Biblia - opracowanie lektury - język polski

Mojżesz — od ocalonego dziecka do przywódcy Izraelitów – historia biblijna

Mojżesz — od ocalonego dziecka do przywódcy Izraelitów – plan wydarzeń, bohaterowie, motywy, konteksty i interpretacja. Nawiązania literackie i kulturowe pomagają utrwalić materiał do matury.

Mojżesz — od ocalonego dziecka do przywódcy Izraelitów – plan wydarzeń

Narodziny

1. Izraelici żyją w Egipcie i stają się coraz liczniejsi.
2. Faraon obawia się ich liczebności.
3. Zmusza ich do ciężkiej pracy i nakazuje zabijanie hebrajskich chłopców.
4. Hebrajskie położne nie wykonują rozkazu.
5. Rodzi się Mojżesz.
6. Matka umieszcza chłopca w zabezpieczonym koszyku na Nilu.
7. Siostra obserwuje jego los.
8. Córka faraona znajduje dziecko i lituje się nad nim mimo rozkazu własnego ojca.
9. Siostra sprowadza jako karmicielkę biologiczną matkę dziecka.
10. Później Mojżesz zostaje wychowany jako przybrany syn córki faraona.

Mojżesz między Egipcjanami a Hebrajczykami

11. Dorosły Mojżesz zna swoje hebrajskie pochodzenie.
12. Widzi Egipcjanina bijącego Hebrajczyka.
13. Zabija Egipcjanina.
14. Dowiaduje się, że zabójstwo wyszło na jaw i faraon chce go zabić.
15. Mojżesz ucieka.

Nowe życie

16. Przy studni broni córek miejscowego kapłana przed pasterzami.
17. Zostaje przyjęty przez ich rodzinę i staje się pasterzem.
18. Poślubia Seforę.
19. Rodzą im się synowie Gerszom i Eliezer.

Powołanie

20. Mojżesz widzi na górze Horeb płonący krzew, który się nie spala.
21. Otrzymuje zadanie wyprowadzenia Izraelitów z niewoli.
22. Opiera się misji.
23. Bóg naciska Mojżesza.
24. Mojżesz wraca do Egiptu.

Plagi i wyjście

25. Mojżesz i Aaron żądają od faraona uwolnienia Izraelitów.
26. Faraon odmawia.
27. Bóg karze Egipt plagami:
    1. woda przemieniona w krew;
    2. żaby;
    3. komary / robactwo;
    4. muchy / bąki;
    5. zaraza zwierząt;
    6. wrzody;
    7. grad;
    8. szarańcza;
    9. ciemność;
    10. śmierć pierworodnych.
28. Ostatniej pladze towarzyszy noc Paschy.
29. Faraon pozwala Izraelitom odejść.
30. Później wysyła za nimi wojsko.
31. Izraelici docierają do Morza Czerwonego.
32. Przechodzą przez wodę.
33. Egipski pościg kończy się klęską.

Pustynia i Synaj

34. Rozpoczyna się wędrówka.
35. Pojawiają się:
    • gorzkie źródła;
    • manna;
    • przepiórki;
    • woda ze skały.
36. Na górze Synaj Mojżesz otrzymuje Dekalog — kamienne tablice przykazań.
37. Pod nieobecność Mojżesza Izraelici wykonują złotego cielca i oddają mu cześć.
38. Powstaje Arka Przymierza.

Finał

39. Wędrówka trwa czterdzieści lat.

Mojżesz — od ocalonego dziecka do przywódcy Izraelitów – bohaterowie

• Mojżesz — hebrajskie dziecko ocalone przed eksterminacją, wychowanek egipskiego dworu, zabójca i uchodźca, pasterz, niechętny posłaniec, a wreszcie przywódca.
• matka Mojżesza — ryzykuje życie, aby ocalić syna.
• siostra Mojżesza — obserwuje koszyk i doprowadza do powrotu dziecka pod opiekę biologicznej matki.
• córka faraona — świadomie ratuje hebrajskie dziecko mimo polityki własnego ojca.
• faraon — władca wykorzystujący pracę Izraelitów i odmawiający ich uwolnienia.
• Sefora — żona Mojżesza.
• Aaron — brat i współpracownik Mojżesza, pomagający mu w wystąpieniach.

Mojżesz — od ocalonego dziecka do przywódcy Izraelitów – motywy

• ocalone dziecko — przyszły przywódca przeżywa dzięki serii decyzji podejmowanych przez kobiety.
• woda — Nil zagraża hebrajskim dzieciom, ale ocala Mojżesza; Morze Czerwone oddziela niewolę od wolności.
• podwójna tożsamość — Mojżesz należy równocześnie do świata Hebrajczyków i Egipcjan.
• wygnanie — przyszły wyzwoliciel najpierw sam staje się uchodźcą.
• krzew gorejący — moment powołania.
• niewola i wolność — główna oś całej fabuły.
• plagi — stopniowa eskalacja konfliktu z faraonem.
• droga — uwolnienie z Egiptu okazuje się dopiero początkiem.
• pustynia — miejsce próby i kształtowania wspólnoty.
• manna — pomoc w sytuacji niedostatku.
• Dekalog — wolność zostaje połączona z prawem i odpowiedzialnością.
• Ziemia Obiecana — cel wędrówki Izraelitów.

