokowiec się nudzi i jest nieaktywny, wpatruje się w dal, rysuje lub znajduje sobie coś do oglądania.
  • Wzrokowcy często są zamknięci w sobie. Ich emocje zdradza mimika: kiedy wpadają w złość, "zabiliby wzrokiem", łatwo płaczą, a kiedy są w dobrym humorze, szeroko się uśmiechają.
  • Wzrokowcy dbają o swój wygląd; na ogół są bardzo schludni i cenią sobie porządek.
  • Muzyka ich nie wzrusza, ale na sztuki plastyczne reagują żywo, interesują się więc malarstwem, plakatem, grafiką, rzeźbą; takie dzieła sztuki mogą u nich wywołać głębokie wzruszenie; mają wrodzoną zdolność do szczegółowej analizy dzieł plastycznych.
  • Wzrokowcy nie mówią dużo, chętnie stosują metafory; raczej należą do ludzi cichych. Łatwo tracą uwagę i cierpliwość, gdy zmusza się ich do dłuższego słuchania; często źle dobierają słowa i są zbyt bezpośredni. Wzrokowca łatwo rozpoznasz po jego języku; będzie używał podobnych wyrażeń:
  • widzę teraz, jak to zrobić.
  • nie widzę tego.
  • teraz to jest dla mnie jasne
  • to jest dla mnie mało przejrzyste
  • to wygląda całkiem nieźle
  • nie widzę celu tej rozmowy
  • wyobrażam to sobie
  • niezła perspektywa
  • patrząc na to z drugiej strony
  • wzrok mnie nie myli
  • obserwując to, można...
  • pokaż mi to
  • mam już obraz sytuacji
  • muszę mieć wgląd
  • to jest dla mnie dość mgliste wytłumaczenie
  • ale on czerwony/zielony
  • blado to wypadło

Większość z nas ma bardzo dobrze rozwinięty ten typ inteligencji. Wymaga tego od nas coraz bardziej ikoniczna kultura. Wzrokowiec pamięta to, co widział, nie to co, usłyszał czy robił.

jak się uczyć będąc wzrokowcem?

notując

  • Zadbaj o wygląd estetyczny notatki: stosuj różne kolory, różne formaty pisma dla wyróżnienia
  • ważniejszych elementów.
  • Wykorzystuj układ graficzny notatki: stosuj akapity, schematy, modele mapy myśli.
  • Rysuj obok notatki powiązane z nią rysunki, szkice.

ucz się:

  • poprzez patrzenie na plansze, plakaty, schematy, mapy mentalne
  • wypełnij takimi pomocami swoje otoczenie
  • korzystaj z wyobraźni, wyobrażaj sobie wszystko, twórz w wyobraźni obrazy, schematy, modele
  • ucz się poprzez obserwację pokazu
  • ucz się poprzez demonstrowanie

jak rozwijać inteligencję wizualno-przestrzenną?

  • baw się grafiką komputerową;
  • oglądaj filmy, obrazy, plakaty, rzeźby i analizuj je;
  • kręć własne filmy wideo
  • maluj własne obrazy, plakaty, rzeźby;
  • rób diagramy, mapy myśli, modele, schematy;
  • rysuj na marginesach;
  • ucząc się, stosuj wizualizację;
  • w swoim pokoju na ścianach rozwieszaj plakaty, plansze, mapy;
  • wyobrażaj sobie obrazy, figury geometryczne i dokonuj na nich różnych operacji;
  • wyróżniaj ważne informacje różnymi kolorami. 

    Inteligencja muzyczna

4. Inteligencja muzyczna

Szczególnie rozwiniętą inteligencję muzyczną mają: dyrygenci, instrumentaliści, inżynierowie dźwięku, kompozytorzy, lutnicy i inne osoby tworzące instrumenty muzyczne; melomani, muzycy, piosenkarze, społeczności nieznające pisma, stroiciele pianin.

