Metafora, przenośnia - trop, semantyczna figura retoryczna, środek poetycki

Metafora, przenośnia - definicja

w najprostszej wersji metafora to połączenie dwóch rzeczowników odległych od siebie znaczeniowo, które razem dają zupełnie nową jakość, nowe znaczenie;

metafora to figura retoryczna polegająca na zastąpieniu nazwy rzeczy, o której mowa, nazwą innej rzeczy, w taki sposób, że powstaje wrażenie pozwalające na wyjaśnienie lub uwypuklenie niektórych cech rzeczy zastępowanej taki zespół wyrazów, które w wyniku kontekstowego użycia znaczą coś nowego);

metafora to również wyrażenie, w którym dochodzi do celowej zmiany znaczeń słów ją tworzących; nowe znaczenie powstaje na bazie dotychczasowych znaczeń.

 

 

Funkcje metafory, przenośni

  1. przenośnia pozwala opisywać, poznawać świat;
  2. przenośnia wyraża stosunek do ludzi i świata;
  3. przenośnia kształtuje stosunek do ludzi i do świata;
  4. przenośnia, a zwłaszcza jej odmiana - metonimia pozwala na skrótowość, zwięzłość w komunikacji;
  5. wybór metofory jest formą interpretacji, oceny świata;
  6. wybór przenośni jest również formą porządkowania świata;
  7. analiza metafor pozwala na odkrycie potencjalnych konsekwencji wypowiedzi;

 

Klasyfikacja metafor

Klasyfikacja metafor, przenośni

Wyróżnia się dwa podstawowe typy metafory:

metafora potoczna, językowa

czyli przenośńia istniejąca w codziennym użyciu, ze względu na częste używanie jest silnie skonwencjonalizowana;

metafora poetycka

ta przenośnia zmusza odbiorcę do wysiłku poznawczego; wbrew nazwie nie pojawia się tylko w poezji, również w codziennym języku, ale w odróżnieniu od metafory potocznej jest efektem improwizacji i nie jest skonwencjonalizowana;

Odmiany metafory:

personifikacja, uosobienie, antropomorfizacja

nadanie kształtów, cech ludzkich rzeczom, zjawiskom, zwierzętom zwariowany dzień

reifikacja, depersonifikacja

nadanie człowiekowi cech przedmiotów najczęściej nazywaniem go nazwami rzeczy ornament krzesło

animalizacja, animizacja

nadawanie cech zwierzęcych lub ożywianie, bywa używane zamiennie

katachreza

figura retoryczna (odmiana metafory), polegająca na rozszerzeniu znaczenia wyrazu poprzez użycie go w nowym znaczeniu (ucho od dzbana, oczko w pończosze itp.); metafora konieczna; jak brakuje słowa dla nazwania nowego zjawiska, to wykorzystuje się połączenie z dwóch słów z różnych zjawisk: gałąź rodu, ucho od dzbana, oczko w pończosze;

peryfraza, omówienie

zamiast jednego wyrazu, kilka go jednoznacznie określających np. zwycięzca spod Grunwaldu

alegoria, upostaciowienie

upostaciowanie jakiejś rzeczy, idei sowa - alegoria mądrości w porównaniu do symbolu ma ona stałe, niezmienne znaczenie

symbol

podobny do alegorii, ale potencjalnych znaczeń jest znacznie więcej; odczytywane znaczenie uzależnione jest od kontekstu np. krzyż, obrączka

metonimia, zamiennia

figura retoryczna polegająca na zastąpieniu nazwy rzeczy, o którą chodzi, nazwą innej rzeczy, pozostającej w związku z tą pierwszą. Związek może mieć charakter fizyczny, logiczny, kulturowy, językowy:

  • symbol zamiast tego co jest symbolizowane (krzyż zwycięża)
  • miejsce zamiast mieszkańców (Warszawa walczy)
  • miejsce zamiast wydarzenia (Czarnobyl zmienił świat)
  • miejsce zamiast instytucji (Wiejska = sejm)
  • przedmiot zamiast instytucji (korona = monarcha)
  • instytucja zamiast ludzi (rząd popiera)
  • data zamiast wydarzenia (11 września zmienił świat)
  • autor zamiast dzieła (czytam Sapkowskiego, czytać Norwida)
  • narzędzie zamiast wytworu lub twórcy (pługi poszły w pole)
  • organ zamiast zmyslu lub funkcji (oko spoczęło na...)
  • substancja zamiast formy (płacić plastikiem = kartą,weź to żelazo)
  • skutek zamiast przyczyny (trzęsie się = boi się)
  • metalepsis przyczyna zamiast skutku (wysłuchaj mojej prośby = spełnij moją prośbę; przypomnij sobie umowę = dotrzymaj umowy
  • przedmiot zamiast użytkownika (czarny mercedes zaatakował)

synekdocha

Bibliografia