Przypowieść o miłosiernym Samarytaninie – historia biblijna
Przypowieść o miłosiernym Samarytaninie – plan wydarzeń, bohaterowie, motywy, konteksty i interpretacja. Nawiązania literackie i kulturowe pomagają utrwalić materiał do matury.
Przypowieść o miłosiernym Samarytaninie – plan wydarzeń
- Pewien człowiek idzie z Jerozolimy do Jerycha.
- Napadają go zbójcy.
- Okradają go.
- Biją i zostawiają „na pół umarłego”.
- Drogą przechodzi kapłan.
- Widzi rannego i go omija.
- Przechodzi lewita.
- Również widzi rannego i nie pomaga.
- Pojawia się Samarytanin.
- Dostrzega człowieka i reaguje współczuciem.
- Opatruje rany winem i oliwą.
- Sadza rannego na własne zwierzę.
- Zawozi go do gospody.
- Opiekuje się nim.
- Płaci gospodarzowi za dalszą opiekę.
- Obiecuje uregulować dodatkowe koszty.
- Jezus pyta, kto w tej historii okazał się bliźnim pobitego.
Przypowieść o miłosiernym Samarytaninie – bohaterowie
- pobity podróżny — anonimowa ofiara; tekst nie określa jednoznacznie jego pochodzenia.
- kapłan — przedstawiciel elity religijnej; widzi rannego, lecz go omija.
- lewita — również związany z kultem religijnym; powtarza zachowanie kapłana.
- Samarytanin — człowiek należący do wspólnoty pozostającej w konflikcie z Żydami; jako jedyny podejmuje realną pomoc.
- gospodarz — zapewnia dalszą opiekę.
- Jezus — narrator przypowieści; zmienia sposób postawienia pytania o bliźniego.
Przypowieść o miłosiernym Samarytaninie – motywy
- droga — zwykła przestrzeń staje się miejscem moralnej próby.
- rana — cierpienie drugiego człowieka wymaga decyzji.
- obojętność — kapłan i lewita widzą, ale nie działają.
- obcy — człowiek należący do niechętnie postrzeganej grupy okazuje się najbardziej ludzki.
- miłosierdzie — nie jest deklaracją, lecz serią konkretnych czynów.
- bliźni — nie zostaje określony przez pochodzenie, lecz przez relację pomocy.
- przekroczenie uprzedzeń — Samarytanin pomaga ponad granicą konfliktu grupowego.
Przypowieść o miłosiernym Samarytaninie – konteksty
- Uczony w Prawie pyta Jezusa, kto jest jego bliźnim — historia stanowi odpowiedź Jezusa.
- Samarytanie i Żydzi należeli do odrębnych, skonfliktowanych wspólnot religijnych.
- Wybór Samarytanina jako pozytywnego bohatera jest prowokacyjny.
- Kapłan i lewita to bohaterowie związani z religią judaistyczną i Dekalogiem.
- Przynależność religijna i społeczna nie przesądza o wartości moralnej człowieka. Kapłan i lewita nie pomagają rannemu, natomiast Samarytanin okazuje mu miłosierdzie. O wartości człowieka świadczy jego postawa wobec drugiego człowieka.
Przypowieść o miłosiernym Samarytaninie – interpretacja
Początkowe pytanie brzmi: „Kto jest moim bliźnim?”
Finał zmienia perspektywę: ważniejsze staje się pytanie „Czy ja potrafię stać się bliźnim człowieka w potrzebie?”
Pozycja społeczna i religijna nie gwarantuje etycznego działania. O wartości postaci decyduje czyn.
O tym, czy człowiek jest dobry, świadczą jego czyny.
Przypowieść o miłosiernym Samarytaninie – frazeologizmy
- miłosierny Samarytanin — człowiek bezinteresownie pomagający potrzebującemu;
- samarytański czyn — bezinteresowna pomoc w trudnej sytuacji.
Kontekst mitologiczny
- Filemon i Baucis — obie historie sprawdzają stosunek człowieka do nieznajomego potrzebującego pomocy. Samarytanin zatrzymuje się przy obcym rannym człowieku, podczas gdy inni go omijają; Filemon i Baucis przyjmują pod dach nieznanych podróżnych, którym inni mieszkańcy odmawiają gościny. O wartości bohaterów w obu opowieściach decyduje nie ich pozycja, lecz konkretny sposób potraktowania drugiego człowieka.
Przypowieść o miłosiernym Samarytaninie – nawiązania
Obowiązkowe — zakres podstawowy
- Fiodor Dostojewski, „Zbrodnia i kara” — Sonia, niczym Samarytanin, pomaga drugiemu człowiekowi tak, jak potrafi (przyrodniemu rodzeństwu, Raskolnikowowi); jest przykładem realizacji nauk Jezusa w rosyjskiej rzeczywistości XIX-wiecznego społeczeństwa.
- Albert Camus, „Dżuma” — doktor Rieux leczy mieszkańców Oranu mimo świadomości, że nie zdoła ocalić wszystkich, a Tarrou organizuje ochotnicze oddziały sanitarne. Ich moralność polega na konkretnym działaniu wobec cierpiących i potrzebujących. Podobnie jak Jezus, uznają dobro drugiego człowieka za wysoką wartość.
- Hanna Krall, „Zdążyć przed Panem Bogiem” — Marek Edelman opowiada zarówno o próbach ratowania ludzi podczas Zagłady, jak i o późniejszej pracy lekarza. W obu okresach znaczenie ma ocalenie konkretnego człowieka, nawet gdy nie można uratować wszystkich i nawet jeśli jest to tylko odroczenie śmierci.
- Charles Dickens, „Opowieść wigilijna” — przemieniony Scrooge zaczyna udzielać konkretnej pomocy rodzinie Cratchitów i innym ludziom. Dobro przestaje być abstrakcyjną deklaracją, a staje się działaniem wobec drugiego człowieka.
- Aleksander Kamiński, „Kamienie na szaniec” — Akcja pod Arsenałem jest radykalnym przykładem działania dla ratowania drugiego człowieka: przyjaciele ryzykują życie, aby wyrwać Rudego z rąk Gestapo. Różnica jest znacząca — Samarytanin pomaga obcemu, bohaterowie Kamińskiego przyjacielowi — ale wspólny jest prymat czynu wobec cierpienia drugiego człowieka.
Lektury uzupełniające / wybór
- Tadeusz Różewicz, „List do ludożerców” — „ludożercy” nie mordują dosłownie; przejawiają codzienny egoizm, agresję i obojętność wobec drugiego człowieka. Wiersz nawołuje do małych, konkretnych gestów uwzględniających potrzeby innych — podobnie jak przypowieść pokazuje, że wartość postawy moralnej ujawnia się w działaniu wobec drugiego człowieka.
- Czesław Miłosz, „Campo di Fiori” — podczas gdy za murem giną ludzie w getcie, inni bawią się przy karuzeli. Samarytanin zatrzymuje się przy cierpiącym obcym; tłum z wiersza Miłosza może dalej żyć i bawić się obok cudzego cierpienia. Zestawienie pokazuje dwa przeciwne sposoby zachowania wobec drugiego człowieka w sytuacji jego cierpienia.
Nawiązania erudycyjne
- Rembrandt, „Pejzaż z miłosiernym Samarytaninem”.
- Vincent van Gogh, „Miłosierny Samarytanin” według Delacroix — obaj artyści przekładają etyczny sens przypowieści na konkretny gest fizycznej pomocy rannemu.