charakterystyka słuchowca

  • Słuchowiec pamięta, co usłyszał, a nie to, co widział, czy robił. Schematy, plansze, mapy mentalne na nie wiele mu się zdadzą. Dla ludzi, u których dobrze rozwinięta jest inteligencja muzyczna, słuch jest najważniejszym zmysłem. Dlatego kluczem do sukcesu jest dobry wykładowca i uważne słuchanie na lekcji, wykładu. Ilość zapamiętanych informacji z uważnie wysłuchanego wykładu jest ogromna i daleko wykracza, poza możliwości pozostałych typów inteligencji.
  • Słuchowiec często ma jednak poważny problem z ortografią, rozpoznaje bowiem słowa poprzez wymówienie poszczególnych głosek. Również nauka pisania początkowo sprawia mu spore trudności.
  • Słuchając wykładu, cicho powtarza słowa wykładowcy lub potakuje głową.
  • Zapamiętanie następuje poprzez głośne powtarzanie materiału.
  • Słuchowiec myśli słowami i dźwiękami; wypowiada się po cichu i nie zwraca uwagi na detale. Charakterystyczne dla niego jest „głośne myślenie", nucenie pod nosem, powtarzanie poleceń, sprawiających mu trudność intelektualną.
  • Słuchowiec na ogół ma dobrą pamięć muzyczną i może mieć słuch absolutny. Inteligencja muzyczna sprawia jednak, że hałas i dźwięki istotnie zakłócają jego uwagę.
  • Lubi rozmawiać ze sobą lub innymi o konkretnych sytuacjach; często na głos rozważa wszystkie za i przeciw. Wypowiadając się, chętnie stosuje długie, powtarzające się opisy Niezależnie od nastroju dużo mówi. W złości ma skłonności do wybuchów krótkotrwałych słowotoków. Swój stan emocjonalny wyraża nie tylko poprzez słowa, ale również, a nawet wręcz przez barwę głosu, prozodię, tempo. Wrażliwość na dźwięki pozwala mu właściwie odczytać emocje, zdradzane przez dźwiękowe komunikaty niewerbalne, towarzyszące wypowiedzi jego rozmówcy.
  • Słuchowiec nadaje się na powiernika, lubi słuchać, często jednak przerywa rozmówcy, by wtrącić swoje zdanie. Gdy poznaje nowych ludzi, dobrze zapamiętuje imiona, ale zapomina twarzy;
  • Nie dba o swój wygląd;
  • Jeżeli chodzi o sztukę, to zdecydowanie preferuje muzykę, na którą jest bardzo wrażliwy, ale mimo tego, że sztuki plastyczne mniej go poruszają zawsze można liczyć na jego udział w dyskusji; analizując dzieło sztuki, zwykle pomija istotne szczegóły, ale potrafi spojrzeć na dzieło holistycznie;
  • Inteligencja muzyczna jest łatwa do usłyszenia w języku słuchowca:
  • to brzmi nieźle
  • żyją w harmonii
  • on jest taki głośny
  • muszę to usłyszeć
  • muszę się w to lepiej wsłuchać
  • jesteś zbyt hałaśliwy
  • rozmowa mnie nuży
  • to jest muzyka
  • wszystko gra
  • jest taki cichy
  • powinniśmy to nagłośnić
  • trzeba to wykrzyczeć
  • czy trzeba tak wrzeszczeć
  • rozległ się szelest
  • wyszeptał to
  • co to za odgłos

jak się uczyć będąc słuchowcem?

  • powtarzając wiedzę w domu, czytaj głośno notatki.
  • możesz też nagrywać swoje notatki na mp3 i odsłuchiwać je, idąc do szkoły lub w drodze do domu.
  • unikaj jak ognia słuchania utworów muzycznych z tekstem w języku, który rozumiesz – wydatnie utrudni Ci uczenie się.
  • zapewnij sobie ciszę w trakcie nauki.
  • ucz się, wyobrażając sobie dialog: pytania i odpowiedzi.
  • ucz się, zadając sobie pytania i udzielając na nie odpowiedzi.
  • ucz się śpiewając.
  • ucz się rytmizując materiał.

jak rozwijać inteligencję muzyczną?

  • gimnastykuj się przy muzyce;
  • 10 razy na stojąco naprzemiennie unoś kolana i dotykaj lewą ręką prawego kolana, a prawą – lewego
  • 10 razy naprzemiennie podnoś stopy, tak żeby dotknęły pośladków i łap lewą ręką prawą piętę, a prawą-lewą piętę
  • graj na instrumencie;
  • próbuj komponować własną muzykę;
  • rapuj, ucząc się,
  • rymuj, ucząc się,
  • słucha muzyki relaksacyjnej;
  • słuchaj muzyki w trakcie nauki innych przedmiotów;
  • śpiewaj piosenki;
  • śpiewaj w chórze;
  • świadomie wpływaj na swój nastrój za pomocą muzyki;
  • ucz się na podkładzie muzyki barokowej;
  • ucz się, stosując koncerty pasywne i aktywne;
  • wyobrażaj sobie obrazy, słuchając muzyki;
  • rysuj i maluj pod wpływem muzyki. 

