Józef i jego bracia – historia biblijna
Józef i jego bracia – plan wydarzeń, bohaterowie, motywy, konteksty i interpretacja. Nawiązania literackie i kulturowe pomagają utrwalić materiał do matury.
Józef i jego bracia – plan wydarzeń
Konflikt rodzinny
- Józef jest jednym z synów Jakuba i jego szczególnym ulubieńcem.
- Otrzymuje od ojca wyjątkową szatę.
- Bracia są zazdrośni i wrzucają Józefa do pustego dołu.
- Zmieniają zdanie i sprzedają go jako niewolnika karawanie kupców jadących do Egiptu.
- Jego szatę brudzą krwią i przekonują ojca, że Józef zginął.
Józef w Egipcie
- Józef trafia do domu Potifara.
- Żona Potifara próbuje go uwieść.
- Po odrzuceniu przez Józefa fałszywie oskarża go o napaść.
- Józef trafia do więzienia.
- W więzieniu Józef trafnie objaśnia sny dwóch urzędników faraona — przełożonego podczaszych i przełożonego piekarzy.
- Zostaje wezwany do faraona, który śni o siedmiu tłustych i siedmiu chudych krowach.
- Objaśnia jego sny:
- siedem lat obfitości;
- siedem lat głodu.
- Faraon powierza mu zarządzanie zapasami Egiptu.
- Józef przygotowuje kraj na głód.
Spotkanie z braćmi
- Głód zmusza braci Józefa do przybycia do Egiptu po żywność.
- Józef ich rozpoznaje.
- Bracia nie rozpoznają jego.
- Józef oskarża Beniamina o kradzież i chce go zatrzymać w Egipcie.
- Juda proponuje, że sam zostanie zamiast Beniamina.
- Józef widzi, że bracia się zmienili, i ujawnia swoją tożsamość.
- Dochodzi do pojednania.
- Rodzina przybywa do Egiptu.
Józef i jego bracia – bohaterowie
- Józef — ulubiony syn, sprzedany przez braci; niewolnik i więzień, później jeden z najpotężniejszych ludzi Egiptu.
- Jakub / Izrael — ojciec szczególnie związany z Józefem i później Beniaminem.
- bracia Józefa — z zazdrosnych sprawców krzywdy stopniowo zmieniają się w ludzi zdolnych do solidarności.
- Beniamin — najmłodszy brat; jego los pozwala Józefowi sprawdzić przemianę pozostałych.
- Juda — okazuje gotowość poświęcenia siebie dla Beniamina.
- żona Potifara — po odrzuceniu przez Józefa fałszywie go oskarża.
- faraon — docenia zdolność Józefa do interpretowania snów i powierza mu władzę.
Józef i jego bracia – motywy
- rodzina — zazdrość rodzeństwa prowadzi do zdrady.
- sen — zmienia los Józefa; jest formą proroctwa i darem od Boga.
- szata — najpierw znak uprzywilejowania, później narzędzie oszustwa braci.
- dół i więzienie — przestrzenie symbolicznego upadku bohatera.
- fałszywe oskarżenie — człowiek niewinny ponosi karę za cudze kłamstwo.
- odwrócenie losu — niewolnik i więzień staje się zarządcą.
- głód — zmusza rodzinę do ponownego spotkania.
- próba — Józef nie przebacza natychmiast; najpierw sprawdza, czy bracia się zmienili.
- przebaczenie — umożliwia odbudowę rodziny.
Józef i jego bracia – konteksty
- W wielożeńskiej rodzinie Jakuba synowie pochodzą od różnych matek, co wzmacnia wewnętrzne podziały.
- Objaśnianie snów zakłada wiarę w szczególne znaczenie snów — Józef wiąże zdolność interpretacji z wiedzą pochodzącą od Boga.
- Historia głodu pokazuje również potężną centralizację gospodarki pod władzą faraona — władcy starożytnego Egiptu; Józef nie jest więc wyłącznie prywatnym bohaterem rodzinnego pojednania, ale administratorem wielkiego państwa.
Józef i jego bracia – interpretacja
Historia ma strukturę wielkiego odwrócenia:
ulubieniec → ofiara braci → niewolnik → więzień → zarządca → człowiek mogący uratować tych, którzy go skrzywdzili.
Najważniejsza jest przemiana obu stron. Józef uczy się rezygnacji z zemsty, a bracia dowodzą zmiany gotowością ochrony Beniamina.
Józef i jego bracia – frazeologizm
- siedem lat tłustych i siedem lat chudych — okres dobrobytu i następujący po nim okres kryzysu lub niedostatku.
Kontekst mitologiczny
- Bellerofont — Józefa i Bellerofonta łączy szczególnie podobny epizod: kobieta próbuje nawiązać relację z bohaterem, zostaje odrzucona i mści się fałszywym oskarżeniem. Józef trafia przez oskarżenie żony Potifara do więzienia, Bellerofont zostaje wysłany na wyprawę mającą doprowadzić do jego śmierci. W obu historiach niewinnie oskarżony bohater przechodzi kolejne próby i ostatecznie osiąga wysoką pozycję.
Józef i jego bracia – nawiązania
Obowiązkowe — zakres podstawowy
- Juliusz Słowacki, „Balladyna” — obie historie rozpoczyna konflikt między rodzeństwem napędzany zazdrością i rywalizacją. Bracia Józefa krzywdzą go i usuwają z rodziny, lecz po latach okazują się zdolni do przemiany: gdy zagrożony zostaje Beniamin, Juda jest gotów sam ponieść karę zamiast najmłodszego brata. Józef dzięki tej postawie rozpoznaje, że nie są już ludźmi, którzy niegdyś poświęcili brata dla własnej korzyści. Balladyna pozostaje natomiast niezmienna: zabicie Aliny nie prowadzi jej do skruchy, lecz rozpoczyna serię kolejnych zbrodni. Oba utwory pokazują więc dwa przeciwne rozwinięcia konfliktu między rodzeństwem: zdolność do moralnej przemiany i solidarności oraz utrwalenie egoizmu prowadzącego do następnych zbrodni.
Nawiązania erudycyjne
- Thomas Mann, „Józef i jego bracia” — monumentalna tetralogia całkowicie przebudowuje i psychologicznie rozwija biblijną historię Józefa.