Mojżesz — od ocalonego dziecka do przywódcy Izraelitów – konteksty

• Początek historii przedstawia egipską politykę przemocy wobec mniejszości: najpierw niewolnictwo i wyzysk przez pracę, a potem próbę ograniczenia liczby ludności przez rozkaz mordowania dzieci.
• Historia starożytnego Egiptu i niewolnictwo.

Mojżesz — od ocalonego dziecka do przywódcy Izraelitów – interpretacja

Mojżesz przechodzi wyjątkowo rozbudowaną przemianę:

ocalone dziecko → członek dworu → zabójca i uciekinier → pasterz i ojciec rodziny → człowiek odmawiający misji → przywódca narodu.

Nie uważa się za naturalnego wodza. Wielokrotnie próbuje uniknąć zadania.

Z perspektywy krytycznej należy zauważyć, że historia emancypacji Izraelitów przedstawia równocześnie akceptację zbiorowego cierpienia całej ludności egipskiej.

Historia pokazuje również, że samo uwolnienie od tyrana nie tworzy jeszcze dojrzałej wspólnoty. Potrzebne są prawo, odpowiedzialność i długi proces uczenia się wolności.

Mojżesz — od ocalonego dziecka do przywódcy Izraelitów – frazeologizmy

• manna z nieba — nieoczekiwana, bardzo potrzebna pomoc;
• plagi egipskie — wyjątkowo uciążliwe nieszczęścia;
• egipskie ciemności — całkowita ciemność; także brak wiedzy;
• Ziemia Obiecana — wymarzony cel lub kraj idealizowany jako miejsce szczęścia.

Kontekst mitologiczny

• Romulus i Remus (zakres rozszerzony) — Mojżesz oraz przyszli założyciele Rzymu jako niemowlęta zostają skazani na śmierć przez władcę, trafiają w koszyku na rzekę, lecz przeżywają dzięki opiece innych. Ocalone dzieci po latach odgrywają kluczową rolę polityczną: Mojżesz staje się przywódcą Izraelitów, Romulus i Remus obalają Amuliusa, a Romulus zakłada Rzym.
• Perseusz — również realizuje archetyp dziecka, którego władca chce się pozbyć ze strachu przed przyszłością. Perseusz zostaje wraz z matką wrzucony w skrzyni do morza, Mojżesz trafia w koszyku na Nil. W obu przypadkach próba usunięcia bezbronnego dziecka nie zapobiega jego późniejszej wielkiej roli.

Mojżesz — od ocalonego dziecka do przywódcy Izraelitów – nawiązania

Obowiązkowe — zakres podstawowy

• Stefan Żeromski, „Przedwiośnie” — Seweryn Baryka opowiada Cezaremu o Polsce „szklanych domów” i prowadzi syna ku wyidealizowanej ojczyźnie. Po przekroczeniu granicy Cezary widzi biedę i brud. Podobnie motyw Ziemi Obiecanej wiąże drogę z nadzieją na nową rzeczywistość, która dopiero ma zostać zbudowana.
• Albert Camus, „Dżuma” — na Oran, podobnie jak na Egipt, spada zaraza — dżuma. Zarówno w Biblii, jak i w powieści mieszkańcy są bezradni wobec żywiołu, który dotyka wszystkich. U Alberta Camusa podejmują jednak walkę, natomiast w „Księdze Wyjścia” ich postawa jest bierna. Ojciec Paneloux w pierwszym kazaniu interpretuje zarazę jako karę za grzechy mieszkańców.

Lektury uzupełniające / wybór

• Cyprian Kamil Norwid, „Moja piosnka” — Mojżesz i podmiot wiersza Norwida znajdują się poza krajem swojego pochodzenia, ale ich sytuacje rozwijają się przeciwnie. Mojżesz w ziemi Madianitów zakłada rodzinę, ma żonę i dzieci, pracuje jako pasterz i znajduje własne miejsce w nowej wspólnocie; tekst nie przedstawia go jako człowieka tęskniącego za Egiptem ani za wcześniejszym życiem. Podmiot Norwida pozostaje natomiast samotnym emigrantem i tułaczem, który idealizuje odległą ojczyznę i tęskni za światem utraconym. Zestawienie pokazuje dwa sposoby przeżywania wykorzenienia: zakorzenienie w nowym miejscu oraz trwanie w tęsknocie za miejscem opuszczonym.
• „Legenda o świętym Aleksym” — Aleksy opuszcza rodzinę, wybierając życie całkowicie podporządkowane Bogu. Mojżesz również podporządkowuje dalsze życie religijnej misji, ale nie porzuca rodziny: wraca do Egiptu wraz z żoną i synami.

Nawiązania erudycyjne

• „Go Down, Moses” — afroamerykański spiritual wykorzystuje faraona jako figurę ciemiężyciela, a Exodus jako model wyzwolenia niewolników.
• Krzysztof Kieślowski, cykl „Dekalog” — przenosi dziesięć przykazań z przestrzeni biblijnej do współczesnych konfliktów moralnych.