    Inteligencja motoryczna, inteligencja fizyczna

5. Inteligencja kinestetyczna (motoryczna, fizyczna)

Dobrze rozwinięta występuje u: aktorów, budowniczych, chirurgów, kierowców wyścigowych, lekkoatletów, mechaników, mimów, nauczycieli wychowania fizycznego, sportowców, tancerzy, trenerów sztuk walki, wynalazców.

Charakterystyka kinestetyka

  • Kinestetyk uczy się przez ruch, wrażenia skórne (dotyk, nacisk, temperatura), wykonywanie i bezpośrednie zaangażowanie. Pamięta to, co zrobił, a nie to, co zobaczył, czy usłyszał. Ma istotnie ograniczoną wyobraźnię. Wyobraźnię uruchamia ruch, nie rejestrują wizualnej i słuchowej części prezentacji. Żeby utrzymać uwagę, musi często zmieniać pozycję ciała i się poruszać. Myślenie przychodzi mu łatwiej, gdy pozostaje w ruchu. Swoje problemy rozwiązuje, będąc aktywnym fizycznie, choćby manipulując jakimś drobnym przedmiotem.
  • Czytanie nie jest ulubionym zajęciem kinestetyka. Do zniesienia są teksty krótkie i mające wartką akcję. Podczas czytania wierci się i porusza. Kinestetyk często ma trudności z ortografią; musi napisać słowo, aby upewnić się co do poprawnej pisowni. Na początku bardzo szybko uczy się pisać, jednak gdy litery maleją i odległości między nimi maleją, wyniki nauki pisania pogarszają się.
  • Kinestetyk często jest impulsywny; kiedy się ucieszy, chętnie podskoczy z zadowolenia; kiedy ma dobry humor, chętnie się przytula i lubi dotykać. Gdy kinestetyk wpada w złość, potrafi tupać, szturchać, rzucać przedmiotami i żywo wymachiwać rękami. Jego reakcje są zazwyczaj błyskawiczne. Nie jest odporny na wpływ otoczenia.
  • Podczas słuchania i mówienia żywo gestykuluje. Kinestetyk nie nadaje się na powiernika, bo jest kiepskim słuchaczem. Kiedy zmusza się go do dłuższego słuchania, szybko traci zainteresowanie. Kiedy bierze udział w rozmowie stoi blisko swojego rozmówcy.
  • Mimo stosunkowo sporej dbałości o wygląd kinestetyk szybko przestaje wyglądać schludnie. Daje tu znać o sobie jego ruchliwa natura.
  • Na muzykę żywo reaguje ruchem, preferuje jednak rzeźbę, gdy może jej dotknąć. Z reguły sztuka nie wywołuje u niego dużych emocji i nie lubi o niej rozmawiać.
  • Język kinestetyka wygląda następująco:
  • trzeba nim potrząsnąć
  • gładko poszło
  • to jest ciężkie do zrozumienia
  • to mi leży na wątrobie
  • ciepłe słowa
  • nie bądź taki miękki
  • szorstko się z nim obszedł
  • gorąca dziewczyna
  • on jest taki chłodny
  • śliski temat
  • bądź twardy
  • mam związane ręce
  • muszę się z tego wyplątać
  • to nierówny pojedynek
  • chropowaty głos
  • trzymaj rękę na pulsie

Ten typ inteligencji przydaje się na lekcjach wychowania fizycznego, ponieważ kinestetyk często uprawia sport, odznacza się bardzo dobrą koordynacją i sprawnością ruchową, dobrym refleksem, prawidłowymi odruchami, doskonałym poczuciem równowagi i świetnie rozwiniętymi zdolnościami manualnymi oraz technicznymi; na każdej innej nie ułatwi uczenia się. Najgorzej radzi sobie na lekcji matematyki, fizyki i innych ścisłych przedmiotach. Na szczęście są jeszcze inne typy inteligencji, które w szkole się bardziej przydają.

jak się uczyć będąc kinestetykiem?

  • Bądź aktywny, zgłaszaj się, angażuj w lekcję.
  • Czytaj, biegnąc na bieżni.
  • Czytaj, jadąc na rowerze.
  • Ucząc, poruszaj się, tańcz, chodź, wybijaj rytm.
  • Ucz się pisząc notatki, ściągi.
  • Ucząc się odgrywaj sceny w wyobraźni.
  • Ucząc się, żywo gestykuluj. Korzystaj z gestów, one pomogą Ci zapamiętywać i przypominać.
  • Na lekcjach niestety nie możesz chodzić, tańczyć, ale postaraj się również wykorzystać ruch w nauce, np. bawiąc się długopisem lub innym niewielkim przedmiotem.
  • Wyobrażaj sobie ruch, zachowanie bohatera, o którym czytasz.
  • Naucz się języka migowego i ucz się migając.
  • Naucz się alfabetu Braille'a i korzystaj z pomocy dydaktycznych dla niewidomych – to bardzo skuteczny sposób na naukę matematyki.

jak rozwijać inteligencję kinestetyczną?

  • baw się w teatr;
  • baw się klockami;
  • układaj puzzle;
  • majsterkuj;
  • odgrywaj materiał do nauczenia, działaj;
  • wyobrażaj sobie, że jesteś rzeczą, o której się uczysz;
  • powtarzaj wiedzę w trakcie biegania, pływania, spaceru, tańca;
  • rób sobie wycieczki;
  • tańcz;
  • ucz się w ruchu;
  • ucz się, klaszcząc, pstrykając palcami, przytupując, skacząc, wspinając;
  • uprawiaj różne dyscypliny sportowe;
  • zmieniaj pozycję i rób sobie częste przerwy;
  • w nauce przedmiotów ścisłych korzystaj z modeli, pomocy naukowych, którymi możesz manipulować;
  • stosuj ćwiczenia fizyczne:
  • żonglerka (pobudza współpracę między obiema półkulami)

    Inteligencja społeczna

6. Inteligencja interpersonalna (społeczna)

Na ogół dobrze rozwinięta inteligencja interpersonalna występuje u: handlowców, menedżerów, nauczycieli, negocjatorów, polityków, przywódców religijnych, psychologów, psychoterapeutów, trenerów biznesu.

cechy charakterystyczne ludzi z dobrze rozwiniętą inteligencją interpersonalną to:

  • brak problemów w kontakty z innymi ludźmi;
  • dobra orientacja w sytuacji społecznej;
  • dobra współpraca w grupie;
  • naturalna zdolność do negocjacji i mediacji;
  • zdolność do empatii i rozpoznawania cudzych intencji;
  • zdolność do manipulacji ludźmi;

jak rozwijać inteligencję interpersonalną?

  • staraj się przynależeć do wielu grup społecznych;
  • aktywnie uczestniczy w działaniach grupy;
  • często rozmawiaj z innymi;
  • ucz z kolegą/koleżanką i dziel się wiedzą z drugą osobą;
  • przygotowuj się do sprawdzianów i egzaminów w grupie przyjaciół;
  • świętuj z grupą zaliczenie sprawdzianu, egzaminu;
  • zrób z uczenia się prawdziwa przyjemność;
  • jeżeli czegoś nie wiesz, pytaj;
  • ucz się, ucząc innych;
  • często rozmawiaj przez telefon z przyjaciółmi;
  • zaangażuj się w wolontariat;
  • opiekuj się młodszym rodzeństwem;
  • stosuj grę towarzyską: „znajdź kogoś, kto ... 

    Inteligencja introspektywna, inteligencja intuicyjna, inteligencja metapoznawcza

7. Inteligencja intrapersonalna (introspektywna, intuicyjna, metapoznawcza)

Inteligencja intrapersonalna na ogół występuje u: filozofów, mistyków, pisarzy, psychoterapeutów, przywódców religijnych.

ludzie obdarzeni inteligencją intrapersonalną odznaczają się takimi cechami jak:

  • dobra znajomość samego siebie;
  • dobrze rozwinięta intuicja i zdolność do przewidywania;
  • gruntowna znajomość swoich atutów i mankamentów;
  • niezgoda na przeciętność i zwyczajność – dążenie do oryginalności;
  • silna ochrona swojej prywatności;
  • silna wewnętrzna motywacja;
  • skrytość;
  • świadomość odgrywanej roli społecznej;
  • świadomość życiowego celu;
  • wierność świadomie wybranemu systemowi wartości;
  • zdolność do empatii;
  • zdolność do refleksji nad porządkiem świata;
  • zdolność do refleksji nad własną naturą;
  • zdolność do transcendentalnego myślenia;
  • znajomość swoich uczuć;

jak rozwijać inteligencję intrapersonalną

  • analizuj swoje czyny;
  • analizuj swoje motywacje;
  • analizuj swoje myśli;
  • napisz autobiografię;
  • pisz dziennik, pamiętnik;
  • podnieś swoją samoocenę;
  • szczerze rozmawiaj z ludźmi;
  • świadomie zarządzaj swoim kształceniem dokonując przemyślanych wyborów;
  • ucz innych;
  • zaakceptuj i doceń swoją odmienność;
  • zawierz swojej intuicji;
  • zbuduj w sobie wewnętrzną motywację do działania;
  • zorganizuj sobie indywidualny tok nauki, indywidualny tok studiów;

Bibliografia

Bibliografia